Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η Μεγάλη Δυσκολία του Καποδίστρια: Το παράδειγμα του Γρηγορίου Παλαιολόγου

-------------------------------------------------------------------- Ο Γρηγόριος Παλαιολόγος (1794–1844) υπήρξε μια πολύπλευρη προσωπικότητα, η οποία συνδύασε την επιστημονική κατάρτιση του γεωπόνου, τη δράση του κρατικού λειτουργού και το ταλέντο του πρωτοπόρου λογοτέχνη.

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1794.

Καταγόταν από παλιά και ευκατάστατη οικογένεια, γεγονός που του επέτρεψε να λάβει εξαιρετική μόρφωση.

Ταξίδεψε στην Ευρώπη για σπουδές.

Αρχικά σπούδασε στη Γερμανία και στη συνέχεια στη Γαλλία, φοιτώντας στη φημισμένη βασιλική γεωργική σχολή του Grignon.

Εκεί ήρθε σε επαφή με τις πιο σύγχρονες, επιστημονικές μεθόδους καλλιέργειας της εποχής.

Το 1829, ο Ι. Καποδίστριας του ανέθεσε τη διεύθυνση του Πρότυπου Αγροκηπίου της Τίρυνθας και τον Μάιο του 1831, παραιτήθηκε.

Έγραψε τα έργα «Τριπτόλεμος» (1833), «Ο Πολυπαθής» (1839, «Ο Ζωγράφος» (1842), «Επιστολάριον» (1843). Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Παλαιολόγος διορίστηκε πρόξενος της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη, όπου βοήθησε στην αναδιοργάνωση των οθωμανικών ταχυδρομείων. Επί Καποδίστρια

------------------------------------------------------------------------ Όταν ανέλαβε το Αγροκήπιο της Τίρυνθας το 1829, ο Παλαιολόγος έγραψε ότι "ο Κυβερνήτης εθεώρησε την γεωργίαν ως την πρώτην βάσιν της αναγεννήσεως της Ελλάδος... Δεν εφείσθη κόπων και χρημάτων διά να εισαγάγη τας νέας μεθόδους". Και ο Καποδίστριας "ο κύριος Παλαιολόγος, επιστρέψας εκ Γαλλίας με εφοδιασμένας γνώσεις, κέκτηται τον ζήλον και την ικανότητα να μεταδώση εις τους νέους μας τας σωτηρίους αρχάς της γεωπονικής επιστήμης". Επίσης, αναγνώρισε ότι ο Παλαιολόγος είχε να αντιμετωπίσει ένα εξαιρετικά δύσκολο έργο, καθώς οι ντόπιοι καλλιεργητές ήταν καχύποπτοι με τις νέες μεθόδους.

Σε επιστολή του, ο Κυβερνήτης τον προτρέπει να δείξει υπομονή: «Γνωρίζω τα προσκόμματα... Αλλά ο κύριος Παλαιολόγος οφείλει να οπλισθή με υπομονήν, διότι η εκπαίδευσις του λαού μας εις τας τέχνας της γης είναι έργον χρόνου και επιμονής.» Με τον καιρό όμως, ο Καποδίστριας άρχισε να εκφράζει παράπονα, τα οποία αποτυπώνονται στην αλληλογραφία του. «Δεν έχομεν ανάγκην επιστημονικών πειραμάτων διά τα οποία απαιτούνται μεγάλα κεφάλαια, τα οποία το Δημόσιον Ταμείον στερείται. Η Ελλάς έχει ανάγκην άρτου και πατάτης.

Περιορίσατε τας δαπάνας εις τα όλως απαραίτητα και φροντίσατε όπως το Αγροκήπιον καταστή ωφέλιμον εις τον λαόν διά της πράξεως και ουχί διά της θεωρίας.» (Από την επιστολή του Κυβερνήτη προς τη Διεύθυνση του Αγροκηπίου, 1830) Ο Καποδίστριας πίστευε ότι ο Παλαιολόγος προσπαθούσε να εφαρμόσει στην Τίρυνθα εξεζητημένες, δαπανηρές και «ευρωπαϊκές» μεθόδους, οι οποίες ήταν ανέφικτες για μια Ελλάδα που δεν είχε ακόμη καλά-καλά ψωμί να φάει.

Ήθελε πιο απλές, πρακτικές και άμεσες λύσεις.

Ένα παράδειγμα είναι όταν ο Παλαιολόγος εισήγαγε ακριβά, σιδερένια ευρωπαϊκά άροτρα.

Όμως, τα ελληνικά υποζύγια (τα λιπόσαρκα βόδια της εποχής) ήταν πολύ αδύναμα για να τα σύρουν, και το ελληνικό έδαφος ήταν πολύ πετρώδες.

Τα μηχανήματα έμεναν άχρηστα, ενώ είχαν κοστίσει μια περιουσία (μαρτυρία Pellion). Όμως, η πιο σοβαρή και σκοτεινή πλευρά της σύγκρουσης καταγράφεται από τον Ν. Σπηλιάδη. Στα Απομνημονεύματά του, ο Σπηλιάδης αποκαλύπτει ότι ο Κυβερνήτης ένιωσε βαθιά προδομένος από τον Παλαιολόγο: «Ὁ Κυβερνήτης ἤλπιζε πολὺ ἀπ᾽ αὐτὸν, ἀλλὰ δὲν εἶδε τίποτε.

Ἐπληροφορήθη µάλιστα ὅτι ἤρχισεν ἀπὸ τὸ νὰ πλουτίζεται καταχρώµενος, ὥστε ἔγινε καὶ τοκιστής, ἐνῷ εἶχεν ἔλθει πάµπτωχος εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἀπέβαλε ». Σύμφωνα με αυτή την πλευρά, ο Καποδίστριας πίστευε ότι ο Παλαιολόγος εκμεταλλεύτηκε τη θέση του και τα κρατικά κονδύλια για προσωπικό πλουτισμό.

Από την πλευρά του, ο Παλαιολόγος αντιμετώπιζε τεράστιες δυσκολίες στην Τίρυνθα λόγω της έλλειψης πόρων.

Η σύγκρουση έγινε προσωπική όταν μια κυβερνητική επιτροπή αποφάσισε να του περικόψει μέρος του μισθού ή των κονδυλίων του Αγροκηπίου. Ο Παλαιολόγος το εξέλαβε αυτό ως προσβολή και αμφισβήτηση του έργου του.

Στις 26 Μαΐου 1831 έστειλε επιστολή παραίτησης στον Καποδίστρια, δηλώνοντας «επειδή η Κυβέρνησις κρίνει πλέον περιττήν την επιστημονικήν διεύθυνσιν του καταστήματος και επιζητεί μόνον την ελάττωσιν των δαπανών, θεωρώ εμαυτόν άχρηστον εις την θέσιν ταύτην.

Παραιτούμαι, προτιμών να αποσυρθώ εις μίαν γωνίαν της Ελλάδος, λυπούμενος διότι αι προσπάθειαι μου να εισαγάγω την νεωτέραν γεωπονίαν εις την πατρίδα μου εθεωρήθησαν ως περιτταί δαπάναι» (Επιστολή παραίτησης Γρ. Παλαιολόγου, 26 Μαΐου 1831). Ο Καποδίστριας απάντησε την ίδια μέρα «Λαβών την από 26 Μαΐου αναφοράν σας, δι' ης ζητείτε την απόλυσίν σας από την διεύθυνσιν του εν Τίρυνθι Προσκλήματος , αποδέχομαι ταύτην. Η Κυβέρνησις ώφειλε να εναρμονίση τας δαπάνας με τα πενιχρά αποτελέσματα των μέχρι τούδε εργασιών σας» (Επιστολή Ι. Καποδίστρια προς Γρ. Παλαιολόγο, 26 Μαΐου 1831). Η οικονομική αποτυχία του Αγροκηπίου

------------------------------------------------------------------------- Το Πρότυπο Αγροκήπιο της Τίρυνθας σχεδιάστηκε για να γίνει αυτοχρηματοδοτούμενο, αλλά κατέληξε να είναι ένας οικονομικός «κουμπαράς» χωρίς πάτο.Τα έξοδα λειτουργίας, οι μισθοί του προσωπικού και οι εισαγωγές εργαλείων ξεπερνούσαν κατά πολύ τα πενιχρά έσοδα από τις πωλήσεις των προϊόντων.

Οι μαθητές της σχολής συχνά δραπετεύαν ή δεν έδειχναν ενδιαφέρον, με αποτέλεσμα το κόστος ανά μαθητή να είναι δυσανάλογα υψηλό για τον κρατικό προϋπολογισμό. Ο Καποδίστριας πίεζε συνεχώς για απολογισμό και μείωση των δαπανών, κάτι που ο Παλαιολόγος εξέλαμβανε ως μικροπρέπεια και έλλειψη εμπιστοσύνης προς την επιστήμη του.

Αυτό έδωσε αφορμή στους αντιπάλους του Καποδίστρια να τον κατηγορήσουν για σπατάλη χρήματος.

Η αντίδραση του Παλαιολόγου

------------------------------------------------------------------ Χρόνια αργότερα, ο Παλαιολόγος περιγράφει στον "Πολυπαθή" «Αν τους έλεγες διά νέας μεθόδους, διά χημείαν και διά βελτιωμένα άροτρα, σε εκοίταζαν με ανοικτόν το στόμα και σε εθεώρουν ως άνθρωπον που ήθελε να τους κλέψη τα χρήματα... Ο δε Κυβερνήτης, περιστοιχισμένος από ανθρώπους στενοκεφάλους, επίστευεν ότι η γεωργία ημπορεί να προοδεύση άνευ επιστήμης, με μόνον το παλαιόν ξύλινον άροτρον» και «αυτός ο ζάβαλης είναι καλός, μα δεν τον αφήνουν οι τριγυρινοί του· άλλος τον δείχνει το άσπρο μαύρο, άλλος το μαύρο άσπρο, άλλος τον τρομάζει, άλλος τον αποκοιμίζει, και τον φέρνουν κάποτε σε απελπισία. Ο Παλαιολόγος το απέδωσε στους "αυλικούς" του Καποδίστρια.

Συμπέρασμα

----------------------------------------------------------------- Ο Καποδίστριας βρήκε μεγάλη δυσκολία στο να βρει κρατικούς λειτουργούς στοχοπροσηλωμένους στο κόστος-όφελος, μακριά από τον "λογιοτατισμό" αλλά και με ηθική, δηλαδή τους κατάλληλους ανθρώπους να στελεχώσουν το κράτος.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους