~Ο Νεοέλληνας και η άγνωστη Κληρονομιά του- Από τον Ελληνιστικό Κόσμο στο Βυζάντιο και τη Ρωμιοσύνη~ 📷«Η Μαντόνα των Αιγών, αριστούργημα της ελληνιστικής τέχνης, φέρει στοιχεία που προαναγγέλλουν την...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η ήρεμη, στοχαστική έκφραση και η σύνθεση της μορφής δημιουργούν μια πολιτισμική γέφυρα ανάμεσα στην αρχαιότητα, τον ελληνιστικό κόσμο και τη βυζαντινή θρησκευτική παράδοση, που διαμορφώνει την ταυτότητα του Νεοέλληνα.Είναι μια εικόνα όπου η σιωπηλή της δύναμη, αποτυπώνει τη συνέχεια της ελληνικής ταυτότητας από το άγαλμα στο προσκυνητάρι.» Η σύγχρονη ελληνική εθνική ταυτότητα, όπως διαμορφώθηκε μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830, βασίστηκε σκοπίμως σε μια επιλεκτική ιστορική συνέχεια που προέβαλε σχεδόν αποκλειστικά την αρχαία Ελλάδα, ενώ αποσιωπήθηκε ή υποβαθμίστηκε η χιλιόχρονη βυζαντινή και η ελληνιστική παράδοση.

Η προσέγγιση αυτή μόνο τυχαία δεν ήταν αλλά υπήρξε αποτέλεσμα ιδεολογικών και πολιτικών επιλογών των λογίων και ηγετών του 19ου αιώνα που επιδίωξαν τη σύνδεση με την κλασική αρχαιότητα ως μέσο αναγνώρισης της Ελλάδας από τη Δύση.

Ωστόσο εάν το δούμε από άποψη πολιτισμική, γλωσσική, θρησκευτική και κοινωνική, ο Νεοέλληνας μοιάζει πολύ περισσότερο με έναν υπήκοο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας , παρά με έναν πολίτη της αρχαίας Αθήνας ή της Σπάρτης.

Αρχικά η ίδρυση του ελληνικού κράτους συνοδεύτηκε από μία προσπάθεια συγκρότησης ενιαίας εθνικής ταυτότητας, απαραίτητης για τη θεμελίωση του νέου πολιτικού οργανισμού.

Στο πλαίσιο αυτό το Βυζάντιο και η ελληνιστική περίοδος θεωρήθηκαν στοχευμένα και εντελώς λανθασμένα σκοτεινοί αιώνες ή μεταβατικές φάσεις, ταυτισμένες με θεοκρατία, παρακμή και αυταρχισμό.

Με πρωτοστάτη τον Αδαμάντιο Κοραή, σημαντικό πνευματικό ανάστημα της εποχής, ο οποίος ωστόσο απέρριπτε τη βυζαντινή κληρονομιά και προωθούσε την επιστροφή στην «καθαρότητα» της αρχαιότητας: «Η Βυζαντινή περίοδος δεν είναι παρά μια λυπηρά έκπτωσις της αληθινής ελληνικότητος» (Κοραής, Αυτοβιογραφία, 1830). Το κράτος υιοθέτησε αρχαιοπρεπείς θεσμούς, όρους, ενδυμασίες και αισθητική ,αποφεύγοντας την ενσωμάτωση της βυζαντινής και ελληνιστικής πολιτισμικής παράδοσης.

Έγινε δηλαδή ένα ανεξήγητο “άλμα” από τον 4ο αιώνα π.Χ. στον 19ο αιώνα μ.Χ., αγνοώντας εντελώς το ενδιάμεσο ελληνιστικό και βυζαντινό παρελθόν μία ιστορική τομή 2.000 ετών.

Εν συνεχεία η γλώσσα του σημερινού Έλληνα είναι άμεση απόγονος της Μεσαιωνικής Ελληνικής, που διαμορφώθηκε στον βυζαντινό χώρο και εξελίχθηκε από την ελληνιστική κοινή. Η Κοινή Ελληνιστική (Κοινή) αποτέλεσε τη βάση για τη γλώσσα του Νέου Ελληνισμού και όχι βέβαια η Αττική διάλεκτος της κλασικής Αθήνας. Ο Νεοέλληνας κατανοεί σαφώς σίγουρα ευκολότερα τα βυζαντινά κείμενα (π.χ. “Διγενής Ακρίτας”) παρά έργα του Θουκυδίδη ή του Αριστοτέλη χωρίς εξειδικευμένη γνώση. Πήτερ Μακρίτζ, “Γλώσσα και Εθνική Ταυτότητα στην Ελλάδα, 1766–1976” Μέχρι τον 19ο αιώνα οι περισσότεροι Έλληνες αυτοπροσδιορίζονταν ως "Ρωμαῖοι" ή "Ρωμιοί", δηλαδή υπήκοοι της «Ρωμανίας», της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.Η λέξη "Γραικός" επικρατούσε κυρίως στην Ευρώπη, ενώ ο όρος "Έλληνας" είχε έως και τον 10ο αιώνα αρνητική χροιά (ειδωλολάτρης), αν και από τον 10ο–11ο αιώνα και εξής αρχίζει να αποκαθίσταται σταδιακά. Αντώνης Καλδελλής, “Ρωμανία: Εθνοτική Ταυτότητα και Αυτοκρατορία στο Βυζάντιο” "Η ορθόδοξη πίστη, κορυφαίο στοιχείο της εθνικής ταυτότητας των Νεοελλήνων, διαμορφώθηκε μέσα στο Βυζάντιο.Ο θεσμός του Οικουμενικού Πατριαρχείου, οι βυζαντινοί ύμνοι, η αγιογραφία, τα λειτουργικά τυπικά και η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική παραμένουν αμετάβλητα στον πυρήνα τους έως σήμερα.Η λαϊκή ευσέβεια και τα ήθη/έθιμα του σύγχρονου ελληνικού λαού έχουν ρίζες σε βυζαντινές παραδόσεις,λιτανείες, θαύματα, τάματα, εορτές, πανηγύρια." Στίβεν Ράνσιμαν, “Η Ορθόδοξη Εκκλησία και το Κράτος” "Ο τρόπος ζωής, η κοινωνική δομή, η οικογενειακή οργάνωση και οι πολιτισμικές εκφράσεις του σύγχρονου Έλληνα παραπέμπουν στον βυζαντινό κόσμο.Τα δημοτικά τραγούδια, τα μοιρολόγια, τα παραμύθια, ο Καραγκιόζης και οι λαϊκοί θρύλοι (π.χ. Μαρμαρωμένος Βασιλιάς) είναι εξέλιξη των βυζαντινών λαϊκών αφηγήσεων.Τα ήθη των ακριτών, οι συμβολισμοί του ήρωα και του ξένου, το οικογενειακό πρότυπο, ακόμα και ο γάμος ή η νηστεία, συνδέονται με τη βυζαντινή καθημερινότητα." Ντιμίτρι Ομπολένσκυ, “Η Βυζαντινή Κοινοπολιτεία: Ανατολική Ευρώπη, 500–1453” Εν κατακλείδι η πολιτισμική, θρησκευτική και γλωσσική ταυτότητα του Νεοέλληνα δεν είναι προϊόν μόνο της κλασικής αρχαιότητας, αλλά σε μεγάλο βαθμό διαμορφώθηκε από τη χιλιόχρονη βυζαντινή παράδοση και την ελληνιστική σύνθεση του κόσμου.

Η απόπειρα ιδεολογικής αποκοπής από αυτό το μεσαιωνικό και μετααλεξανδρινό παρελθόν υπήρξε κατασκευασμένη, με στόχο την πρόσδεση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους στο «ένδοξο» κλασικό παρελθόν.

Όμως, ο Ρωμιός ,ο υπήκοος της Ρωμανίας, ο φορέας της Ορθοδοξίας, της Κοινής Ελληνικής, της λαϊκής παράδοσης και της βυζαντινής μνήμης είναι ο άμεσος πρόγονος του Νεοέλληνα.

Η αναγνώριση αυτής της αλήθειας δεν ακυρώνει σε καμία περίπτωση τον Περικλή ή τον Λεωνίδα, αλλά αποκαθιστά μια πιο συνολική και πολυφωνική ιστορική συνείδηση.Οι Έλληνες δεν είναι μόνο κληρονόμοι του Περικλή και του Λεωνίδα,αλλά και του Ιωάννη του Χρυσοστόμου, του Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου, του Μέγα Φωτίου, του Διγενή Ακρίτα έως και τον "τελευταίο Έλληνα" αυτοκράτορα των Ελλήνων Κωνσταντίνο Παλαιολόγο.

Είμαστε κληρονόμοι όχι μόνο των μαρμάρων, αλλά και των εικόνων.

Όχι μόνο της πόλης-κράτους, αλλά και της αυτοκρατορίας του λόγου, της πίστης, της αντοχής.Δεν κουβαλάμε μια μόνο ιστορία, αλλά πολλές φωνές ενωμένες μέσα στον χρόνο,μια συνέχεια που δεν έσβησε στους αιώνες, αλλά μεταμορφώθηκε, κράτησε ό,τι ανθρώπινο και αληθινό άντεχε.Η Ρωμιοσύνη δεν αποτελεί σκιά της ελληνικότητας.Είναι η μνήμη της σε βάθος,είναι η ψυχή της όταν σιωπά, μα θυμάται.

Μόνο όταν κοιτάξουμε με αλήθεια και γενναιότητα αυτόν τον καθρέφτη όχι μόνο τον αψεγάδιαστο(όπως τον έχουμε λανθασμένα στο μυαλό μας) της κλασικής αρχαιότητας, αλλά και τον θαμπό, ραγισμένο, μα ζωντανό του Βυζαντίου θα καταλάβουμε όχι μόνο από πού ερχόμαστε, αλλά και πού μπορούμε να σταθούμε. ✍ Στυλ. Καβάζης

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους