Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Όταν η ενοχή παύει να σε προστατεύει Υπάρχει μια ενοχή που γεννιέται επειδή έβλαψες κάποιον.

Και υπάρχει μια άλλη, βαθύτερη και παλαιότερη ενοχή: εκείνη που έμαθες να αισθάνεσαι για να μη χρειαστεί να δεις ότι οι άνθρωποι από τους οποίους εξαρτιόσουν μπορούσαν να είναι άδικοι, αδιάφοροι, απρόβλεπτοι ή πληγωτικοί.

Όταν είσαι παιδί, είναι συχνά ψυχικά ασφαλέστερο να πιστεύεις «εγώ φταίω» παρά να αναγνωρίσεις ότι ο ενήλικος που χρειάζεσαι δεν μπορεί ή δεν θέλει να σε προστατεύσει.

Αν φταις εσύ, τότε διατηρείται μια ψευδαίσθηση ελέγχου: μπορείς να προσπαθήσεις περισσότερο, να γίνεις πιο καλός, πιο ήσυχος, πιο χρήσιμος, λιγότερο απαιτητικός.

Ίσως έτσι ο άλλος αλλάξει.

Αν όμως δεν φταις εσύ, τότε βρίσκεσαι αντιμέτωπος με μια πολύ πιο τρομακτική αλήθεια: ότι δεν μπορείς να εξασφαλίσεις την αγάπη κάποιου μόνο και μόνο επειδή τη χρειάζεσαι.

Ο ψυχαναλυτής Ronald Fairbairn ονόμασε αυτή τη διεργασία «ηθική άμυνα». Το παιδί προτιμά να κρατήσει μέσα του την αίσθηση ότι είναι το ίδιο κακό, παρά να βιώσει τους αναγκαίους ανθρώπους της ζωής του ως «κακά αντικείμενα». Μεταφέρει, δηλαδή, την κακότητα από τον άλλον στον εαυτό του.

Έτσι διασώζει εσωτερικά τον δεσμό, πληρώνοντας όμως ένα βαρύ τίμημα: την ενοχή, την αυτοαμφισβήτηση και μια μόνιμη εσωτερική αναζήτηση του δικού του λάθους.

Ίσως γνωρίζεις αυτή την αναζήτηση.

Κάποιος σου μιλά υποτιμητικά και αναρωτιέσαι τι έκανες για να τον προκαλέσεις.

Κάποιος απομακρύνεται και ψάχνεις ποιο ελάττωμά σου τον έδιωξε.

Κάποιος δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες σου και εσύ εξετάζεις αν δικαιούσαι πράγματι να τις έχεις.

Αντί να αναρωτηθείς «τι μου δείχνει η συμπεριφορά του;», ρωτάς αμέσως «πού έφταιξα;». Αυτό μπορεί να μοιάζει με ενσυναίσθηση ή αυτογνωσία.

Συχνά όμως είναι μια παλιά υπερεπαγρύπνηση.

Ο νους αναλύει ασταμάτητα επειδή προσπαθεί να προλάβει την απόρριψη.

Αν καταλάβεις εγκαίρως τι θέλει ο άλλος, αν προσαρμοστείς αρκετά, αν βρεις το δικό σου λάθος πριν σου καταλογιστεί, ίσως καταφέρεις να διατηρήσεις τη σχέση.

Μόνο που τότε δεν βρίσκεσαι πραγματικά μέσα στη σχέση.

Βρίσκεσαι μέσα σε μια διαρκή επιχείρηση διάσωσής της.

Η χρόνια ενοχή δεν σε κάνει απλώς να υποφέρεις.

Σε εμποδίζει να θυμώσεις εκεί όπου χρειάζεται, να απογοητευτείς από τον άλλον και να τον δεις όπως πραγματικά είναι.

Κάθε φορά που αναλαμβάνεις όλη την ευθύνη, προστατεύεις τον άλλον από τη δική του.

Έτσι αποφεύγεται η σύγκρουση, αλλά αποφεύγεται και η πραγματικότητα.

Δεν χρειάζεται να διαπιστώσεις αν ο άλλος μπορεί να ακούσει ένα «όχι». Δεν χρειάζεται να δεις αν ενδιαφέρεται για τις ανάγκες σου ή μόνο για τη διαθεσιμότητά σου.

Δεν χρειάζεται να αναμετρηθείς με το ενδεχόμενο ότι μια σχέση λειτουργεί μόνο όσο εσύ μικραίνεις.

Η ενοχή διατηρεί τη σύνδεση, αλλά μερικές φορές διατηρεί μόνο την εικόνα της σύνδεσης. Ο Donald Winnicott περιέγραψε το «ψευδή εαυτό» ως μια προσαρμογή που δημιουργείται όταν η αυθόρμητη ύπαρξη του ανθρώπου δεν βρίσκει αρκετό χώρο για να εκφραστεί.

Το άτομο μαθαίνει να συμμορφώνεται, να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος και να παρουσιάζει εκείνο που θεωρεί ότι οι άλλοι μπορούν να αντέξουν.

Ο αληθινός εαυτός δεν εξαφανίζεται· παραμένει κρυμμένος και προστατευμένος.

Όμως μαζί του κρύβονται η επιθυμία, η ζωντάνια, ο θυμός και η δυνατότητα να αισθανθεί κανείς πραγματικός.

Αν έχεις μάθει να σχετίζεσαι έτσι, η προσαρμογή μπορεί να σου φαίνεται αγάπη.

Η αυτοεγκατάλειψη μπορεί να σου φαίνεται καλοσύνη.

Και η σιωπή μπορεί να σου φαίνεται ωριμότητα.

Δεν είναι πάντοτε.

Η θεραπευτική αλλαγή δεν φέρνει μόνο ανακούφιση.

Φέρνει και έκθεση.

Όταν αρχίζεις να λες τι θέλεις, να αρνείσαι ό,τι σε αδικεί και να ζητάς αμοιβαιότητα, δεν αισθάνεσαι αμέσως ελεύθερος.

Συχνά αισθάνεσαι απροστάτευτος.

Η παλιά σου άμυνα υποχωρεί πριν ακόμη σταθεροποιηθεί ένας καινούργιος τρόπος ύπαρξης.

Είναι σαν να μετακινείται μια βαριά, παλιά πόρτα που για χρόνια σε κρατούσε κλεισμένο, αλλά ταυτόχρονα σε προστάτευε.

Τώρα μπορείς να περάσεις.

Μπορεί όμως και να σε δουν.

Και αυτό ακριβώς φοβάσαι: «Αν αποκαλύψω ποιος είμαι, αν πω τι χρειάζομαι, αν δεν είμαι πια βολικός, ο άλλος θα φύγει». Ναι, κάποιος μπορεί να φύγει.

Η ψυχική ωρίμανση δεν σου εγγυάται ότι κανείς δεν θα σε απορρίψει.

Σου δίνει κάτι δυσκολότερο και ουσιαστικότερο: τη δυνατότητα να μη χρειάζεται να απορρίπτεις πρώτος εσύ τον εαυτό σου, για να προλάβεις την απόρριψη του άλλου.

Τα όρια δεν καταστρέφουν τις σχέσεις που μπορούν να υπάρξουν.

Αποκαλύπτουν τη δομή τους.

Δείχνουν ποιες σχέσεις χωρούν δύο υποκειμενικότητες και ποιες λειτουργούσαν μόνο όσο υπήρχε μία: του άλλου. Η Jessica Benjamin τοποθέτησε στο κέντρο της σχεσιακής ψυχανάλυσης την έννοια της αμοιβαίας αναγνώρισης.

Μια ώριμη σχέση δεν απαιτεί να χαθεί ο ένας μέσα στις ανάγκες του άλλου.

Προϋποθέτει δύο ανθρώπους που μπορούν να αναγνωρίσουν ο ένας τον άλλον ως ξεχωριστά υποκείμενα — με δικές τους επιθυμίες, όρια και πραγματικότητα.

Όταν αυτή η αμοιβαιότητα καταρρέει, η σχέση κινδυνεύει να παγιδευτεί στη δυναμική «αυτός που πράττει – αυτός που υφίσταται». Η αμοιβαιότητα δεν σημαίνει λογιστική ισότητα σε κάθε στιγμή.

Σημαίνει ότι και οι δύο υπάρχετε.

Ότι δεν χρειάζεται ο ένας να εξαφανιστεί για να διατηρηθεί ο δεσμός.

Η θεραπεία δεν χρειάζεται να σου αφαιρέσει την ικανότητα να αναλύεις.

Μπορεί να την απελευθερώσει από την υπηρεσία της ενοχής.

Αντί να αναλύεις αδιάκοπα πώς θα προσαρμοστείς, αρχίζεις να διερευνάς τι επιθυμείς.

Αντί να ψάχνεις τι έκανες για να προκαλέσεις τη συμπεριφορά του άλλου, παρατηρείς τι αποκαλύπτει αυτή η συμπεριφορά για τον ίδιο.

Αντί να εξετάζεις μόνο τι μπορείς να δώσεις, αναρωτιέσαι τι μπορεί πραγματικά να προσφέρει εκείνος.

Οι ερωτήσεις αλλάζουν: Όχι μόνο «με θέλει;», αλλά «μου κάνει καλό ο τρόπος με τον οποίο με θέλει;». Όχι μόνο «πώς να τον κρατήσω;», αλλά «τι χρειάζεται να χάσω από εμένα για να μείνει;». Όχι μόνο «μήπως ζητώ πολλά;», αλλά «γιατί έχω μάθει να θεωρώ υπερβολή κάθε ανάγκη μου;». Όχι μόνο «θα φύγει αν μιλήσω;», αλλά «τι είδους σχέση μπορεί να διατηρηθεί μόνο αν σωπαίνω;». Αυτή η μετατόπιση δεν είναι εγωισμός.

Είναι έξοδος από την ψευδαίσθηση ότι είσαι παντοδύναμος/η απέναντι στις πράξεις των άλλων.

Δεν προκαλείς εσύ κάθε θυμό, κάθε απόσταση, κάθε αδυναμία αγάπης.

Δεν μπορείς, επίσης, με αρκετή κατανόηση να μετατρέψεις έναν μη διαθέσιμο άνθρωπο σε διαθέσιμο.

Μπορείς να καταλάβεις τον άλλον και παρ’ όλα αυτά να μη δεχτείς τη συμπεριφορά του.

Μπορείς να αναγνωρίσεις το τραύμα του χωρίς να γίνεις ο τόπος όπου το τραύμα αυτό επαναλαμβάνεται.

Μπορείς να τον αγαπάς και να δεις ότι δεν μπορεί να σου προσφέρει τη σχέση που χρειάζεσαι.

Το να πάψεις να νιώθεις ένοχος/η δεν σημαίνει ότι θα αισθάνεσαι πάντοτε βέβαιος/η. Σημαίνει ότι αρχίζεις να αντέχεις την αβεβαιότητα χωρίς να επιστρέφεις αυτόματα στην αυτοκατηγορία.

Θα υπάρξει πένθος.

Θα χρειαστεί να αποχαιρετήσεις όχι μόνο κάποιες σχέσεις, αλλά και τη φαντασίωση ότι, αν γινόσουν αρκετά καλός/η, θα μπορούσες να τις κάνεις να λειτουργήσουν.

Θα πενθήσεις τον χρόνο που πέρασες προσπαθώντας να κερδίσεις όσα θα έπρεπε να προσφέρονται ελεύθερα: σεβασμό, σαφήνεια, ενδιαφέρον, ανταπόκριση.

Αλλά μέσα σε αυτό το πένθος γεννιέται μια νέα ελευθερία.

Δεν χρειάζεται πια να αποδεικνύεις ότι αξίζεις να υπάρχεις μέσα σε μια σχέση.

Δεν χρειάζεται να εξαφανίζεις την αλήθεια σου για να μη φύγει ο άλλος.

Και δεν χρειάζεται να ονομάζεις αγάπη έναν δεσμό που αντέχει μόνο την προσαρμογή σου.

Η αλήθεια σου μπορεί πράγματι να απομακρύνει κάποιους ανθρώπους.

Θα φέρει όμως πιο κοντά εσένα στον εαυτό σου.

Και μόνο από αυτή τη θέση μπορείς να ανακαλύψεις ποιες σχέσεις δεν σε ανέχονται απλώς, αλλά σε συναντούν.

Το ερώτημα δεν είναι πια μόνο ποιος θα μείνει όταν πάψεις να κρύβεσαι. Είναι και αν εσύ θα μείνεις, επιτέλους, δίπλα στον εαυτό σου. Αγγελική Μπολουδάκη

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους