Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Μετά τα λογοκριμένα «Άπαντα της Τρωικής Εκστρατείας», ας περάσουμε στα σοβαρά νέα της ημέρας — τα οποία, κατά διαβολική σύμπτωση, έχουν και πάλι σχέση με τη λογοκρισία.

Αυτήν τη φορά, με τη λογοκρισία του 1920.

Αρχικά να πω ότι χαίρομαι ειλικρινά επειδή ιστορικοί, φιλίστορες και άνθρωποι των οποίων εκτιμώ ιδιαίτερα τη γνώμη —όπως πρόσφατα ο κ. Κωνσταντίνος Τριανταφυλλάκης— φαίνεται να βρίσκουν το βιβλίο ενδιαφέρον.

Άλλωστε, αυτή είναι κατά τη γνώμη μου η ουσιαστική αποστολή ενός ιστορικού βιβλίου: όχι απλώς να πληροφορεί, αλλά να προκαλεί προβληματισμό, ιστορικό αναστοχασμό και, κυρίως, συζήτηση.

Σήμερα ο φίλος Νώντας Τσίγκας, στο εξαιρετικά πλούσιο ιστολόγιό του για τον Ίωνα Δραγούμη, δημοσιεύει ένα κείμενο του Δραγούμη με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ανελεύθερον σύστημα». Στο κείμενο έχει επίσης και μια σχετική αναφορά στο νέο μου βιβλίο.

Τον ευχαριστώ πολύ.

Το κείμενο είχε δημοσιευθεί στην εφημερίδα «Πολιτεία» στις 5 Μαρτίου 1920.

Σε αυτό ο Δραγούμης κατήγγελλε ότι η λογοκρισία είχε απαγορεύσει τρία άρθρα του μέσα σε έναν μόλις μήνα.

Το ακόμη εντυπωσιακότερο είναι ότι και το ίδιο το άρθρο εναντίον της λογοκρισίας φαίνεται πως υπέστη… λογοκρισία. «Ανελεύθερον σύστημα» https://dragoumision.blogspot.com/2026/07/blog-post_10.html Ο ΙΟΥΛΙΟΣ ΤΟΥ 1920 ΕΙΝΑΙ Ο ΜΗΝΑΣ που δολοφονήθηκε ο Ίων Δραγούμης στην Αθήνα από το παραστρατιωτικό Τάγμα Ασφαλείας του Παύλου Γύπαρη «κατ’ εντολήν» (τινός …αγνώστου μέχρι σήμερα). Ο Δραγούμης έχει επιστρέψει από την σκληρή του εξορία, που διήρκεσε δυόμισι χρόνια σε Αιάκειο της Κορσικής και Σκόπελο, μόλις τον Νοέμβριο του 1919 (αν και ο ιστορικός Βλάσης Αγτζίδης διατείνεται σε βιβλίο του ότι αυτός ήταν … «αυτοεξόριστος στο Παρίσι»!). Βρίσκεται σε πυρετικές διαβουλεύσεις και συζητήσεις στους κύκλους της αντιβενιζελικής παράταξης και προαλείφεται ως αρχηγός της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως στις επικείμενες εκλογές.

Συντάσσει μαχητικά άρθρα, δίνει συνεντεύξεις και προετοιμάζεται.

Εδώ, σε ένα μικρό σημείωμα στην εφημερίδα «Πολιτεία»-Αθηνών (αρ. φ. 209, Πέμπτη 5 Μαρτίου 1920) καταγγέλλει το καταχρηστικό σύστημα της λογοκρισίας που, παρά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου και την συναφθείσα Ειρήνη, στην Ελλάδα, με το πρόσχημα της Μικρασιατικής εκστρατείας που βρίσκεται σε εξέλιξη, το βενιζελικό καθεστώς εξακολουθεί ακόμα να διατηρεί σε πλήρη ανάπτυξη.

Μάλιστα, ενδιαφέρον είναι το γεγονός πως το ίδιο το κείμενο που αναδημοσιεύουμε σήμερα φαίνεται δέχτηκε και αυτό λογοκρισία στα σημεία που επισημαίνουμε.

Για να σχηματίσει, όποιος το επιθυμεί μιαν επαρκέστερη άποψη της περιόδου της Γαλλικής Κατοχής στην Ελλάδα και της Βενιζελικής «Τυραννίδος» συνιστώ ανεπιφύλακτα το βιβλίο του φίλου ιστορικού Γιάννη Β. Δασκαρόλη Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και το εσωτερικό μέτωπο (1917-1920), Α΄ Τόμος: η αντιβενιζελική εμπειρία (1917-1919) που κυκλοφόρησε πολύ πρόσφατα από τις εκδόσεις Επίκεντρο. ΑΝΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΣΥΣΤΗΜΑ Τρίς, εἰς διάστημα μηνός, μοῦ ἀπήλειψεν ἄρθρα ἡ λογοκρισία.

Τοῦτο δὲν μὲ θίγει ὡς ἀτομικὸν ζήτημα ἀλλ’ ἀντανακλᾷ εἰς ὅλους ἡμᾶς τοὺς ζῶντας εἰς ἐλεύθερον λεγόμενον κράτος.

Τὴν πρώτην φορὰν ἐπρόκειτο περὶ ἀπαντήσεώς μου διὰ τῆς «Καθημερινῆς» εἰς δηλώσεις τοῦ κ. Βενιζέλου ἐν τῇ Βουλῇ.

Εἶχε δὲ τὸ ἑξῆς ἄτοπον ἡ ἀπάλειψις τοῦ ἄρθρου μου ἐκείνου, ὅτι, ἐνῷ ὁ πρωθυπουργός εἶχε προκαλέσει τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ δηλώσῃ, ἂν ἀναγνωρίζῃ τὸ καθεστώς, ἕνας βουλευτής (καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην ἔτυχε νὰ εἶμαι ἐγώ, ἀλλ’ ἠμποροῦσε νὰ εἶνε καὶ οἱοσδήποτε ἄλλος) θέλων ν’ ἀπαντήσῃ, εὑρέθη πρὸ ἀδυναμίας νὰ τὸ πράξη, διότι τὸ ἀπηγόρευσεν ἡ λογοκρισία.

Δηλαδή ἀπηγορεύθη εἰς ἕνα βουλευτὴν νὰ γράψῃ ὅσα θὰ ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν παρίστατο εἰς τὰς συνεδριάσεις της.

Τὴν δευτέραν φορὰν ἐπρόκειτο περὶ ἄρθρου εἰς τὸ περιοδικὸν «Μέλλον», ὅπου ἐπραγματευόμην τὸ ζήτημα τῆς ἀπὸ διεθνοῦς ἀπόψεως θέσεως τῆς Ἑλλάδος ὡς κράτους ἀνεξαρτήτου ἐν σχέσει καὶ μὲ τὴν κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ζήτημα δηλαδὴ ἐκτάκτως ἐπίκαιρον καθ’ ἣν στιγμὴν συνεζητεῖτο εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἐπικύρωσις τῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι κανονίζουν τὰς νεωτέρας σχέσεις τῶν κρατῶν μεταξύ των.

Τὸ ζήτημα, ὡς εἶπα, δὲν εἶνε προσωπικόν, ἀλλά γενικοῦ ἐνδιαφέροντος, καὶ ὡς τοιοῦτο ἀξίζει νά τύχῃ τῆς προσοχῆς πάντων.

Τῆς λογοκρισίας ἡ ἔννοια καὶ ὁ σκοπὸς δὲν εἶνε ὁ περιορισμός ὁ περιορισμός τῆς ἐλευθερίας τῆς σκέψεως, ἀλλ’ ἡ μὴ ἀνακοίνωσις πληροφοριῶν δυναμένων νὰ ἐκθέσουν εἰς κινδύνους τὰς στρατιωτικὰς μετακινήσεις ἢ ἐπιχειρήσεις, ὁσάκις κηρύσσεται γενικὴ ἐπιστράτευσις ἢ γίνεται πόλεμος.

Τὸ πολὺ δύναται νὰ ἐκταθῇ ἡ περιοριστική ἐξουσία τῆς λογοκρισίας καὶ εἰς δημοσιεύματα ἐκθέτοντα εἰς κίνδυνον τὰς διπλωματικὸς ἢ συμμαχικὰς σχέσεις τῆς χώρας μὲ ἄλλα κράτη.

Ἀλλὰ δὲν εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ δίδεται τοιαύτη ἐλαστικότης εἰς τοὺς περιορισμοὺς τῆς λογοκρισίας, ὥστε νὰ καταπνίγεται ὁλοτελῶς ἡ ἐλευθερία τῆς σκέψεως καὶ νὰ καθίσταται ἀδύνατος ἡ ἔκφρασις τῶν διανοημάτων.

Τοιαύτην ἔκτασιν ἀσφαλῶς δὲν ἔχει δικαιωματικῶς ἡ λογοκριτικὴ ἐξουσία, τῆς ὁποίας ἔπρεπε νὰ γίνεται χρῆσις μὲ ὑπερβολικὴν διάκρισιν, μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ εὐλογημένος καιρὸς τῆς καταργήσεώς της.

Ἀσφαλέστερα εἶνε τὰ καθεστῶτα, ὅπου ὁμιλεῖ κανεὶς ἐλεύθερα.

Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος ἔπαυσε νὰ εἶνε ἀγαπητὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους, ἀλλὰ κυρίως ἀφότου δὲν αἰσθάνεται ὁ κόσμος ὅτι εἶνε ἐλεύθερος νὰ ὁμιλῇ περὶ πολιτικῆς δημοσίᾳ.

Καὶ ἂν ἡ Βουλή, μὴ οὖσα Βουλή, δέχεται τὴν λογοκρισίαν ἀδιαμαρτύρητος, καὶ ἂν ὁ τύπος ἀναγκάζεται νὰ ὑποκύπτῃ εἰς αὐτὴν διαμαρτυρόμενος, καὶ ἂν ἀκόμη καὶ τὰ δικαστήρια δὲν τὴν ἀποκρούουν προκειμένου διὰ τὴν περικεκομμένην δημοσίευσιν τῶν πρακτικῶν των, τὸ κοινὸν ὅμως, ὡς λέγει καὶ ὁ Gide, φέρει καὶ αὐτὸ βαρεῖαν τὴν εὐθύνην· «Ἡ ἀνεκτικότης τὴν ὁποίαν ἐπέδειξε καὶ ἡ εὐπείθεια μεθ’ ἧς ὑπεβλήθη εἰς τὸ ἀνελεύθερον σύστημα τῆς λογοκρισίας, ἐπέτρεψαν τὴν διατήρησιν αὐτοῦ ἐπὶ πενταετίαν, καὶ ἀναμφιβόλως θὰ διηυκόλυνον τὴν ἐπ’ ἄπειρον παράτασίν του.

Διότι τοῦτο εἶνε τὸ ἀνησυχητικόν. Ἄς αποθαυμάζουν ἄλλοι ὡς πολιτικὴν ἀρετὴν τὴν παθητικότητα ταύτην τοῦ κοινοῦ. ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους