ΤΟ ΝΑΤΟ ΣΤΟ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Πέρα από τις διακυμάνσεις της διαπραγμάτευσης που ξεκίνησε με το Ιράν, εν αναμονή διευθέτησης ή συνεχιζόμενης σύγκρουσης τους επόμενους μήνες, διαμορφώνεται...

Πλήρες Κείμενο:

ΤΟ ΝΑΤΟ ΣΤΟ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Πέρα από τις διακυμάνσεις της διαπραγμάτευσης που ξεκίνησε με το Ιράν, εν αναμονή διευθέτησης ή συνεχιζόμενης σύγκρουσης τους επόμενους μήνες, διαμορφώνεται ήδη μια συνολική εικόνα αναφορικά με αυτό που, σε τελική ανάλυση, ενδιαφέρει τον πλανήτη, την Ευρώπη και βεβαίως την Ελλάδα: τις παραλλαγές του συστήματος συλλογικής ασφάλειας που αφήνουμε πίσω μας και το σύστημα ανασφάλειας που τείνει να κυριαρχήσει.

Χθεσινό άρθρο μου, στα ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ του Σαββάτου (4/7/2026), για την ανάδυση ενός πιθανότατα μεταβατικού αλλά πάντως -αυτή τη στιγμή- καθοριστικού συστήματος ανασφάλειας (το jpg διαβάζεται αν το ανοίξετε). Όπως είχα αναλύσει προ εβδομάδων στο Liberal και σε τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές συνεντεύξεις, έχει ήδη ξεκινήσει σε κύκλους της δημοσιότητας η απόδοση ευθυνών για την πιθανότητα κατάρρευσης της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν στην κυβέρνηση του Ισραήλ.

Ανεξαρτήτως των πολλών και διαφόρων σοβαρών ζητημάτων που θέτουν οι επιλογές της κυβέρνησης Νετανιάχου, η πραγματικότητα είναι ότι μια Χεζμπολλάχ που διατηρεί τη δυναμική της στο Λίβανο αποτελεί ταυτόχρονα συνεχή απειλή για το Ισραήλ και εγγύηση συνέχισης της παράλυσης του κράτους του Λιβάνου.

Το ειδικό συνταγματικό πλαίσιο του οποίου είναι δύσκολο να λειτουργήσει στις εκρηκτικές περιφερειακές συνθήκες, καθίσταται όμως εντελώς ανεφάρμοστο όσο το Ιράν εξακολουθεί να ελέγχει μια πολιτικά αλλά και στρατιωτικά λειτουργική Χεζμπολλάχ.

Οι επιπτώσεις της εξελισσόμενης διένεξης μεταξύ της κυβέρνησης Τραμπ και της κυβέρνησης Νετανιάχου θα είναι σημαντικές για την ευρύτερη περιοχή.

Αλλά ποιος, τελικά, θα είναι ο αντίκτυπος της συμφωνίας (αν υποθέσουμε ότι δεν καταρρεύσει, οπότε το Ιράν από κοινού με μερίδα της αμερικανικής ηγετικής ομάδας θα δείχνουν το Ισραήλ ως υπαίτιο) για τις σχέσεις της Τεχεράνης με τα αραβικά κράτη της περιοχής, τα οποία τόσο πίεσε; Στην πραγματικότητα, κράτη όπως τα Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Ομάν, θα εντείνουν τις δικές τους, ξεχωριστές προσπάθειες και συμφωνίες, όπως είναι η αμυντική συμφωνία του Ριάντ με το Πακιστάν.

Ακόμη και το ίδιο το Ισραήλ, βλέπει τα όρια της συμπόρευσης με τις ΗΠΑ, όσο και αν η οξύτητα των δηλώσεων του Βανς εναντίον της ισραηλινής κυβέρνησης δεν μπορεί παρά να είναι και ιδιοσυγκρασιακού χαρακτήρα.

Στην πραγματικότητα, σε αυτό το ταχύτατα εξελισσόμενο πλαίσιο, ο παρατηρούμενος συνδυασμός τεράστιας στρατιωτικής ισχύος και περιορισμένης αποτελεσματικότητας έχει επιπτώσεις στη συνολική προσλαμβανόμενη αξιοπιστία των ΗΠΑ ως μεγάλης δύναμης και παραδοσιακού παρόχου ασφάλειας.

Η δεύτερη προεδρία Τραμπ διέσχισε τη γραμμή που χωρίζει τη στρατηγική χρήση του απρόβλεπτου στοιχείου απέναντι στον αντίπαλο από την χαοτική ανατροφοδότηση του σχεδιασμού της ίδιας της στρατηγικής μέσω πληθώρας μεταβλητών που παραμένουν χωρίς σταθερή ιεράρχηση και προτεραιοποίηση.

Παρότι στο ενεργειακό πεδίο οι ΗΠΑ βγαίνουν καθαρά κερδισμένες, υπάρχουν άλλες παράμετροι που δημιουργούν ερωτήματα αναφορικά με την όποια συνοχή της γενικότερης αμερικανικής στρατηγικής, ακόμη και αν λάβουμε υπόψη κατά γράμμα τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του Νοεμβρίου 2025.

Τι κέρδισαν συνολικά οι ΗΠΑ από τον πόλεμο του Ιράν σε σχέση και με την υποτιθέμενη επικέντρωση στον Δυτικό ημισφαίριο εντός ενός ασφαλούς (για τις ΗΠΑ) πλανητικού περιβάλλοντος; Πώς εξηγούνται από στρατηγική (και όχι μικροπολιτική ή ψυχολογική) άποψη οι πρωτοφανείς παλινωδίες αναφορικά με τους στόχους της γενικότερης πολιτικής των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή; Πώς συνάδει η διατυμπανιζόμενη επιτάχυνση και αύξηση της απόσυρσης δυνάμεων από την Ευρώπη ως τιμωρία των κακών συμμάχων, με την υποτιθέμενη προτεραιότητα αντιμετώπισης της ανόδου της Κίνας; Με δεδομένη την αποτυχία της στρατηγικής του «αντεστραμμένου Νίξον», πώς βοηθά η διαφαινόμενη εναπόθεση της καυτής πατάτας του Ουκρανικού στην Ευρώπη; Προφανώς η εκκωφαντική ανωριμότητα της ΕΕ και η ασημαντότητα των ηγεσιών της δεν βοηθούν.

Αλλά, εστιάζοντας στις ΗΠΑ, λείπει πια σήμερα σε καταλυτικό βαθμό η στρατηγική ματιά της ηγεμονικής δύναμης που διατείνεται ότι νομιμοποιείται μέσω (και) της συμβολής της σε έναν κόσμο βασισμένο σε κανόνες.

Ούτως ή άλλως, ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της εξελισσόμενης κρίσης είναι ο κατακερματισμός των στοχεύσεων και, παράλληλα, η διάψευση των αναμενόμενων συνεπειών της συγκριτικά συντριπτικής συμβατικής στρατιωτικής υπεροχής των ΗΠΑ.

Όμως ακόμη και αν μπορούσαν να εμπλακούν άμεσα η Κίνα ή η Ρωσία, θα ήταν σχετικά απίθανο το σενάριο εμπλοκής τους.

Ενώ και στη Δύση υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις, αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο στον Παγκόσμιο Νότο.

Οι απόψεις στον Παγκόσμιο Νότο δεν ταυτίζονται σε όλα τα θέματα ούτε με αυτές της Κίνας ούτε με εκείνες της Ρωσίας, αντίθετα ορισμένες πολύ σημαντικές ανερχόμενες δυνάμεις, όπως η πυρηνική Ινδία, καθορίζουν τη θέση τους ενίοτε με γνώμονα και την ταυτόχρονη αντιστάθμιση (hedging) άλλων μεγάλων δυνάμεων, με απλά λόγια, και σε σχέση με τις ΗΠΑ και σε σχέση με την Ρωσία, ενόψει της εθνικής προτεραιοποίησης που, εν προκειμένω, προκρίνει την επικέντρωση της αποτροπής (deterrence) αναφορικά με την Κίνα και το Πακιστάν.

Ενώ και σε επίπεδο πυρηνικών δυνάμεων (Ρωσία, ΗΠΑ, Κίνα, Γαλλία, Βρετανία, Ινδία, Πακιστάν, Ισραήλ, Βόρεια Κορέα) είναι μάλλον απίθανο αλλά σίγουρα όχι αδύνατο να παρουσιαστούν πραγματικά βέτο/κόκκινες γραμμές στη σημερινή συγκυρία με την μεγάλη Ρωσο-Ουκρανική σύγκρουση σε εξέλιξη και την Μέση Ανατολή σε κρίση.

Όπως έχουμε επισημάνει από χρόνια, η αναδυόμενη πολυκεντρικότητα σε συνδυασμό με την ενίσχυση των μεσαίων δυνάμεων τείνουν να ευνοούν την ανανέωση των περιφερειακών συγκρούσεων, με παράλληλη εξάπλωση των στρατηγικών πολλαπλής αντιστάθμισης και διάχυση των στρατηγικών εξαναγκαστικής διπλωματίας (coercive diplomacy) ακόμη και στις διαδράσεις μεταξύ συμμάχων.

Παρότι «αναλύσεις» κάθε είδους επιχειρούν να χρυσώσουν το χάπι με διάφορους τρόπους, γεγονός παραμένει ότι μέσα εξαναγκαστικής διπλωματίας -δηλώσεις, προειδοποιήσεις, εκμετάλλευση αδυναμιών, παρεμπόδιση πρωτοβουλιών, διπλωματικές και οικονομικές κυρώσεις, εκβιαστική χρήση εργαλείων οικονομικής πολιτικής όπως οι δασμοί- χρησιμοποιούνται συστηματικά και σε αυξανόμενο ρυθμό από κράτη προς άλλα κράτη, συνήθως αλλά όχι πάντα ασθενέστερα, για την επίτευξη εθνικών στόχων.

Και αυτό συχνά περιλαμβάνει τις διαδράσεις μεταξύ των ΗΠΑ και συμμάχων τους.

Ο πόλεμος του Ιράν και οι μέτριες επιδόσεις των ΗΠΑ αποκαλύπτουν αναδυόμενες πτυχές του νέου συστήματος ανασφάλειας το οποίο θεωρώ ότι διαπιστώνεται στην τρέχουσα περίοδο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η δεύτερη περίοδος Τραμπ εμφανίζει, ταυτόχρονα, στοιχεία αυξημένης εξαναγκαστικής διπλωματίας (coercive diplomacy) κατά πάντων, εχθρών και συμμάχων, αλλά και στοιχεία μειωμένης αποτελεσματικότητας, όπως στην περίπτωση του Ιράν.

Τι συμπεράσματα θα εξάγουν οι εχθροί των ΗΠΑ; Τι συμπεράσματα θα εξάγουν οι φίλοι των ΗΠΑ; Για τους τελευταίους, στους οποίους προφανώς συμπεριλαμβάνονται οι Ευρωπαίοι, οι επόμενοι μήνες θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από συνδυασμό σωφροσύνης και στρατηγικής οξύνοιας.

Ώστε η περίοδος μετά τις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου 2028 να έχει κάποιες πιθανότητες να οδηγήσει, ανεξαρτήτως εκλογικού αποτελέσματος, σε ένα επόμενο σύστημα ασφάλειας, με περισσότερες αυτονομίες και περισσότερες ανοχές, αλλά και με μια σταδιακά προσαρμοζόμενη συλλογική διαβούλευση για την εκμετάλλευση των προκλήσεων, την ανίχνευση των κινδύνων και την αναζήτηση λύσεων.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους