Original Post

Πλήρες Κείμενο:

19 ΙΟΥΛΗ 1936. Η ενσάρκωση της ουτοπίας: 90 χρόνια από την Κοινωνική Επανάσταση στην Ισπανία.

Φέτος, στις 19 Ιουλη, συμπληρώνονται 90 χρόνια από την έκρηξη της κοινωνικής επαναστασης στην Ισπανία το 1936.

Πηγαίνοντας λίγους μήνες πριν στις εκλογές του Φεβρουάριου το 1936 ανάμεσα στο Λαϊκό Μέτωπο και στο Εθνικό Μέτωπο, ο Μπουεναβεντούρα Ντουρρούτι αναφέρεται πως είπε, εκφράζοντας τη θέση της Αναρχοσυνδικαλιστικής CNT και της Αναρχικής Ομοσπονδίας FAI: αν νικήσει το Εθνικό Μέτωπο η εργατική ταξη θα βρεθει αμέσως στα οδοφραγματα κι αν νικήσει το Λαικο Μέτωπο θα πρέπει να το κανει μέσα στους επόμενους μήνες.

Με την εκλογική νίκη του Λαικού Μέτωπου και την εφαρμογή του μετριοπαθούς μεταρρυθμιστικού προγραμματός του, η ισπανικη δεξιά, ο στρατός και η καθολική εκκλησία ανησύχησαν για τα προνομιά τους ενώ και οι πλατιές εργατικές μαζες έμειναν ανικανοποίητες.

Ακολούθησαν εκατοντάδες γενικές και τοπικές απεργίες στη χώρα και την 1η Μάη καλέστηκε στη Σαραγόσα το ενωτικό Συνέδριο της αναρχοσυνδικαλιστικής CNT με σκοπό την προετοιμασία ουσιαστικά της κοινωνικής επαναστασης για τον ελευθεριακο κομμουνισμό, ως απάντηση στο επαπειλούμενο στρατιωτικό πραξικόπημα.

Μέρες πριν την εκδήλωση του αναμενόμενου πραξικοπηματος, οι εκπρόσωποι των συνδικατων ζητούσαν από την κυβερνηση να δώσει όπλα στους εργάτες αλλά εκείνη αρνούνταν γιατι φοβόταν περισσότερο τους οπλισμένους εργάτες παρά τους φασίστες στρατιωτικούς, με τους οποίους και προσπάθησε μάταια να συνδιαλλαγεί ενώ αρνήθηκε να προχωρήσει στην αποαποικιοποίηση και να κηρήξει την ανεξαρτησία του ισπανικού Μαρόκου που ήταν βασικό ορμητήριο του στρατηγού Φράνκο που είχε πνίξει στο αίμα την εφγατική εξέγερση στις Αστούριες το 1934.

Γιαυτό και με την εκδήλωση του πραξικοπήματος και την μεταφορά στρατευμάτων από το Μαρόκο με γερμανικά και ιταλικά αεροπλάνα, ο στρατός των στασιαστών στρατηγών επικράτησε γρήγορα στο μισό περίπου της ισπανικής επικράτειας όπου κι επιδόθηκε στη σφαγή αναρχικών, αριστερων και ρεπουμπλικανων.

Αντιθέτως, όπου οι εργάτες αυτοεξοπλίστηκαν βασιζόμενοι στα δικά τους έστω και μικρά αποθέματα οπλισμού, όπως κατά κύριο λόγο έγινε στη Βαρκελώνη μέσα από τις επιτροπές άμυνας της CNT-FAI, ο εμπειροπόλεμος και καλά εξοπλισμενος στρατός των πραξικοπηματιών στρατηγών αποκρούστηκε και συντρίφτηκε.

Η συντριβή των φασιστών από τους αναρχικούς στη Βαρκελώνη στις 19 και 20 Ιούλη ενθάρρυνε την εργατική αντίσταση και τη νίκη και σ' άλλες πολεις, όπως τη Μαδρίτη, και λειτούργησε καταλυτικά στην έκρηξη της κοινωνικής επανάστασης σε μεγάλο μέρος της λεγόμενης δημοκρατικής ζώνης, με την καταληψη και κολεκτιβοποίηση των εργοστασίων, την κολεκτιβοποίηση επίσης της αγροτικής παραγωγής με την κατάληψη της γης των γεωκτημόνων και του καθολικού κλήρου, τη δημιουργία εργατικών περιπόλων που ανέλαβαν τη φύλαξη των πόλεων και αναρχικών πολιτιτοφυλακών που έσπευσαν στα πολεμικά μέτωπα για να χτυπήσουν τους φασίστες, τη δημιουργία επαναστατικών επιτροπών που ανέλαβαν την ευθύνη όλων των κοινωνικών υπηρεσιών που μέχρι τότε διαχειρίζονταν οι μηχανισμοί του κράτους. Ο Φρανς Μποργκενάου έγραψε: "Καθώς στρίψαμε στη Λεωφόρο Ράμπλας μας περίμενε μια τρομερή έκπληξη.

Ξαφνικά η Επανάσταση ξεδιπλωθηκε μπροστά μας.

Ήταν συντριπτική.

Ήταν σαν να προσγειωθήκαμε σε μια ήπειρο που δεν είχα δει ποτέ." Κι ο Τζωρτζ Όργουελ έγραφε κι αυτός: "Ήταν σαν είχαμε αναδυθεί σε μια εποχή ισότητας κι ελευθερίας.

Οι άνθρωποι συμπεριφέρονταν ως άνθρωποι κι όχι σα γρανάζια στην καπιταλιστική μηχανή". Με πρωτοπόρους τη CNT - FAI, τις Ελευθεριακές Νεολαίες κι αργότερα τις Muheres Libres, η Επανάσταση συμπεριέλαβε μεταμορφωνοντας ραγδαία καθε πτυχή της ζωής στην κοινωνία, την οικονομία, τις έμφυλες σχέσεις, τον πολιτισμό και την παιδεία και δημιουργήθηκαν πολλά πρωτοπορα ρασιοναλιστικά σχολεία για τον αλφαβητισμό και την ελευθεριακή εκπαίδευση.

Η κοινωνική αυτοδιεύθυνση χωρίς κράτος κι ο ελευθεριακός κομμουνισμός με βαση την αρχή από τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητες του στον καθένα συμφωνα με τις αναγκες του, έγιναν σε μεγάλο βαθμό πραγματικότητα και διαμορφώθηκαν τοπικές δικτυώσεις, μεταξύ των χιλιάδων εθελοντικών κολλεκτίβων και επαναστατικών επιτροπών, για την υποστήριξη και τον εφοδιασμό της κοινωνικής ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων στις πολεις και τα χωριά καθώς και των μαχόμενων πολιτοφυλακών στα πολεμικά μέτωπα.

Αυτές οι κατακτήσεις, με έκταση και βάθος που δεν είχε ξαναδεί η ανθρώπινη ιστορία, ήταν και το μεγαλύτερο επίτευγμα της επαναστασης στην Ισπανία τους πρώτους μήνες μετά τον Ιούλη του '36 που ονόμαστηκαν "το σύντομο καλοκαίρι της Αναρχίας". Θα πρέπει ωστόσο να πούμε ότι το κράτος δεν είχε εξαφανιστεί οριστικά στις περιοχές που επικράτησε ο ελευθεριακός κομμουνισμός, ούτε και σε όλες τις περιοχές της δημοκρατικής ζώνης, όπου οι μηχανισμοί του κρατους καθώς επίσης τα κόμματα και οι οργανώσεις των ρεπουμπλικάνων, των σοσιαλιστών και των σταλινικών διατηρούσαν τις δυνάμεις τους.

Ειδικά μάλιστα οι τελευταίοι -στο PCE (Κομμουνιστικό Κόμμα Ισπανίας) και το PSUC στην Καταλωνία-, που ενισχύονταν διαρκώς, αφού όλη η πολεμική ενίσχυση που ερχόταν από τον Στάλιν περνούσε αποκλειστικά από τα χέρια τους, με ανταλλαγμα τα αποθεματα χρυσού της Ισπανίας που αρπάχτηκαν και μεταφερθηκσν στη Σοβιετική Ένωση.

Θα πρέπει επίσης να σημειώσουμε ότι το πλήθος των κολλεκτίβων στις πόλεις και τα χωριά καθώς και οι αυτοοργανωμένες επιτροπές διαχείρισης των κοινών, παρά τους τοπικούς και υπερτοπικούς συντονισμούς, ποτέ δεν απέκτησαν έναν κεντρικό πανεθνικό συντονισμό.

Αυτό μας δίνει μια εικόνα πολλών κατά τόπους αγώνων για την επικρατηση της επανάστασης και ελευθεριακού κομμουνισμού απέναντι στις δομές του κρατους και την ατομική ιδιοκτησία, αλλά όχι μιας ενιαίας και κεντρικά συντονισμένης κίνησης για την εξάπλωση και την υπεράσπισή τους από την αντεπανάσταση.

Όσο για τα ανώτερα όργανα της CNT - FAI, μέσα στην περίπλοκη πολιτική κατάσταση της Ισπανίας, με τη διαρκή ισχυροποίηση των σταλινικών λόγω της ενίσχυσης τους από την ΕΣΣΔ, τις πρακτικές απαιτήσεις του πολέμου απέναντι στους φασίστες του Φρανκο που ενισχύονταν αφειδώς από τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι και για την αποφυγή ενός εμφύλιου πολέμου μέσα στον εμφύλιο που ήδη γινόταν, έδωσαν προτεραιότητα στον αντιφασιστικό πόλεμο, γιατί αν χανόταν αυτός θα χανόταν και η επανάσταση.

Αναζήτησαν έτσι συγκλίσεις και συνεργασίες με τις αλλες πολιτικές αντιφασιστικές δυνάμεις, με αποκορύφωμα τελικά τη συμμετοχή 4 υπουργών εκπροσώπων της CNT - FAI στην κεντρική κυβέρνηση το Νοέμβρη του 1936, ενώ συμμετείχαν ήδη και στην περιφερειακή κυβέρνηση της Καταλωνίας από τα τέλη του Σεπτέμβρη.

Πολιτικές επιλογές στο όνομα των "αναγκαστικών περιστάσεων του πολέμου", οι οποίες τελικά επέφεραν τα αντίθετα από τα προσδωκόμενα αποτελέσματα καθώς οι αλλες αντιφασιστικές πολιτικές δυνάμεις, με πρωτεργάτες τους σταλινικούς του PCE, δεν έπαψαν ποτέ να επιχειρούν τη συντριβή της Επανάστασης λέγοντας: "Πρώτα ο πόλεμος, μετά η όποια κοινωνική αλλαγή". Και σχετικά μ' αυτό το ζήτημα, η Pravda στις 17 Δεκέμβρη 1936 έγραφε ξεκάθαρα στη Μόσχα: "Στην Καταλωνία, άρχισε ήδη η εκκαθάριση των τροτσκιστικών και αναρχοσυνδικαλιστικών στοιχείων, αυτό το καθήκον θα επιτελεστεί με την ίδια ενεργητικότητα, όπως έγινε και στην ΕΣΣΔ." Υπήρχαν βέβαια και άλλες τάσεις πέραν εκείνης της ηγεσίας της CNT-FAI μέσα στο αναρχικό κίνημα, όπως εκείνη του Καμίλο Μπερνέρι αλλά και της ομάδας "οι φίλοι του Ντουρρουτι" αργότερα, ο οποίος από το Νοέμβρη του 1936 με την εφημερίδα του "Ταξικός Πόλεμος", επέμενε εξαρχής στο αδιαχώριστο του αντιφασιστικού πολέμου και της κοινωνικής επαναστασης.

Αλλά αυτές οι ριζοσπαστικές τάσεις δεν κατάφεραν να σχηματίσουν έναν ευδιάκριτο μαζικό πόλο μέσα στο ευρύτερο κίνημα δίνοντας του άλλες εναλλακτικές κατευθύνσεις.

Τα μέσα που χρησιμοποίησαν οι σταλινικοί, οι αστοί και σοσιαλιστές συμμαχοί τους για την καταστολή της επανάστασης και των κατακτήσεων της ήταν πολλά.

Ανάμεσα τους να αναφέρουμε τη στρατιωτικοποίηση των αναρχικών πολιτοφυλακών και την απομάκρυνση των γυναικών από τα μέτωπα, την αντικατάσταση των επαναστατικών επιτροπών από κοινοτικά συμβούλια, την αντικατάσταση των ενοπλων εργατικων περιπολων από την αστυνομία, το θεσμικό έλεγχο των κολλεκτίβων ακόμη και την άμεση στρατιωτική επίθεση εναντίον τους για την καταστροφή τους καθώς και δολοφονίες αναρχικών αγωνιστών.

Ειδικότερα για την στρατιωτικοποίηση των πολιτοφυλακών πρέπει να πούμε ότι η άρνηση τους σήμαινε πρακτικά τον αποκλεισμό τους από τα αναγκαία, εξοπλισμό και πολεμοφόδια.

Ακόμη και η πλέον αντιστεκόμενη στη στρατιωτικοποίησή της πολιτοφυλακή, η Σιδηρα Φάλαγγα ή Στήλη Ιέρρο, αναγκάστηκε τελικά να δεχτεί κι αυτή "για να μην περιθωριοποιηθεί" όπως δηλωσε "μέσα στο αντιφασιστικό πόλεμο". Ωστόσο και στις στρατιωτικοποιημένες πολιτοφυλακές οι αναρχικοί εξακολουθούσαν να δηλώνουν την προσήλωση τους στον αντιμιλιταρισμό και τον αντικρατισμό.

Ακόμα και έτσι και παρά τα συνεχή αντεπαναστατικά μέτρα η Βαρκελώνη ανέπνεε ακόμα τον αέρα της αναρχίας.

Στις αρχες όμως του Μάη του 1937, κι αφού είχαν προηγηθεί διάφορες συγκρούσεις, έγινε η μεγάλη επίθεση των σταλινικών και των συμμάχων τους στη Βαρκελώνη, το λίκνο της επανάστασης.

Η επίθεση ξεκίνησε από το κτίριο της Τηλεφωνικής Εταιρείας που κρατούσαν οι αναρχικοί εργάτες από τις 19 Ιούλη 1936, ενώ έγιναν απαγωγές και δολοφονίες αναρχικών όπως του Καμίλο Μπερνερι.

Οι ένοπλες συγκρούσεις επεκταθηκαν για μέρες σε όλη σχεδόν την πόλη που κηρύχθηκε σε γενική απεργία.

Εκατονταδες ήταν οι νεκροί, κυριως αναρχικοί καθως και μέλη του μικρου εργατικού μαρξιστικού κόμματος POUM που συνεργαζόταν με τη CNT-FAI.

Μοναδες του Λαικού Στρατού εσταλησαν στη Βαρκελώνη για να καταβάλουν την αντίσταση καθώς και πολεμικά πλοία στο λιμάνι, ενω άλλες στρατιωτικές μοναδες προερχόμενες από τις αναρχικες πολιτοφυλακες απείλησαν να μεταβούν στην πόλη για να βοηθήσουν τ' αδέρφια τους.

Οι πολιτικοί ηγέτες του Αντιφασιστικού Μετωπου επενεβησαν κανοντας εκκλησεις για ειρηνευση και μαζι τους οι υπουργοί εκπρόσωποι της CNT-FAI στην κυβερνηση που καλεσαν τους αναρχικούς σε καταπαυση του πυρός.

Αποθαρρυμένοι οι αναρχικοί που μεχρι τοτε κρατουσαν τις γειτονιές της Βαρκελώνης, επαυσαν πυρ και σταματησαν τη μάχη στα οδοφράγματα.

Αυτο που ακολούθησε ήταν ενα οργιο καταστολής και η εξόντωση στην κυριολεξία των στελεχών και μελών του POUM που κατασυκοφαντηθηκαν από τους σταλινικούς για δήθεν συνεργασία με τους φασίστες.

Η κυβέρνηση του σοσιαλιστή Καμπαλέρο έπεσε κάτω από την απαίτηση των σταλινικών να κατηγορηθούν για τις μαχες στη Βαρκελώνη η CNT - FAI και το POUM.

Και σχηματίστηκε νεα κυβερνηση, χωρίς τη συμμετοχή εκπροσώπων της CNT - FAI, υπό τον σοσιαλιστή Νεγκριν που βρισκόταν υπό τον απόλυτο έλεγχο των σταλινικών. Ο Καμπαλέρο αποκάλυψε αργότερα ότι υφίστατο πίεση από τον Στάλιν και τους σοβιετικούς συμβούλους ώστε να αναθετει όλες τις υπεύθυνες θεσεις σε κομμουνιστες του PCE.

Η αναρχική Φεντερίκα Μοντσενύ απολογίζοντας τη συμμετοχή της CNT - FAI στην κυβερνηση Καμπαλέρο είπε: "Συμμετείχαμε με καλή πίστη και μεγάλη δόση αυταπάτης". "Πήραμε στα σοβαρά την ιδέα ότι θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε την εξουσία, συμμετεχοντας στην κυβερνηση, επικοδομητικά για την επανάσταση." "Ηταν μια ολέθρια εμπειρία... ένας θλιβερός απολογισμός...". Τον Αυγουστο του 1937 η 11η μεραρχία του λαικού στρατού με επικεφαλής τον σταλινικό στρατηγο Λίστερ επιτεθηκε στο Συμβούλιο Αμυνας της Αραγωνίας και σε εκατονταδες αγροτικές κολεκτίβες της διαλύοντάς τις και πολλοί αναρχικοί καταδιωχτηκαν, συνελλήφθησαν ή εκτελέστηκαν.

Μέχρι και το 1938 η επανάσταση είχε ουσιαστικά χαθεί, όπως ολοφάνερα χάμενος ήταν και ο αντιφασιστικός πόλεμος που διεξαγόταν πιά χωρίς τον επαναστατικό ζήλο των εργατικών κι αγροτικών μαζών και χωρίς καμιά πραγματική προοπτική νίκης από την κυβερνηση που ελεγχόταν πλήρως από τους σοβιετικούς και το κομμουνιστικό κόμμα.

Η μεγαλειώδης κοινωνική επανάσταση του 1936 που μ' όλα τα λάθη και τις αντιφάσεις της τετοια δεν είχε ξαναδεί ο κόσμος, βρέθηκε σε μια κατάσταση τύπου μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα - όπου γκρεμός ήταν οι φασίστες και ρέμα οι σταλινικοί - και μέσα στη μέγγενη των εχθρών της χάθηκε, χωρίς ουσιαστική βοήθεια από το γαλλικό προλεταριάτο πέρα από Πυρηναία, εγκλωβισμένο κι αυτό στις πολιτικές του Λαικού Μετώπου που κυβερνούσε τη Γαλλία.

Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ισπανία τελείωσε επίσημα την 1η Απρίλη 1939 με συντριπτική νίκη του φασισμού, 500.000 νεκρούς, εκατονταδες χιλιάδες τραυματίες και μισό εκατομμύριο πολιτικούς πρόσφυγες κυρίως στη Γαλλία.

Ακολούθησαν 30-50 χιλιάδες εκτελέσεις από το καθεστώς του Φράνκο και περισσότεροι από 500.000 άνθρωποι πέρασαν από εκατοντάδες στρατόπεδα συγκέντρωσης, το τελευταίο από τα οποία έκλεισε το 1962.

Και για πολλά χρόνια αναρχικοί παρτιζάνοι εξακολουθούσαν να μάχονται ακόμα στα βουνά της Ιβηρικής.

Πέντε μόλις μήνες μετά, την 1η Σεπτέμβρη 1939, ξεκίνησε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος.

Η ήττα της κοινωνικής επαναστασης στην Ισπανία σήμανε μεταξύ άλλων και την απώλεια κάθε ελπίδας για τους λαούς του κόσμου να σταματησουν τη μαζική ανθρωποσφαγή δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων, με τη διάδοσή της επαναστατικής φλόγας και του προλεταριακού διεθνισμού πέρα από τα ισπανικά συνορα.

Συμπερασματικά, ας κρατήσουμε ότι η κοινωνική επανάσταση, η αναρχία και ο ελευθεριακός κομμουνισμός δεν είναι άπιαστη ουτοπία αλλά ιστορική δυνατότητα που απέκτησε σάρκα και οστά για εκατομμύρια ανθρώπους στην Ισπανία το καλοκαίρι του 1936, οτι η επανάσταση δεν ήταν προιόν τυχαιότητας και απλού αυθορμητισμού, αλλά μακροχρονιων αγώνων, μεθοδικής προετοιμασίας κι οργανωσης, και ότι ανεξαρτήτως προθέσεων η συνεργασία με εξουσιαστικές αντφασιστικές πολιτικές δυνάμεις δεν ωφέλησε, αντιθέτως υπονόμευσε κι έβλαψε καίρια την υπόθεση της κοινωνικής και ταξικής απελευθέρωσης.

Και ας κρατήσουμε επίσης, εμπνεόμενοι από τα επιτεύγματα και διδάγματα της επανάστασης του 1936, ότι και στην εποχή μας, και σήμερα και αύριο, το μόνο πραγματικό δίλημμα είναι: κρατική και καπιταλιστική βαρβαρότητα ή κοινωνική επανάσταση, άλλος δρόμος δεν υπάρχει. --- (Μία από τις εισηγήσεις - τοποθετήσεις στην εκδήλωση για τα 90χρονα της ισπανικής επανάστασης, στο 8ο Ελευθεριακό φεστιβάλ κοινωνικής, ταξικής και διεθνιστικής αλληλεγγύης της ΑΠΟ στο Πάρκο Φιξ)

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους