Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το ανάγλυφο της «Κυρίας των Ζώων» της Ουγκαρίτ, και η το αρχέτυπο της Μεγάλης Μητέρας.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα της τέχνης της Ύστερης Εποχής του Χαλκού ξεχωρίζει ένα ελεφαντοστέινο ανάγλυφο από τη Μίνα αλ-Μπάιντα, το αρχαίο λιμάνι της Ουγκαρίτ στη βόρεια Συρία, χρονολογημένο γύρω στο 1250 π.Χ. Το έργο απεικονίζει μια γυναικεία θεότητα πιθανών την Αστάρτη ή την Ασεράχ, να συγκρατεί συμμετρικά δύο αίγαγρους, εντασσόμενη στον πανάρχαιο εικονογραφικό τύπο της «Κυρίας των Ζώων», ενός συμβόλου που απαντά σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή.

Η μορφή της θεάς δεσπόζει στο κέντρο της σύνθεσης ως άξονας ισορροπίας ανάμεσα στον άνθρωπο και την άγρια φύση.

Τα ζώα δεν εμφανίζονται ως αντίπαλοι που πρέπει να δαμαστούν, αλλά ως δυνάμεις που βρίσκονται σε αρμονική σχέση με την ιερή παρουσία της.

Η εικόνα εκφράζει μια κοσμοαντίληψη σύμφωνα με την οποία το θείο δεν βρίσκεται έξω από τη φύση, αλλά διαποτίζει κάθε μορφή ζωής, κάθε δέντρο, κάθε ζώο, κάθε πηγή και κάθε βουνό.

Η ακριβής ταυτότητα της θεότητας δεν είναι γνωστή.

Ορισμένοι μελετητές έχουν προτείνει ότι πρόκειται για την Αστάρτη ή την Ασεράχ, σημαντικές θεότητες του χαναανιτικού και ουγκαριτικού κόσμου.

Ωστόσο, ανεξάρτητα από το όνομα που έφερε σε κάποια συγκεκριμένη πόλη ή εποχή, η μορφή φαίνεται να ανήκει σε μια πολύ αρχαιότερη και ευρύτερη θρησκευτική παράδοση: εκείνη της Μεγάλης Μητέρας, της γεννήτριας της ζωής και προστάτιδας της δημιουργίας.

Από ανθρωπολογική άποψη, η λατρεία της Μεγάλης Μητέρας συγκαταλέγεται στις αρχαιότερες μορφές θρησκευτικής έκφρασης της ανθρωπότητας.

Ήδη από τη Νεολιθική περίοδο, χιλιάδες χρόνια πριν από την εμφάνιση των ιστορικών πολιτισμών, συναντούμε σε οικισμούς της Ευρώπης, της Ανατολίας και της Εγγύς Ανατολής πολυάριθμα γυναικεία ειδώλια που συνδέονται με τη γονιμότητα, τη μητρότητα και την ανανέωση της ζωής.

Η γυναικεία μορφή, ως φορέας της γέννησης και της τροφής, έγινε το κατεξοχήν σύμβολο της δημιουργικής δύναμης της φύσης.

Πολλοί ανθρωπολόγοι και ιστορικοί των θρησκειών έχουν υποστηρίξει ότι οι πρώιμες αγροτικές κοινωνίες απέδιδαν ιδιαίτερη σημασία στη μητρική αρχή, καθώς η γέννηση, η καλλιέργεια της γης και η περιοδική αναγέννηση της βλάστησης θεωρούνταν εκδηλώσεις μιας κοινής κοσμικής δύναμης.

Αν και οι σύγχρονες έρευνες αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη την ιδέα ενός παγκόσμιου «μητριαρχικού πολιτισμού», είναι γεγονός ότι η Μεγάλη Μητέρα κατείχε κεντρική θέση σε πολυάριθμες προϊστορικές και πρωτοϊστορικές λατρείες. Στην Κρήτη εμφανίζεται ως Μινωική Μεγάλη Θεά και Πότνια των Θηρών. Στη Μικρά Ασία ως Κυβέλη. Στη Μεσοποταμία ως Ινάννα και Ιστάρ. Στη Συρία και τη Χαναάν ως Ασεράχ και Αστάρτη.

Παρά τις επιμέρους διαφορές, όλες αυτές οι μορφές μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά: συνδέονται με τη γονιμότητα, τη φύση, τα ζώα, τη γη και τη διατήρηση της ζωής.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Ασεράχ, η οποία στα κείμενα της Ουγκαρίτ εμφανίζεται ως μητέρα των θεών και σύζυγος του ανώτατου θεού Ελ. Η θεότητα αυτή συνδέεται με τα ιερά δέντρα, τα άλση και τις δυνάμεις της γονιμότητας.

Η παρουσία της αντανακλά μια εποχή κατά την οποία το θείο γινόταν αντιληπτό όχι μόνο ως ουράνια εξουσία αλλά και ως ζωντανή παρουσία μέσα στον φυσικό κόσμο.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης χιλιετίας π.Χ., καθώς οι κοινωνίες της Εγγύς Ανατολής εξελίσσονταν προς περισσότερο συγκεντρωτικά πολιτικά και θρησκευτικά συστήματα, οι μεγάλες μητρικές θεότητες υποχώρησαν σταδιακά μπροστά στην κυριαρχία ανδρικών ουράνιων θεών.

Στο αρχαίο Ισραήλ, η διαδικασία που οδήγησε στον μονοθεϊσμό συνοδεύτηκε από την απόρριψη παλαιότερων λατρειών, μεταξύ των οποίων και εκείνων που σχετίζονταν με την Ασεράχ.

Ωστόσο, τα αρχαιολογικά και φιλολογικά κατάλοιπα μαρτυρούν ότι η μνήμη της παρέμεινε ζωντανή για πολλούς αιώνες.

Το ανάγλυφο της Ουγκαρίτ αποκτά έτσι μια σημασία που υπερβαίνει την αισθητική του αξία.

Αποτελεί μαρτυρία μιας πανάρχαιας θρησκευτικής αντίληψης, σύμφωνα με την οποία η ζωή προέρχεται από μια κοσμική μητρική αρχή που αγκαλιάζει όλα τα όντα.

Η θεά που στέκεται ανάμεσα στους δύο αίγαγρους δεν είναι απλώς μια τοπική θεότητα της Συρίας του 13ου αιώνα π.Χ. Είναι η αντανάκλαση ενός αρχετύπου που διέσχισε χιλιετίες και πολιτισμούς: της Μεγάλης Μητέρας, της Κυρίας των Ζώων, της προστάτιδας της φύσης και της αέναης δύναμης της δημιουργίας.

Μέσα από τη σιωπηλή της μορφή αναδύεται η ανάμνηση μιας εποχής κατά την οποία ο άνθρωπος βίωνε τον εαυτό του ως μέρος ενός ιερού και ζωντανού κόσμου, όπου η γη ήταν μητέρα, τα ζώα συγγενείς και η φύση το ορατό πρόσωπο του θείου.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους