Πολυνομία και κακονομία: Από τον Θόδωρο Παπαλεξόπουλο και τον Στέφανο Ματθία μέχρι την διαΝΕΟσις 2026 Ήταν τέλη της δεκαετίας του ΄80, όταν στα πλαίσια της «Κίνησης Πολιτών για μια Ανοιχτή Κοινωνία...

Πλήρες Κείμενο:

Πολυνομία και κακονομία: Από τον Θόδωρο Παπαλεξόπουλο και τον Στέφανο Ματθία μέχρι την διαΝΕΟσις 2026 Ήταν τέλη της δεκαετίας του ΄80, όταν στα πλαίσια της «Κίνησης Πολιτών για μια Ανοιχτή Κοινωνία» ο Θόδωρος Παπαλεξόπουλος – με όλη την εμπειρία κεντρικής λειτουργίας σε επιχειρηματικό περιβάλλον (ΤΙΤΑΝ), αλλά και συμμετοχής σε συλλογικές προσπάθειες (ΣΕΒ,ΙΟΒΕ) – έφερε στην επιφάνεια ως καίρια πρόκληση την αντιμετώπιση του φαινομένου της πολυνομίας.

Με ό,τι αυτό σήμαινε για την δυσχέρανση της επιχειρηματικής λειτουργίας, αλλά και για την συνολική υπονόμευση της ύπαρξης ενός κράτους δικαίου «υπό Ελληνικές συνθήκες». Στην Κίνηση Πολιτών, σ’ όλη την διάρκεια της δεκαετίας του ΄90 και εν συνεχεία στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας στην Ευρωζώνη, η θεματική αυτή απετέλεσε συχνά αντικείμενο συζήτησης, με την «μετάβαση» από το πεδίο της πολυνομίας σε εκείνο – ευθέως – της κακονομίας να αποτελεί την απόληξη του φαινομένου.

Ιδιαίτατα η συνεισφορά του Στέφανου Ματθία, επίτιμου Προέδρου του Αρείου Πάγου και βαθύτερου παρατηρητή της λειτουργίας της έννομης τάξης, έδωσε σε αυτή την διάσταση της δραστηριοποίησης της «Κίνησης Πολιτών» ιδιαίτερο βάρος.

Αν κανείς είχε την διάθεση να επισκεφθεί αλλεπάλληλες εκθέσεις με επισημάνσεις για τα προβλήματα της Ελληνικής οικονομίας – μεταξύ αυτών και εκείνες των διαδοχικών Μνημονίων ή πάλι της «εργαλειοθήκης» του ΟΟΣΑ – αλλά και προγραμματικές προθέσεις κομμάτων των δυο τελευταίων δεκαετιών, θα συναντήσει την αναφορά σε πολυνομία/κακονομία να επανέρχεται με χαρακτήρα Βαγκνερικού λαϊτμοτίβ.

Τώρα, λοιπόν, μια νέα πρωτοβουλία-μελέτη του φαινομένου προέκυψε από την διαΝΕΟσις. Με Δημήτρη Σωτηρόπουλο, Μάνο Τσατσάνη, Αλέξανδρο Παπαδημητρίου και Λεωνίδα Χριστόπουλο να «ξεναγούν» στο φαινόμενο όπως έχει εξελιχθεί στο «καυτό» διάστημα 2001-2025 (που αποτελεί, μας αρέσει/δεν μας αρέσει, το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα). ΄Ήδη στις εισαγωγικές παρατηρήσεις της μελέτης φιλοξενείται μια καίρια επισήμανση: όσο περισσότεροι και πολυπλοκότεροι οι κανόνες που ρυθμίζουν ένα θέμα/μια κατάσταση/μιαν έννομη σχέση, «τόσο αυξάνεται η ισχύς εκείνου που τους ερμηνεύει/εφαρμόζει». Απ’ εκεί μέχρι την άνθιση φαινομένων διαφθοράς, το βήμα είναι μικρό.

Όποιος έχει ζήσει στην Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών, το γνωρίζει. το αν το αναγνωρίζει ή όχι, άλλο θέμα! Το γεγονός ότι, εν τω μεταξύ, πλήθυναν οι αναφορές, οι εξαγγελίες και οι θεσμοθετήσεις για «καλή νομοθέτηση» μάλλον λειτουργεί ως πικρή ειρωνεία. (Σημειωτέον ότι, ούτως ή άλλως, «οι μισοί νόμοι που θεσπίζονται στην Βουλή, αποτελούν ενσωμάτωση Ευρωπαϊκών ή διεθνών υποχρεώσεων στο Ελληνικό δίκαιο». Οπότε... ότι κατορθώσαμε, στρεβλωτικά κάποιες φορές, να προωθήσουμε είναι δική μας υπόθεση). Με ενδιαφέροντα τρόπο η μελέτη της διαΝΕΟσις προσθέτει κάποια στοιχεία πολιτικής κοινωνιολογίας: «η πολιτική κουλτούρα θεωρεί επιτυχημένο έναν υπουργό όταν «φέρνει πολλούς νόμους» και επομένως δείχνει, να «παράγει έργο»». Μαζί και με την διχαστικότητα/την πολιτική πόλωση, «κάθε εναλλαγή εξουσίας προσθέτει νέα κύματα νομοθεσίας» με λογική ξηλώματος των προηγουμένων... Τα ποσοτικά στοιχεία που προσάγει η διαΝΕΟσις για την 25ετία, είναι συνθλιπτικά: 100 νόμοι κατά μέσο όρο κάθε χρόνο. με 129 νόμους να έχουν ψηφισθεί το 2011, δηλαδή ακριβώς στο ξέσπασμα της κρίσης, ενώ το ρεκόρ 25ετίας καταγράφηκε το 2022 «αμέσως μετά την πιο δύσκολη φάση της πανδημίας» με 131 νόμους.

Αυτό, που περιγράφεται στην μελέτη ως φαινόμενο «καταιγιστικής νομοθέτησης» έρχεται να ενισχύσει την πολυνομία – μάλλον όμως και την κακονομία (άμα ιδίως σταθεί κανείς στις συνθήκες νομοθέτησης). Μια πρόσθετη διάσταση είναι ενισχυτική αυτής της υπόνοιας: μέσα στην κρίση, υποχωρεί η νομοθέτηση μέσω Προεδρικών Διαταγμάτων – στο μισό της αμέσως προηγούμενης περιόδου – γιατί; Ενδεχομένως επειδή τα Π.Δ. υπόκεινται στον έλεγχο του Συμβουλίου Επικρατείας, έλεγχο γνωμοδοτικό μεν πλην έλεγχο συνταγματικότητας, ενώ τα «κατατεθειμένα νομοσχέδια διαφεύγουν του ελέγχου». Προσθέστε εδώ και την διαμάχη που – όχι χωρίς λόγο...- προέκυψε για την ενθουσιώδη χρήση των ΠΝΠ, που νομοθετούν «εκτάκτως» με πρωτοβουλία της Κυβέρνησης για να έλθουν αργότερα/ex post να κυρωθούν (υπό καθεστώς ευγενούς αδιαφορίας: ο χαρακτηρισμός δικός μας) στην Βουλή.

Σημειωτέον ότι στην χιονοστιβάδα ρυθμίσεων της εποχής των Μνημονίων, ήρθε εν συνεχεία να προστεθεί άλλη αντίστοιχη «πλημμύρα κανόνων» με αντικείμενο (ή και βολική αφορμή: πάλιν ο χαρακτηρισμός δικός μας) την ανταπόκριση στις ανάγκες διαχείρισης της πανδημίας.

Εδώ, πέραν των ΠΝΠ/Πράξεων Νομοθετικού Περιεχομένου άνθισαν και οι ΚΥΑ/Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις. «Η διοίκηση παράγει όλο και περισσότερες κανονιστικές αποφάσεις». Πέρα από τις διαπιστώσεις και την – συγκρατημένη, πλην σαφή – κριτική στάση, η έρευνα της διαΝΕΟσις επιχειρεί και κάποιες προτάσεις.

Πρώτα-πρώτα, αξιολόγηση της νομοθεσίας ανά υπουργείο (δηλαδή... προληπτικό χαλινάρι), παράλληλα και με κωδικοποίηση (εδώ, πάγια επαναφορά μιας προσδοκίας, που κι αυτήν είχε τροφοδοτήσει η στράτευση στην «Κίνηση Πολιτών» επί Παπαλεξόπουλου/Ματθία: βήματα γίνονται, και μάλιστα συγκρατημένα, όμως το βουνό των ακωδικοποίητων είναι μεγάλο...). Και τούτο παρά τις συνεχιζόμενες προσπάθειες Γιώργου Σταυρόπουλου και Κεντρικής Επιτροπής Κωδικοποίησης.

Δίπλα στην σχεδόν παραπονεμένη εισήγηση για «εξορθολογισμό της κατάθεσης τροπολογιών», από την ομάδα της διαΝΕΟσις δίνεται μια κατεύθυνση να εξετασθεί προληπτικός έλεγχος της συνταγματικότητας των προς νομοθέτηση διατάξεων – πλην με ταυτόχρονη αναφορά στην ανάγκη «να μην καθυστερεί υπερβολικά η νομοθέτηση». Συνολικά: καλοδεχούμενη η μελέτη και η συζήτηση.

Και οι προτάσεις, άλλωστε.

Όμως μάλλον θα συνεχίσουμε επί χρόνια και χρόνια και χρόνια να συζητούμε για το πρόβλημα της πολυνομίας/κακονομίας, άλλοτε σε φόντο «Doing business in Greece» η/και πολυπόθητων ξένων επενδύσεων/DFI, άλλοτε περισσότερο αναμεταξύ μας σε προσέγγιση γνήσιου κράτους δικαίου (όταν ο κανόνας δικαίου είναι στραβός ή «παρεξηγήσιμης ερμηνείας», ποια επικράτηση του δικαίου;). Και ... άντε μετά να βολέψει κανείς και την προσδοκία ή/και τις επιφυλάξεις από την πρόσδεση ΑΙ στο νομοθετικό άρμα – πέραν, εννοείται, της ύμνησης της τεχνητής νοημοσύνης ως εικόνας του μέλλοντος...

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους