Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Επειδή τις επόμενες μέρες θα είμαι πολύ απασχολημένος επαγγελματικά, αλλά δεν σας ξεχνώ, αναρτώ σήμερα το ανάγνωσμα της Κυριακής. Ο Πρίγκιπας Και Ο Φτωχός: Η Αλήθεια Που Δεν Χρειάζεται Στέμμα Το γνωστό έργο του Μαρκ Τουαίην Ο Πρίγκιπας και ο Φτωχός εκτυλίσσεται στην Αγγλία των τελευταίων ημερών του Ερρίκου Η΄. Οι δύο κεντρικές μορφές είναι ο Εδουάρδος Τυδώρ, Πρίγκιπας της Ουαλίας και μετέπειτα Εδουάρδος ΣΤ΄, και ο Τομ Κάντυ, ένα φτωχό παιδί του Λονδίνου, το οποίο ζει μέσα στην ανέχεια, στην κακομεταχείριση και στην κοινωνική περιφρόνηση. Ο Εδουάρδος πράγματι έγινε βασιλιάς σε ηλικία εννέα ετών, μετά τον θάνατο του πατέρα του, και βασίλευσε από το 1547 έως το 1553, δηλαδή περίπου έξι χρόνια, πριν πεθάνει από φυματίωση, όπως αναφέρει και η επίσημη ιστοσελίδα της Βρετανικής Βασιλικής Οικογένειας για τον Edward VI⁠. Η αρχική πλοκή φαίνεται σχεδόν κωμική.

Ο πρίγκιπας και ο φτωχός μοιάζουν τόσο πολύ, ώστε όταν ανταλλάσσουν ενδύματα, ανταλλάσσουν άθελά τους και μοίρα.

Ο πρίγκιπας βρίσκεται έξω από τα ανάκτορα, ντυμένος με κουρέλια, και προσπαθεί να πείσει τους πάντες ότι είναι ο Πρίγκιπας της Ουαλίας.

Κανείς δεν τον πιστεύει.

Όσο περισσότερο επιμένει στην αλήθεια, τόσο περισσότερο τον θεωρούν παράφρονα.

Αντιθέτως, ο Τομ Κάντυ βρίσκεται μέσα στο ανάκτορο, περιβαλλόμενος από αυλικούς, τίτλους, τελετουργίες και υπακοές που δεν του ανήκουν.

Εδώ αρχίζει το πραγματικό βάθος του έργου.

Διότι ο Μαρκ Τουαίην δεν γράφει απλώς μία ιστορία αλλαγής ρόλων.

Γράφει μία παραβολή περί ταυτότητας, εξουσίας, αναγνώρισης και ηθικού αναστήματος.

Στην πορεία εμφανίζεται ο Μάιλς Χέντον, ένας ευγενής στρατιώτης που έχει λείψει χρόνια σε πολέμους.

Αυτός συναντά τον εκπεσόντα πρίγκιπα, τον προστατεύει, αλλά και ο ίδιος τον θεωρεί διαταραγμένο, επειδή το παιδί επιμένει ότι είναι ο βασιλικός διάδοχος.

Όταν ο Χέντον επιστρέφει στο πατρικό του, ανακαλύπτει κάτι τρομερό: ο αδελφός του, Χιου Χέντον, τον έχει παρουσιάσει ως νεκρό, έχει οικειοποιηθεί την περιουσία του και έχει παντρευθεί την αγαπημένη του, τη Λαίδη Ήντιθ.

Ακόμη χειρότερα, ούτε ο αδελφός του ούτε η άλλοτε μνηστή του τον αναγνωρίζουν.

Ο νόμιμος κύριος του οίκου εμφανίζεται ως απατεώνας μέσα στο ίδιο του το σπίτι.

Η δεύτερη σημαντική μορφή είναι ο Τόμας Χάουαρντ, Γ΄ Δούκας του Νόρφολκ.

Ιστορικά, ο Νόρφολκ φυλακίσθηκε στον Πύργο του Λονδίνου και γλίτωσε την εκτέλεση επειδή πέθανε ο Ερρίκος Η΄ πριν αυτή πραγματοποιηθεί.

Παρέμεινε όμως φυλακισμένος καθ’ όλη τη βασιλεία του Εδουάρδου ΣΤ΄ και αποκαταστάθηκε αργότερα, επί Μαρίας Α΄, όπως αναφέρει η βιογραφία του στο Luminarium / Dictionary of National Biography⁠. Άρα εδώ χρειάζεται διάκριση: στο λογοτεχνικό έργο η παρουσία του Νόρφολκ υπηρετεί τη δραματική και ηθική οικονομία της αφήγησης, ενώ ιστορικά η αποκατάστασή του δεν έγινε επί Εδουάρδου αλλά επί Μαρίας.

Το συγκλονιστικότερο όμως στοιχείο του έργου δεν είναι η σύγχυση.

Είναι η στάση των ανθρώπων απέναντι στην αλήθεια. Ο Τομ Κάντυ, ενώ θα μπορούσε να εκμεταλλευθεί την ευκαιρία της ζωής του, επαναλαμβάνει ότι δεν είναι ο πρίγκιπας.

Η τύχη του άνοιξε την πύλη των ανακτόρων.

Η κοινωνία τού προσφέρει αυτό που ποτέ δεν είχε: εξουσία, τιμή, ασφάλεια, πλούτο.

Κι όμως, μέσα του υπάρχει κάτι που αντιστέκεται.

Δεν είναι μορφωμένος, δεν είναι ευγενής, δεν έχει ανατραφεί σε αυλή.

Αλλά έχει συνείδηση.

Αντιθέτως, ο Χιου Χέντον, που έχει κοινωνική θέση, όνομα και οίκο, επιμένει μέχρι τέλους στον σφετερισμό.

Γνωρίζει την αλήθεια και την καταπνίγει.

Βλέπει τον αδελφό του και τον αρνείται.

Έχει μπροστά του το δίκαιο και το αποκαλεί απάτη.

Εκεί βρίσκεται η μεγάλη αντιστροφή του έργου: ο φτωχός έχει αρχοντιά, ενώ ο ευγενής έχει μικρότητα.

Και εδώ η λογοτεχνία παύει να είναι απλή αφήγηση και γίνεται καθρέπτης ζωής.

Διότι αυτόν τον σφετερισμό δεν τον διαβάσαμε μόνο στις σελίδες ενός μυθιστορήματος· τον ζήσαμε και τον ζούμε.

Ζήσαμε ανθρώπους να παρουσιάζονται επί σειρά ετών ως κάτοχοι αξιωμάτων που δεν είχαν, που δεν δικαιούντο και που ουδέποτε τους ανήκαν.

Τους είδαμε, μέχρι την τελευταία στιγμή, να αρνούνται την πραγματικότητα, να επιμένουν στο ψεύδος και να επιχειρούν να επισκιάσουν τα νόμιμα δικαιώματα εκείνων στους οποίους πράγματι ανήκαν.

Και βλέπουμε ακόμη και σήμερα ορισμένους να προσπαθούν, με όμοιο τρόπο, να συνεχίσουν τον ίδιο σφετερισμό, σαν να μπορεί η επιμονή στο ψεύδος να γεννήσει δικαίωμα.

Σαν να μπορεί η κατοχή ενός χώρου, ενός τίτλου, μιας σφραγίδας ή μιας τελετουργικής εικόνας να μεταβάλει το ψεύδος σε αλήθεια.

Όμως το έργο του Τουαίην μάς θυμίζει ότι άλλο είναι η εμφάνιση της εξουσίας και άλλο η νομιμότητά της.

Άλλο είναι να κάθεται κάποιος σε θρόνο και άλλο να είναι ο νόμιμος διάδοχος.

Όταν πεθαίνει ο Ερρίκος Η΄, έρχεται η ώρα της στέψης. Ο Εδουάρδος, αν και νόμιμος διάδοχος, βρίσκεται ακόμη έξω από την εξουσία.

Όλοι του λένε, με τον τρόπο τους, ότι αν στεφθεί άλλος, η πραγματικότητα θα έχει παγιωθεί.

Εδώ φαίνεται η τεράστια σημασία της τελετουργίας στην αγγλική παράδοση.

Βεβαίως, από καθαρά συνταγματική άποψη, ο βασιλιάς γίνεται βασιλιάς με τη διαδοχή και όχι επειδή τελείται η στέψη.

Όμως στο μυθιστόρημα η στέψη λειτουργεί ως δημόσιο, ιερό και κοινωνικό σφράγισμα της εξουσίας.

Αν ο λάθος άνθρωπος φορέσει το στέμμα, η ψευδής εικόνα αποκτά την ισχύ θεσμού.

Τελικώς, ο γνήσιος Εδουάρδος εμφανίζεται.

Και τότε αποκαλύπτεται το μεγαλείο του Τομ Κάντυ.

Δεν προσκολλάται στο ψέμα.

Δεν λέει «τώρα που έφθασα εδώ, θα μείνω». Δεν επικαλείται τη σύγχυση, την κατοχή του θρόνου, την τελετή, την αναγνώριση των αυλικών.

Παραδέχεται την αλήθεια.

Ο αληθινός πρίγκιπας στέφεται βασιλιάς, και ο Τομ, αντί να συντριβεί, ανταμείβεται.

Γι’ αυτό ο φτωχός Τομ Κάντυ εμφανίζεται ηθικά ανώτερος από πολλούς δήθεν ευγενείς.

Εκείνος, ενώ είχε μπροστά του το στέμμα, βρήκε το θάρρος να πει την αλήθεια.

Άλλοι, ενώ έχουν μπροστά τους την αλήθεια, εξακολουθούν να κρατούν με πείσμα ένα στέμμα που δεν τους ανήκει.

Η ιστορία κλείνει με έναν ακόμη ιστορικό τόνο.

Μετά τον θάνατο του Εδουάρδου ΣΤ΄, η διαδοχή δεν ήταν απλή. Ο Εδουάρδος είχε ορίσει ως διάδοχο τη Λαίδη Τζέην Γκρέϋ, η οποία βασίλευσε μόνο εννέα ημέρες, από 10 έως 19 Ιουλίου 1553, προτού επικρατήσει η ετεροθαλής αδελφή του, Μαρία Α΄, κόρη της Αικατερίνης της Αραγωνίας σύμφωνα με τη Βρετανική Βασιλική Οικογένεια⁠. Η Μαρία Α΄ βασίλευσε από το 1553 έως το 1558 Royal.uk⁠. Όλα αυτά μπορεί να μοιάζουν με περιπέτεια φαντασίας.

Δεν είναι όμως μόνο αυτό.

Είναι μάθημα ζωής.

Διότι το έργο μάς λέει ότι η εντιμότητα δεν κατοικεί υποχρεωτικά στα ανάκτορα.

Δεν είναι προνόμιο της καταγωγής, των τίτλων, της παιδείας ή της εξουσίας.

Μπορεί να βρίσκεται σε ένα παιδί του δρόμου, σε έναν άνθρωπο ταπεινό, άγνωστο, αμόρφωτο, περιφρονημένο.

Και αντιθέτως, η ατιμία μπορεί να φορεί ωραία ενδύματα, να έχει οικόσημο, να μιλά με κύρος και να επικαλείται θεσμούς που η ίδια έχει προδώσει.

Αυτό είναι ίσως το πιο επίκαιρο μήνυμα του έργου.

Όσοι έχουμε δει ανθρώπους να σφετερίζονται αξιώματα που δεν είχαν, να επιμένουν σε δικαιώματα που δεν τους ανήκαν και να αρνούνται μέχρι τέλους την αλήθεια, αναγνωρίζουμε αμέσως τον Χιου Χέντον.

Και όσοι βλέπουμε άλλους να προσπαθούν να συνεχίσουν έναν σφετερισμό, ακόμη και όταν η πραγματικότητα έχει πια αποκαλυφθεί, καταλαβαίνουμε πόσο παλαιό είναι το ανθρώπινο αυτό ελάττωμα.

Μπροστά σε αυτούς, ο Τομ Κάντυ, ο φτωχός του Λονδίνου, στέκεται ηθικά ψηλότερα.

Δεν είχε τίτλο, αλλά είχε αλήθεια.

Δεν είχε εκπαίδευση, αλλά είχε φρόνημα.

Δεν είχε στέμμα, αλλά είχε αξιοπρέπεια.

Και αυτό είναι το ωραίο λουλούδι που μπορεί να φυτρώσει ανάμεσα στα βράχια: η εσωτερική αρχοντιά του ανθρώπου, εκεί όπου κανείς δεν την περιμένει. Σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας Εμμ. Γερακιός ΥΜΤ

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους