Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Επιστρέφοντας στο σπίτι πριν από λίγο, βρέθηκα μπροστά σε μια ευχάριστη έκπληξη.

Κρατώ στα χέρια μου το βιβλίο του Γιάνη Βαρουφάκη, "Την ψυχή ψηλά", και είμαι πολύ συγκινημένη.

Γιατί μέσα του υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι της οικογενειακής μου ιστορίας και του δικού μου παρελθόντος.

Πρόκειται για ένα χρονικό, µια προσωπική ιστορία του «µετατοπισµένου» 20ού αιώνα (1923-2023), ένας απολογισµός του χρέους του συγγραφέα στις πέντε γυναίκες που τον διαµόρφωσαν. Ο Γιάνης, λοιπόν, γράφει για πέντε γυναίκες της ζωής του που του δίδαξαν την αντίσταση στον φασισμό, στον αυταρχισμό και στον σοβινισμό.

Για πέντε γυναίκες που καθόρισαν αυτό που είναι σήμερα.

Οι δύο από αυτές, η Τρισεύγενη, γιαγιά εκ μητρός του Γιάνη και δική μου προγιαγιά εκ μητρός, και η Ελένη, μητέρα του Γιάνη, αδερφή της γιαγιάς μου και ένα από τα πιο αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μου, ζωντανεύουν μοναδικά μέσα από μια πρωτότυπη αφήγηση που συνδυάζει μαρτυρίες, βιογραφικά στοιχεία, ιστορία και πολιτική.

Διάβασα για πρώτη φορά το βιβλίο τον Οκτώβριο, στα αγγλικά και σε PDF, και η ανάγνωσή του με οδήγησε σε μια αναμέτρηση με πολύ ιδιαίτερα, ίσως και ανάμεικτα, συναισθήματα.

Η πρώτη μου επαφή με το κείμενο δεν ήταν εύκολη.

Αλλά ευτυχώς έχει ήδη γίνει.

Από εκείνη ανάγνωση κράτησα κυρίως τα στοιχεία που αφορούσαν εμένα προσωπικά.

Τα τραύματα και τα θαύματα που πάνε γενιές και γενιές πίσω.

Γιατί και η Τρισεύγενη και η Ελένη, καθεμιά με τον τρόπο της, σημάδεψαν και τη δική μου ζωή.

Την προγιαγιά μου τη θυμάμαι ελάχιστα, καθώς πέθανε όταν ήμουν μόλις τριών ετών.

Όμως η επιρροή της πάνω μου ήταν τεράστια.

Ουσιαστικά, εκείνη καθόρισε και εμένα, επομένως και την κόρη μου.

Όχι, φυσικά, τόσο άμεσα όσο καθόρισε την πρώτη της εγγονή, τη μαμά μου, ή τον Γιάνη, το δεύτερο εγγόνι της.

Έμμεσα, όμως, βρίσκεται πίσω από πολλά.

Ίσως και απ' όλα. Την Ελένη, πάλι, την έχω ζήσει βαθιά.

Ήταν ένας από τους πιο ειλικρινείς, ζεστούς και δοτικούς ανθρώπους που είχα στη ζωή μου.

Για μένα, η Ελένη ήταν πάντα το αντίπαλο δέος στη συντηρητική αδερφή της: στη Μαρίκα, τη γιαγιά μου.

Και ο άνθρωπος που στεκόταν πάντα στο πλευρό της συνονόματης ανιψιάς της, της μάνας μου, απέναντι στη Μαρίκα. Στην Ελένη κατέφευγε πάντα η μάνα μου στα δύσκολα κι είχε πάντα μια ζεστή αγκαλιά.

Καθώς περνούσαμε τα καλοκαίρια μας στα εξοχικά μας, που βρίσκονται απέναντι, προτιμούσα συχνά να καταφεύγω στο σπίτι της Ελένης και του Γιώργου, γιατί ήταν άνθρωποι πολύ πιο προοδευτικοί και χαλαροί από τους παππούδες μου (και είχαν και σκύλο και βαρκούλα και με μάθανε να κολυμπάω). Αυτό το "Την ψυχή ψηλά" μου το είχε πει η Ελένη με χίλιους δυο τρόπους.

Εδώ θα κάνω μια μνεία και στον άντρα που ανοίγει την αφήγηση: στον θείο Παναγιώτη, γιο της Τρισεύγενης, αδελφό της Ελένης και της Μαρίκας, θείο της μαμάς μου, θείο και νονό του Γιάνη, διευθυντή της Siemens, φυλακισμένο επί Χούντας και άλλο ένα τεράστιο κεφάλαιο στην οικογενειακή saga. O Παναγής, για τις αδελφές του, παρεισφρέει πού και πού στο κείμενο. Ο Γιάνης εκφράζεται για εκείνον όπως περίπου η μαμά μου, με μια αμφιθυμία, που προσωπικά με προσπέρασε, καθώς ο ίδιος ελάχιστο λόγο είχε επάνω μου.

Όμως, οι μεγαλύτερες γυναίκες στην οικογένεια τον είχαν περί πολλού.

Στην κηδεία του, νομίζω το '93, αποφάσισα ότι ο νεκρός δεν δικαιώνεται απαραίτητα.

Ήταν ο πρώτος άντρας του οποίου λυπόμουν τη γυναίκα, την αγαπημένη μου παιδίατρο και θεία Σοφία.

Θα τον συναντήσετε κι αυτόν.

Να τον κρίνετε με την αυστηρότητα που θα του έπρεπε.

Προφανώς, ο τρόπος με τον οποίο διαβάζω εγώ αυτό το βιβλίο διαφέρει από τον τρόπο με τον οποίο θα το διαβάσετε εσείς.

Όμως, το "Την ψυχή ψηλά" είναι πολλά παραπάνω από ένα οικογενειακό χρονικό.

Είναι ένα βιβλίο που χρησιμοποιεί την οικογενειακή μνήμη για να αφηγηθεί έναν ολόκληρο αιώνα ιστορίας: Κατοχή, Εμφύλιο, μετεμφυλιακό κράτος, δικτατορία, εξορία, ταξική βία, έμφυλη καταπίεση, πολιτική στράτευση.

Αν αφαιρέσω κάθε προσωπικό στοιχείο και προσπαθήσω να μείνω στις ιστορίες που έχω μπροστά μου, διαβάζω πέντε ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες μαρτυρίες για πέντε γυναίκες: Tην Ελένη και την Τρισεύγενη, την Άννα, -γιαγιά εκ πατρός του Γιάνη-, τη Γεωργία, -γιαγιά της Μαργαρίτας, μητέρας της κόρης του Γιάνη- και τη Δανάη, τη σύντροφο του εδώ και πάνω από είκοσι χρόνια.

Οι ιστορίες τους μπλέκονται με πιθανούς και απίθανους τρόπους, σχηματίζοντας ταυτόχρονα μια συνεκτική ιστορική και συνάμα λογοτεχνική αφήγηση που αποκαλύπτει τη δύναμη της γυναικείας φύσης και τη δυνατότητα για αντίσταση απέναντι σε σκληρές συνθήκες.

Δεν παρουσιάζονται ως «ηρωίδες», αλλά ως άνθρωποι που αντέδρασαν μπροστά στο παράλογο.

Και αυτό, τελικά, καθιστά την αφήγηση πολιτική.

Για να είμαι ειλικρινής, δεν είχα προσέξει ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε στα Ελληνικά.

Σήμερα λοιπόν, που το βρήκα σε έναν φάκελο από τις Εκδόσεις Πατάκη πάνω στο γραφείο μου, ίσως κάνω μια παύση από τα project στα οποία είμαι χωμένη με τα μπούνια και ασχοληθώ διεξοδικά μαζί του.

Άλλωστε, δεν νομίζω ότι θα μπορέσω να συγκεντρωθώ έχοντάς το δίπλα μου μεταφρασμένο και σε hard copy.

Κι αν αγχωθώ που μένουν πίσω οι δουλειές μου, θα έχω πάντα στο μυαλό τα λόγια της Ελένης: "Πελάκι μου, κάτσε κάτω. Η ζωή είναι γλεντάρα!"

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους