Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ο ανθρωποκεντρισμός του ελληνικού πολιτισμού και η κεντρική θέση του ανθρώπινου σώματος, η οποία βρήκε την κορύφωσή της στην εξιδανίκευση της κλασικής τέχνης, κυριάρχησαν στον δυτικό πολιτισμό ως το «ελληνικό θαύμα». Ένα «θαύμα» που άλλοτε ήταν κατανοητό και αποτελούσε πρότυπο, άλλοτε αμφισβητούνταν, όπως από τους μοντερνιστές, παραμένοντας πάντοτε περίεργα οικείο και ποτέ δεδομένο.

Για πάνω από δύο αιώνες η Αφροδίτη και τα κλασικά ανδρικά γλυπτά διαμόρφωσαν τη δυτική εικόνα της γυναίκας και του άνδρα.

Για πρώτη φορά την 3η χιλιετία π.Χ., οι κάτοικοι των Κυκλάδων στην καρδιά του Αιγαίου διάλεξαν το σκληρό και εκτυφλωτικό μάρμαρο για να πειραματιστούν και να δημιουργήσουν μοναδικές γυμνές αφαιρετικές φόρμες της ανθρώπινης μορφής, κυρίως της γυναικείας με εμφατική δήλωση του στήθους και του αιδοίου.

Για τα γεμάτα δυναμισμό και στερημένα από κάθε έννοια ατομικότητας ειδώλια, τα οποία έχουν βρεθεί σε ταφικό περιβάλλον, έχουν διατυπωθεί πολλές ερμηνείες, με επικρατέστερη αυτήν που τα θεωρεί αναπαραστάσεις μιας γονιμικής θεάς.

Οι θνητοί, όπως οι αθλητές στον προϊστορικό αιγαιακό κόσμο, στην Αίγυπτο και την Εγγύς Ανατολή, παριστάνονται να αγωνίζονται με περίζωμα.

Τα αντίστοιχα μινωικά ειδώλια αυτής της κατηγορίας αρχίζουν να αφαιρούν τα περιζώματα γύρω στο 1300-1100 π.Χ. περίπου, όταν εισέβαλαν Δωριείς στο νησί ή, κατά άλλη άποψη, το 1100-1000 π.Χ.. Η περίπτωση των μινωικών και άλλων προïστορικών γυναικείων μορφών που εμφανίζονται γυμνές ή ημίγυμνες εντάσσεται και πάλι σε λατρευτικό πλαίσιο, όπως και οι μορφές θνητών γυναικών σε ειδώλια, σφραγίδες και τοιχογραφίες. Η Κρήτη θεωρείται η πατρίδα της αρχής της γυμνότητας και τα δεδομένα συντείνουν στην ερμηνεία αυτής, όχι μόνον στο περιβάλλον λατρευτικών αλλά και διαβατήριων τελετών.

Αρχαιολογικές έρευνες στην Κρήτη μαρτυρούν τελετουργίες μύησης νεαρών αγοριών που ισχύουν για μακρές χρονικές περιόδους και σχετίζονται με τη μετάβαση από την εφηβεία στην ενηλικίωση.

Τα αγόρια, όπως και στη Σπάρτη, οργανωμένα σε αγέλες αποτελούμενες από 180 μέλη, γυμνώνονταν και στο τέλος ένας ανακηρυσσόταν νικητής.

Μετά από αυτή την τελετή ήταν πλέον έτοιμα να φέρουν πανοπλία, να παντρευτούν και να ενταχθούν στο κοινωνικό σώμα ως κανονικοί πολίτες.

Συνεπώς, η γύμνια σε αυτές τις τελετές συμβολίζει την απέκδυση μιας ταυτότητας και την ένδυση με μια νέα.

Η μυκηναϊκή κοσμοθεωρία και κοινωνική οργάνωση προβάλλει τον ανδρισμό ως το κατ’ εξοχήν όπλο των ηγεμόνων, των πολεμιστών και των ηρώων και συνεπακόλουθα το γυμνό σώμα στη μυκηναϊκή τέχνη συμβολίζει τον ενεργό ανδρισμό.

Το πόσο σημαντικό είναι το σώμα ανδρείων πολεμιστών, ζωντανών ή νεκρών, διαπιστώνεται από πλήθος περιγραφών στα ομηρικά έπη, αν και οι ομηρικοί ήρωες αγωνίζονταν φορώντας ζώμα (περίζωμα). Η συγκρότηση των πόλεων-κρα τών, το αριστοκρατικό πολιτειακό ιδεώδες και η αρχή της φιλοσοφικής σκέψης προσθέτουν έννοιες και δημιουργούν νέα πρότυπα.

Η πόλη-κράτος, ορίζοντας την κυρίαρχη αλλά συνάμα πολύπλοκη θέση των ανδρών στο κοινωνικό γίγνεσθαι και τη διαχείριση της πόλης, «κατασκευάζει» αντιλήψεις για τα δύο φύλα, διατηρώντας για το θηλυκό αντιφατικές απόψεις Στους αρχαϊκούς χρόνους επίκεντρο γίνεται ο άνθρωπος και οι ανθρωπόμορφοι θεοί του.

Ως εκ τούτου, το ακμαίο, όμορφο και ρωμαλέο σώμα του νέου αρχαϊκού άνδρα αποδοσμένο στον τύπο του Κούρου πρέπει να έχει και ένα ακόμη χάρισμα που δεν είναι ορατό, την αρετή. Ο Κούρος, αστραφτερός μέσα στη γύμνια του, την οποία μοναδικά αναδεικνύει το μάρμαρο, ήταν ένα αγλαό αντικείμενο (πηγή αγαλλίασης), ενώ η παρθένα Κόρη, πλούσια ντυμένη και στολισμένη, στον αντίποδα της δικής του γύμνιας, σηματοδοτούσε περίτρανα τη διαφορετική θέση των δύο φύλων στην αρχαϊκή κοινωνία.

Οι πρώτοι γυμνοί αθλητές εμφανίζονται στην αρχαϊκή αγγειογραφία γύρω στο 690 π.Χ. και είναι συνήθεις σε κορινθιακά αγγεία από το 570 π.Χ. και σε αττικά από το 550 π.Χ. περίπου.

Έχει επικρατήσει να θεωρείται ότι οι αθλητικοί αγώνες έχουν τις ρίζες τους σε διαβατήριες τελετές και σε αγώνες προς τιμήν ενός νεκρού ήρωα. Στη Σπάρτη όλοι οι νέοι πάνω από δέκα ετών ήταν οργανωμένοι σε αγέλες και αθλούνταν γυμνοί, καθώς η άθληση ήταν μέρος της στρατιωτικής τους εκπαίδευσης.

Στη γιορτή προς τιμήν του Καρνείου Απόλλωνα και του Διονύσου διεξάγονταν οι Γυμνοπαιδιαί, όπου παντρεμένοι νέοι γδύνονταν για να χορέψουν και να αγωνιστούν.

Για τις δημόσιες διαβατήριες τελετές, πάντως, υπάρχει ο ισχυρισμός ότι η πρώτη δημόσια γυναικεία γύμνια τεκμηριώνεται στη Σπάρτη και την Ολυμπία.

Οι ανύπανδρες Σπαρτιάτισσες, οι οποίες ήταν και αυτές οργανωμένες σε αγέλες, επίσης χόρευαν, τραγουδούσαν και αθλούνταν γυμνές σε ορισμένες γιορτές.

Σκοπός ήταν να γίνουν όμορφες και θελκτικές, έτοιμες για τη συζυγική ένωση και τη γέννα δυνατών αρσενικών.

Ο γάμος για τα κορίτσια ήταν ό,τι ο πόλεμος για τα αγόρια ενώ, κατά τον Βιντάλ-Νακέ, «η νέα κοπέλα στην Σπάρτη ήταν ένα ανολοκλήρωτο αγόρι…» Οι φιλοσοφικές θεωρήσεις για το κάλλος ή την ασχήμια, την αρετή, το καλό και αγαθό και η ακαταμάχητη τριάδα ἔρως, πόθος, ἵμερος ερμηνεύουν ιδεολογικά την καλλιτεχνική έκφραση. Στην Κλασική εποχή το γυμνό, είτε εξιδανικευμένα ερωτικό, έχει γίνει πλέον το κοσμικό «ένδυμα» του πολίτη που διακρίνεται σωματικά από τον δούλο και σωματικά και «ενδυματολογικά» από τις γυναίκες και τους βαρβάρους. Η ΓΥΜΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ - ΜΙΜΙΚΑ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ελληνική ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Βιγλάκη - Τσάκος 2012: Μ. Βιγλάκη - Κ. Τσάκος, Σάμος: Τα Αρχαιολογικά Μουσεία, Αθήνα.

Βιντάλ-Νακέ 1983: Π. Βιντάλ-Νακέ, Ο μαύρος κυνηγός.

Μορφές σκέψης και μορφές κοινωνίας στον ελληνικό κόσμο, μετάφραση Γ. Ανδρεάδης - Π. Ρηγοπούλου, Αθήνα.

Θέμελης 2000: Π. Θέμελης, Ήρωες και Ηρώα στη Μεσσήνη, Αθήνα.

Καλτσάς 2007: Ν. Καλτσάς, Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα.

Κολώνια 2006: Ρ. Κολώνια, Το Αρχαιολογικό Μουσείο των Δελφών, Αθήνα.

Μπαρτ 1979: Ρ. Μπαρτ, Μυθολογίες.

Μάθημα, μετάφραση Κ. Χατζηδήμου, Αθήνα.

Stewart 2003: A. Stewart, Τέχνη, επιθυμία και σώμα στην αρχαία Ελλάδα, μετάφραση Α. Νικολόπουλος, Αθήνα.

Χατζή 2008: Γ. Ε. Χατζή, Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας, Αθήνα. Εικ.14. ΕΑΜ Γ261.

Άγαλμα κοιμωμένης Μαινάδας.

Από την περιοχή νότια της Ακρόπολης. 2ος αι. μ.Χ. Ξενόγλωσση ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Berger 1972: J. Berger, Ways of Seeing, Britain.

Bonfante 1989: L Bonfante, Nudity as a Costume in Classical Art, AJA 93, 543-570.

Havelock 1995: C. M. Havelock, The Aphrodite of Knidos and her Successors: A Historical Review of the Female Nude in Greek Art, University of Michigan Press, USA.

Haug 2012: A. Haug, Die Entdeckung des Körpers: Körper- und Rollenbilder im Athen des 8. und 7. Jahrhunderts v. Chr., Berlin/Boston 2012.

Himmelmann 1990: N. Himmelmann, Ideale Nacktheit in der griechischen Kunst, JdI-EH 26, Berlin.

Lebessi - Muhly 1990: Α. Lebessi - Ρ. Muhly, Aspects of Minoan Cult. Sacred Enclosures. The Evidence from the Syme Sanctuary (Crete), AA, 315-336.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους