Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η «γερά» των Ποντίων δεν ήταν μόνο ποντιακή λέξη Σκίτσο τεχνητής νοημοσύνης – Κείμενο Γιώτα Ιωακειμίδου Στην ποντιακή διάλεκτο η λέξη γερά (ή οι παραλλαγές γιαράς, γεράς, γιάρα σημαίνει πληγή, τραύμα και προέρχεται από την τουρκική λέξη yara.

Σήμερα πολλοί τη θεωρούν αποκλειστικά ποντιακή ή τοπική.

Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική.

Η λέξη γνώρισε για πολλούς αιώνες ευρύτατη διάδοση σε ολόκληρο τον ελληνικό χώρο.

Τη συναντούμε στα δημοτικά τραγούδια, στην κλεφτική ποίηση, στην κρητική λογοτεχνία, στη νεοελληνική ηθογραφία και αργότερα στο ρεμπέτικο τραγούδι, πάντοτε με τη σημασία της πληγής, τόσο της σωματικής όσο και της ψυχικής.

Στα δημοτικά τραγούδια και ιδιαίτερα στην παράδοση γύρω από τον θάνατο του Γεωργίου Καραϊσκάκη, ο τραυματισμένος αγωνιστής λέει: «Έβγα, καημένε Καραϊσκάκη, εγώ θα πάω στην Κούλουρη να γιάνω τη γερά μου.» Σε άλλες παραλλαγές απαντά ο τύπος «τον γιαρά μου», δείχνοντας ότι οι δύο μορφές συνυπήρχαν στη λαϊκή γλώσσα. Στην Κρήτη, ιδιαίτερα στη μεταγενέστερη λαϊκή παράδοση και στις μαντινάδες, ο γιαράς γίνεται σύμβολο της ερωτικής πληγής: «Μεγάλο γιαρά μού άνοιξες στην καρδιά.» Κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, μεγάλοι ηθογράφοι, όπως ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και ο Ανδρέας Καρκαβίτσας, διατηρούν τη λέξη στα έργα τους, αποτυπώνοντας με αυθεντικότητα τη λαϊκή ομιλία των ναυτικών, των αγροτών και των απλών ανθρώπων.

Αργότερα, η λέξη περνά και στο ρεμπέτικο τραγούδι, όπου ο γιαράς δεν είναι πλέον μόνο το τραύμα του σώματος, αλλά και η βαθιά πληγή της καρδιάς: «Μες στην καρδιά μου άνοιξες έναν βαθύ γιαρά...» Η ίδια οικογένεια λέξεων ζει και στην ποντιακή διάλεκτο: • γεραλαεύκουμαι = πληγώνομαι • γεραλής = πληγωμένος.

Ενώ στα άλλα ελληνικά ιδιώματα απαντούν οι τύποι: • γιαραλής = τραυματίας, πληγωμένος. • γιαραλάντημα = τραυματισμός.

Η λέξη γερά αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μια δάνεια λέξη μπορεί να αφομοιωθεί πλήρως στην ελληνική γλώσσα, να αποκτήσει πλούσια παραγωγή και να αφήσει το αποτύπωμά της στη δημοτική ποίηση, στη λογοτεχνία και στις διαλέκτους.

Η ποντιακή δεν τη διατήρησε απλώς, την έκανε δημιουργικό στοιχείο του δικού της λεξιλογίου, γεννώντας νέες λέξεις που εξακολουθούν να ακούγονται μέχρι σήμερα.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους