Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Κείμενα του Δημήτρη Ρικάκη (1925-2000), αγαπημένου έκκεντρου συγγραφέα, μαζί με άλλα εκλεκτά, στην μεταμεσονύχτια ανάγνωσή μας, ΘΕΡΙΝΩΣ/ΥΠΟΓΕΙΩΣ, αυτό το Σάββατο 18 Ιουλίου.

Εδώ, εν είδει τροχιοδεικτικού, ένα κείμενό μου για τον Ρικάκη, ημερολογιακό, από τη ΓΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΙΚΡΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ (Περιοδικό ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ, 244/245, 2025). Μαζί και μια μακέτα του Ρικάκη που βρήκα, απ' όταν εργαζόταν στην Όπερα της Βιέννης ως σκηνογράφος.

Από παράσταση του «Άμλετ». Η γοητεία του ελάσσονα συγγραφέα είναι υπόθεση μιας θεωρίας της λογοτεχνίας που ακόμη δεν έχει γεννηθεί.

Αλλά, πότε η θεωρία έκανε τη δουλειά της; ―― «Εχθές πέθανε ο Θανάσης Βαλτινός, η είδηση με βρήκε ενώ καθαρόγραφα αυτές τις σημειώσεις.

Παρασημοφορημένος από την Πρόεδρο της Δημοκρατίας, μοιάζει να είναι από τους συγγραφείς που νίκησαν, προσώρας, τον χρόνο.

Τον θυμάμαι στο μαγειρείο της Σπύρου Μερκούρη που συχνά τρώω τις καθημερινές.

Σήμερα, πάλι, είδα στην τηλεόραση πλάνα από ένα μουσείο αφιερωμένο στον Οδυσσέα Ελύτη που εγκαινίασε ο πρωθυπουργός.

Για κάποιο λόγο δένομαι και αγαπώ και επιστρέφω σε δημιουργούς ελάσσονες· όχι στους μείζονες, ούτε σε όσους εισέρχονται στον λογοτεχνικό κανόνα (εάν υπάρχει τέτοιο πράγμα). Μου φαίνεται πως οι ελάσσονες είναι οι πραγματικοί πρωτοπόροι, αυτοί που ρισκάρουν την αποτυχία περισσότερο, όπως συνέβη με τους πρώτους αεροπόρους που δεν πέταξαν ποτέ, ή με τους πρώτους φωτογράφους που έβγαζαν μόνο θολές φωτογραφίες.

Τέτοιος ελάσσων δημιουργός είναι ο Δημήτρης Ρικάκης (1925-2000), συγγραφέας κάποιων παράξενων βιβλίων που κανένα τους δεν μοιάζει με το άλλο.

Στο προηγούμενο τεύχος του Δέντρου αναζητούσα 'Τα μικρά' (Αθήνα: Γαβριηλίδης 1991), συλλογή έξοχων μικρο-αφηγήσεων της μιας σελίδας περίπου, ή και της μιας παραγράφου.

Επιτέλους, τα βρήκα! Θυμίζουν Κάφκα· κείμενα μακάβρια, βλάσφημα, σαρδόνια και μαγικά, αλλά με κάτι πρόσχαρο που στερείται ο Κάφκα.

Ξεχώρισα μια σειρά από κεντρίσματα και αιφνίδιες ελλάμψεις της ζωής: Ο Ντα Βίντσι χαϊδεύει ασυναίσθητα μια μαύρη γάτα την ώρα που μαστορεύει κάποιο αριστούργημα, όταν ξαφνιάζεται ακαριαία από τη μυστήρια δροσιά των αυτιών της γάτας που διαφέρει από τη θερμοκρασία του λοιπού σώματός της· ένας Ρωμαίος αυτοκράτορας κινδυνεύει από μια εσωτερική έκρηξη λόγω ανίας, όταν σκιρτά για μια στιγμή από τρόμο μπρος στον ξαφνικό βρυχηθμό της αλυσοδεμένης τίγρης· μια κακότροπη θεία ρωτάει με εκνευριστική επιμονή εάν ήρθε ο γιατρός, ώσπου τον βλέπει επιτέλους να της εμφανίζεται σε φορείο ωθουμένου υπό νοσοκόμου με συσκευή οξυγόνου… Ο Ρικάκης εγκατέλειψε τις σπουδές της ιατρικής στο τελευταίο έτος.

Πολέμησε στη Μέση Ανατολή και εργάστηκε ως σκηνογράφος στην Όπερα της Βιέννης.

Ο φίλος Βαγγέλης Δουβαλέρης μου αφηγήθηκε ότι ο Ρικάκης μιλούσε με έντονες, θεατρικές χειρονομίες, τα χέρια του έμοιαζαν τεράστια· και πως ήταν μέγας χιουμορίστας.

Το ενδιαφέρον στην περίπτωση του Ρικάκη, πρόσθεσε, ήταν ότι η ζωντάνια της προφορικής αφήγησής του σε συνδυασμό με την ιδιότυπη κινησιολογία του, ξεπερνούσε κατά πολύ τη γραπτή.

Και το γραπτό, αν είχες συναντήσει έστω και μια φορά τον άνθρωπο, ήταν πραγματικά ένα ωχρό «αναμνηστικό» της ζωντανής παρουσίας του.

Τύπος γοητευτικού τυχοδιώκτη, ο Ρικάκης άλλαξε ένα σωρό επαγγέλματα «οίον το του τυπογράφου, του δοκίμου ιερέως, του οπλίτου, αλλά και του αξιωματικού, του οξυγονοσυγκολλητού εν ναυπηγείοις, του Γ΄ μηχανικού εμπορικών πλοίων, του μυστικιστού και άλλων, κυρίως όμως του φαντασιοσκόπου… Τέλος, εγκατέλειψε τον συμβατικόν πολιτισμόν και απομακρυνθείς εις την ύπαιθρον, επεδόθη εις την δια του γραπτού Λόγου, απολογητικήν του κλίσιν εν ηρεμία και μονώσει». Αυτά, από μια σύντομη αυτοβιογραφική σημείωση.

Από άλλη πηγή έμαθα διάφορες παράξενες λεπτομέρειες, όπως ότι ο Ρικάκης έγραφε με κεφαλαία «Βυζαντινά» γράμματα.

Ότι είχε στην κατοχή του σπάνια λάφυρα από τον Πόλεμο της Ερήμου, όπου είχε υπηρετήσει, ανάμεσά τους μια εγγλέζικη ταμπακέρα που ένας γερμανός είχε μεταποιήσει κολλώντας πάνω της έναν αγκυλωτό σταυρό.

Ότι λίγο πριν ξεκόψει από διάφορους γνωστούς στην Αθήνα, ετοίμαζε μια εικονογραφημένη εκδοχή του Δον Κιχώτη, όπου ο ιππότης καβαλούσε μια Χάρλεϊ-Ντάβιντσον κι είχε από δίπλα τον Σάντσο Πάντσα επάνω σε μια βέσπα.

Τέτοιοι υπερταλαντούχοι άνθρωποι· προικισμένοι με γοητεία, χάρη και δημιουργικότητα, μοιάζουν με τα μέλη μιας πολύ αλλόκοτης αδελφότητας.

Σου δίνουν την εντύπωση ότι χαραμίστηκαν ωραία· ότι δεν άφησαν παρά ένα σχετικά ισχνό αποτύπωμα που ’χει αξία για τους μύστες της ζωής.

Στην περίπτωσή τους, πλέκεται το έργο με το πρόσωπο με τρόπους που είναι αδύνατον να ιχνηλατήσει ένας φιλόλογος ή κριτικός… Αφορμή για τις σκέψεις αυτές, η κουβέντα που είχα με τον πατέρα μου τις προάλλες.

Τον ρώτησα, τι απέγινε το αντίτυπο που θυμόμουν από Τα φανάρια του Ταλ (Αθήνα: Βιβλιοπωλείο της Εστίας 1986) του Ρικάκη.

Όμοια με σφραγίδα διατηρώ στη μνήμη μου την ιδιόχειρη αφιέρωση σε μεγαλογράμματη βυζαντινή γραφή: Στον Αλέξανδρο Σινιόσογλου, φίλο του Κάφκα.

Κάποιες νομικές συμβουλές είχαν γίνει αφορμή να συναντηθούν ξανά οι δυό τους τη δεκαετία του ογδόντα, μόλις είχαν κυκλοφορήσει τα Φανάρια.

Το αντίτυπο θυσιάστηκε άδοξα, πετάχτηκε μαζί με άλλα βιβλία, όταν το σατανικό έντομο που λέγεται ακάρεα επιτέθηκε στο εξοχικό.

Οι δικοί μου συμμορφώθηκαν με τις υποδείξεις των εξολοθρευτών και άδειασαν το σπίτι από καθετί όπου μπορεί να φώλιαζε ο αόρατος εχθρός, πολλών βιβλίων συμπεριλαμβανομένων... 'Τα πρώτα ψήγματα ζωγραφικής', πρόσθεσε ξαφνικά ο πατέρας μου με μια γλυκιά μελαγχολία, 'τα πήρα από τον Ρικάκη, όταν ήμουν δέκα χρονών και έβλεπα τον άγνωστο επισκέπτη να ζωγραφίζει…' ❦ Ώστε η τεχνητή νοημοσύνη θ’ αλλάξει τον τρόπο που γράφουν οι άνθρωποι στο μέλλον! Τι μας λέτε! Με ποιον τρόπο θα μπορούσε ποτέ η τεχνητή νοημοσύνη να αποκτήσει την υπόγεια επιρροή που ασκούν στους ανθρώπους οι ελάσσονες δημιουργοί, επιρροή που μοιάζει να πηγάζει και μαζί να εκβάλλει μακριά από το έργο σε λησμονημένα κανάλια του βίου; »

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους