Αυγή: Μαρξισμός και Εθνική Απελευθέρωση 11/07/2026 (σύνδεσμος στο 1ο σχόλιο) Δημοσιευμένο στον Φάκελο 37 της Τριηπειρωτικής, Φεβρουάριος 8, 2021 μετ. Δημοσθένης Γκότσης επιμ. Διονύσης Περδίκης Ο...

Πλήρες Κείμενο:

Αυγή: Μαρξισμός και Εθνική Απελευθέρωση 11/07/2026 (σύνδεσμος στο 1ο σχόλιο) Δημοσιευμένο στον Φάκελο 37 της Τριηπειρωτικής, Φεβρουάριος 8, 2021 μετ. Δημοσθένης Γκότσης επιμ. Διονύσης Περδίκης Ο Φάκελος αριθ. 37 αποτελεί μια πρόσκληση σε διάλογο, μια συζήτηση για την αλληλένδετη παράδοση του μαρξισμού και της εθνικής απελευθέρωσης – μια παράδοση που πηγάζει από την Οκτωβριανή Επανάσταση και εδραιώνει τις ρίζες της στις αντιαποικιακές συγκρούσεις του 20ου και 21ου αιώνα. «Είναι αλήθεια, μπορεί να σκοντάφτουμε στο σκοτάδι χωρίς μονοπάτια, μπορεί να στέκουμε στο χείλος των ανοιχτών χαραδρών, αλλά δεν φοβόμαστε, γιατί γνωρίζουμε ότι για να δει κανείς την αυγή, πρέπει να περάσει μέσα από τη σκοτεινή νύχτα.» Νατζίγια Χανούμ (Najiya Hanum, Τουρκία), Πρώτο Συνέδριο των Λαών της Ανατολής, Μπακού, ΕΣΣΔ, 1920 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή Η ζωντανή ψυχή του μαρξισμού Μία ηρωική δημιουργία Πώς να προωθήσουμε την κοινωνική ανάπτυξη; Τριηπειρωτικός μαρξισμός Ενάντια στο παρελθόν, προς το μέλλον Ο κόμπος Διαβάζοντας για τον Εθνικοαπελευθερωτικό Μαρξισμό Βιβλιογραφία Εισαγωγή Μόνο προς το τέλος της ζωής του ο Καρλ Μαρξ εγκατέλειψε τις ακτές της Ευρώπης και ταξίδεψε σε μια χώρα υπό αποικιακή κυριαρχία.

Αυτό συνέβη όταν πήγε στην Αλγερία το 1882. «Για τους μουσουλμάνους δεν υπάρχει κάτι τέτοιο όπως η υποταγή», έγραψε ο Μαρξ στην κόρη του, Λάουρα Λαφάργκ.

Η ανισότητα είναι βδέλυγμα για «έναν αληθινό μουσουλμάνο», αλλά αυτά τα συναισθήματα, πίστευε ο Μαρξ, «θα καταστραφούν χωρίς ένα επαναστατικό κίνημα». Ένα κίνημα με επαναστατική αντίληψη, πίστευε, θα μπορούσε εύκολα να αναπτυχθεί εκεί όπου υπήρχε ένα βαθιά ριζωμένο πολιτισμικό αίσθημα κατά της ανισότητας. Ο Μαρξ δεν έγραψε περισσότερα για την Αλγερία ή για το Ισλάμ.

Αυτές ήταν παρατηρήσεις ενός πατέρα προς την κόρη του.

Ωστόσο, μας λένε πολλά για την ευαισθησία του Μαρξ.

Ο μαρξισμός αντιτίθεται ριζικά στην ιδέα ότι ορισμένοι άνθρωποι πρέπει να κυβερνώνται επειδή αντιμετωπίζονται ως φυλετικά ή κοινωνικά κατώτεροι.

Στην πραγματικότητα, από τα πρώτα κείμενα του Μαρξ και μετά, ο μαρξισμός ανέκαθεν θεωρούσε την ανθρώπινη ελευθερία ως παγκόσμιο στόχο.

Η ανθρώπινη δουλεία και η υποβάθμιση των ανθρώπων σε μισθωτούς σκλάβους ξύπνησαν στον Μαρξ μια προφητική αγανάκτηση.

Σε μια σημαντική δήλωση του Μαρξ στην Πρώτη Διεθνή το 1865, απαίτησε όλοι οι πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών «να κηρυχθούν ελεύθεροι και ίσοι, χωρίς επιφυλάξεις» και προειδοποίησε τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι η αποτυχία να αντιμετωπιστεί αποφασιστικά η ζοφερή κληρονομιά της δουλείας θα μπορούσε να «λεκιάσει τη χώρα σας με το αίμα του λαού σας». Ο Γ.Ε.Μ. ντι Μπουά (W.E.B. Du Bois), ο μεγάλος αφροαμερικανός διανοούμενος, ανέφερε αυτή τη δήλωση στο αριστούργημά του, Black Reconstruction in America (Black Reconstruction in America, 1935), χαιρετίζοντάς την ως μια «τολμηρή» παρέμβαση.

Ένα από τα πιο διάσημα αποσπάσματα του Μαρξ στο Κεφάλαιο (1867) επισήμανε ότι η «ροδαλή αυγή της εποχής της καπιταλιστικής παραγωγής» δεν μπορούσε να βρεθεί στην αποστειρωμένη τράπεζα ή στο εργοστάσιο.

Η προέλευση του καπιταλισμού έπρεπε να αναζητηθεί – μεταξύ άλλων διαδικασιών – στην «εξόντωση, υποδούλωση, και ενταφιασμό σε ορυχεία του αυτόχθονου πληθυσμού, στην απαρχή της κατάκτησης και λεηλασίας των Ανατολικών Ινδιών, στη μετατροπή της Αφρικής σε περιφραγμένη περιοχή για το εμπορικό κυνήγι των μαύρων δερμάτων». Ο καπιταλισμός αναπτύχθηκε και συντηρήθηκε από την εξαθλίωση της ανθρωπότητας σε ολόκληρο τον κόσμο.

Δεν είναι λοιπόν περίεργο ότι η αντιαποικιοκρατία (Σ.τ.Μ., anti-colonialism) διαδραμάτιζε τόσο σημαντικό ρόλο στο μαρξιστικό κίνημα.

Μόλις βγεις έξω από τα όρια της περιοχής του Βόρειου Ατλαντικού, από την Ευρώπη στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, οι κατηγορίες του μαρξισμού έπρεπε να «επεκταθούν ελαφρώς» και η αφήγηση του ιστορικού υλισμού έπρεπε να εμπλουτιστεί, όπως υποστήριξε ο διανοούμενος από την Καραϊβική Φραντς Φανόν (Frantz Fanon). Διαφορετικά, οι άνθρωποι θα υιοθετούσαν κατηγορίες που σίγουρα είχαν καθολική εφαρμογή, αλλά δεν εφαρμόζονταν με τον ίδιο τρόπο παντού.

Λίγοι μαρξιστές υιοθέτησαν την τεράστια ήπειρο του διαλεκτικού και ιστορικού υλισμού χωρίς να τη μεταφράσουν στα δικά τους πλαίσια και στα δικά τους διλήμματα.

Αυτό αποτελεί ένα από τα πλουσιότερα στοιχεία της μαρξιστικής παράδοσης, το οποίο όμως σπάνια λαμβάνεται υπόψη.

Επιπλέον, στις αποικίες, η δομή της καπιταλιστικής συσσώρευσης και της εκμετάλλευσης καθόριζε το γεγονός ότι οι περιοχές αυτές δεν θα έβλεπαν τις παραγωγικές τους δυνάμεις να αναπτύσσονται μέσω του καπιταλιστικού συστήματος, η κοινωνική ανάπτυξη των μέσων εργασίας τους (συμπεριλαμβανομένων των μηχανημάτων και των υποδομών) και του ανθρώπινου δυναμικού τους θα παρέμενε περιορισμένη, προς όφελος των χωρών των αποικιοκρατών τους.

Αυτή η στασιμότητα της κοινωνικής ανάπτυξης έθεσε προκλήσεις για τους μαρξιστές στις αποικιοκρατούμενες περιοχές, όπου τα καθήκοντά τους ήταν διευρυμένα και εξαιρετικά δύσκολα: έπρεπε να ανατρέψουν την αποικιοκρατία, να αναπτύξουν τις παραγωγικές δυνάμεις σε ένα δυσμενές πλαίσιο, και να προωθήσουν τις κοινωνικές σχέσεις προς τον σοσιαλισμό.

Αυτές οι ταυτόχρονες διαδικασίες έπρεπε να αναπτυχθούν εν μέσω μιας συνεχούς επίθεσης από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, η οποία περιλάμβανε ανοιχτό πόλεμο (όπως βίωσε το Βιετνάμ για δεκαετίες), αλλά και την τεχνική του υβριδικού πολέμου (συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων και των αποκλεισμών). Ο Φάκελος αριθ. 37 αποτελεί πρόσκληση σε διάλογο, μια συζήτηση για την αλληλένδετη παράδοση του μαρξισμού και της εθνικής απελευθέρωσης – μια παράδοση που πηγάζει από την Οκτωβριανή Επανάσταση και εμβαθύνει τις ρίζες της στις αντιαποικιακές συγκρούσεις του εικοστού και του εικοστού πρώτου αιώνα.

Πρόκειται για μια εισαγωγή σε μια ευρεία συζήτηση που περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά επαναστατικά κινήματα, τα οποία έχουν τις ρίζες τους κυρίως στις ηπείρους της Αφρικής, της Ασίας, και της Λατινικής Αμερικής.

Στο ινστιτούτο κοινωνικών ερευνών Τριηπειρωτική, μας ενδιαφέρει να αναζωογονήσουμε μια σοβαρή συζήτηση σχετικά με αυτή την παράδοση.

Διαβάζοντας για τον Εθνικοαπελευθερωτικό Μαρξισμό Ένας από τους περιορισμούς της κυρίαρχης αντίληψης για τον μαρξισμό είναι η υπόθεση ότι η «θεωρία» παράγεται στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική, ενώ η «πράξη» λαμβάνει χώρα στον Παγκόσμιο Νότο.

Θεωρείται ότι οι επαναστάτες του Νότου γράφουν φυλλάδια και εγχειρίδια, φευγαλέες σημειώσεις για τα κινήματά τους, αλλά δεν συμβάλλουν ουσιαστικά στον μαρξισμό.

Συχνά τίθεται το ερώτημα: τι πραγματικά σημαντικό έγραψαν ο Μάο Τσε Τουνγκ, ο Χο Τσι Μινχ και ο Τσε Γκεβάρα; Τα εγχειρίδια για τους επαναστατικούς πολέμους είναι χρήσιμα, υποστηρίζει αυτή η άποψη, αλλά δεν είναι καθοριστικά για την κατανόηση των μεταλλάξεων του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού.

Αυτό οφείλεται εν μέρει στην αλαζονεία.

Το άλλο μέρος οφείλεται στην έλλειψη κατανόησης του ρυθμού εργασίας που απαιτούν τα κινήματά μας από τους διανοούμενους και τους ηγέτες μας. Ο Πέρι Άντερσον (Perry Anderson) έγραψε πριν από δεκαετίες ότι «το κρυφό χαρακτηριστικό του δυτικού μαρξισμού στο σύνολό του είναι… ότι αποτελεί προϊόν ήττας». Όμως ο μαρξισμός στον Νότο δεν ηττήθηκε κατηγορηματικά ως πολιτικό κίνημα.

Συνεχίζει να αγωνίζεται προς τα εμπρός, με την ηγεσία του να έχει τις ρίζες της σε αυτούς τους αγώνες, χωρίς να έχει ακόμη εκδιωχθεί από την πρώτη γραμμή.

Τα κείμενά τους δεν είναι πάντα διατυπωμένα με υψηλό θεωρητικό επίπεδο, καθώς γράφονται υπό το φως των κεριών, ενώ ο ήχος των διαδηλώσεων αντηχεί γύρω τους.

Το έργο αυτό πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη και να μελετηθεί τόσο ως προς τη μορφή όσο και ως προς το περιεχόμενό του, για τις καινοτομίες που ενσωματώνονται σε αυτά τα κείμενα και προωθούν την επαναστατική σκέψη με δημιουργικό τρόπο. Διαβάστε όλο το άρθρο στον στην ιστοσελίδα του Συλλόγου μας (σύνδεσμος στο 1ο σχόλιο)

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους