Ο κ. Xristos Zapis μού απηύθυνε δύο ευγενή σχόλια στα πλαίσια μίας προηγούμενης ανάρτησης σχετικά με τον ρόλο του Παναγιώτη Κανελλόπουλου κατά τα έτη 1965-1967 και της γενικώτερης πολιτείας του...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Επειδή αναγκάζομαι να απαντήσω διά μακρών και επειδή τα θιγόμενα ζητήματα ίσως παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τους φιλίστορες, τα γράφω εδώ. | Αγαπητέ κ. Ζάπη, Ευχαριστώ πολύ για τα σχόλιά σας.

Σας απαντώ τα κάτωθι. | 1. Δεδομένης της πολιτικής πόλωσης της εποχής, οι κινήσεις του βασιλιά ήταν προφανώς εσφαλμένες.

Νομικά, πάντως, πρέπει να παρατηρηθεί ότι ποτέ δεν υπήρξαν κατάφωρα αντισυνταγματικές.

Το πραγματικό πρόβλημα ήταν ότι το συνταγματικό κείμενο του 1952 δεν παρείχε ρητές απαντήσεις σε ερωτήματα για τα οποία οι βασικοί πολιτειακοί παράγοντες υιοθετούσαν διαφορετική ερμηνεία, όπως π.χ. εάν ο βασιλιάς ως αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων έχει διακριτική ευχέρεια να υπαγορεύσει διαφορετική πολιτική από εκείνη του πρωθυπουργού σχετικά με αυτές ή του τι όφειλε να κάνει όταν ο πρωθυπουργός του κόμματος που έχει την δεδηλωμένη παραιτείται χωρίς να ζητά εκλογές.

Ειδικά ως προς τον διορισμό Κανελλόπουλου, ο Τάλμποτ δεν γράφει ότι ήταν «η χειρότερη» αλλά η «most important move young King has made since he ascended to throne three years ago» που όμως «may prove to be his worst» (τηλεγράφημα 4573, 08.04.1967, εις FRUS, τ. XVI, κεφ. 268, σελ. 568-570: 570). Τελικώς πράγματι αποδείχθηκε η χειρότερη, αλλά ο ίδιος ο Τάλμποτ κλείνει το προαναφερθέν τηλεγράφημα λέγοντας ρητά ότι «there are basically two options (a) for King and ERE to push ahead to elections in late May despite opposition of all other parties; or (b) for King to try to promote formation of inter-party government». Νωρίτερα, όμως, έχει τονίσει ότι: α) «Papandreou was opposed to idea of an ecumenical govt, and even if meeting had been held, chances were party leaders could not agree» (σελ. 569), β) «King has undoubtedly hoped that FDK and Progressives would vote for Kanellopoulos for sake of electoral bill and that their support would give to government appearance of broader base» (σελ. 569), και γ) «Stephanopoulos and Markezinis believe King deliberately deceived them recently and despise Kanellopoulos personally, seem to feel no sense of responsibility to try to help avoid collision course on which country is now heading» (σελ. 570). Φαίνεται λοιπόν ότι η πιθανότητα της οικουμενικής κυβέρνησης ήταν η μόνη εναλλακτική στον διορισμό του Κανελλόπουλου, αλλά η πιθανότητα αυτή ήταν ήδη καταδικασμένη λόγω της αρνητικής προδιάθεσης όλων των άλλων κομμάτων κατά της ΕΡΕ ή/και του Κανελλόπουλου προσωπικά.

Συνεπώς, δεν φαίνεται να μπορούσε να γίνει κάτι διαφορετικά από αυτό που έγινε. | 2. Έχετε δίκιο ότι τα περί εγκαθίδρυσης δικτατορίας από τον Κανελλόπουλο καταγράφονται και αλλού, πλην του Μαρκεζίνη (υπενθυμίζω: Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία της Ελλάδος ( , Πάπυρος, Αθήνα, 1994, σελ. 146). Υπάρχει όμως μία παρανόηση που ίσως οφείλεται στο ότι δεν επεξήγησα μία σημαντική παράμετρο.

Ο όρος δικτατορία έχει σταδιακά αποκτήσει εντελώς αρνητική χροιά, αλλά από πολιτειολογικής άποψης νοείται συνταγματική και αντισυνταγματική δικτατορία. Η Χούντα των Συνταγματαρχών το 1967 είναι μία κλασσική περίπτωση αντισυνταγματικής δικτατορίας, διότι εγκαθιδρύθηκε από αναρμόδια πρόσωπα και με τρόπο αυθαίρετο και απάδοντα προς το Σύνταγμα.

Αντιθέτως, ο ρωμαϊκός θεσμός της δικτατορίας (εξ ου και ο όρος) είναι ένα παράδειγμα συνταγματικής δικτατορίας.

Αντίστοιχος θεσμός συνταγματικής δικτατορίας προβλεπόταν και στο άρθρο 91 του Συντάγματος του 1952, ήτοι επιβολή στρατιωτικού νόμου υπό ορισμένες προϋποθέσεις με βασιλικό διάταγμα κατόπιν πρότασης της νόμιμης κυβέρνησης.

Ότι ο Κανελλόπουλος, ο Ράλλης και ο Παπαληγούρας είχαν προτείνει στον Κωνσταντίνο την ενεργοποίηση του άρθρου 91 σε περίπτωση έκρυθμης κατάστασης είναι γνωστό.

Αυτό, όμως, που υπονοείται από τις εχθρικές προς τον Κανελλόπουλο πηγές που παραθέσατε (Μαρκεζίνης, Σπαντιδάκης) είναι ότι επιδιωκόταν από εκείνον η εγκαθίδρυση *αντισυνταγματικής* δικτατορίας και όχι στρατιωτικού νόμου κατά το Σύνταγμα.

Αυτό είναι που δεν τεκμηριώνεται από λοιπές αξιόπιστες πηγές.

Ας μην λησμονείται ότι, ακόμη και ο Κωνσταντίνος που επεχείρησε να εξισώσει συνταγματική και αντισυνταγματική δικτατορία (« ισχυρίζεται ότι μου εισηγήθηκαν να κινηθώ εντός του συνταγματικού πλαισίου.

Ουσιαστικά όμως αυτό εσήμαινε εκτροπή με τις δικές μου ευλογίες»), ομολογεί ότι η πρόταση προερχόταν από τον Ράλλη και τον Παπαληγούρα και ότι ο Κανελλόπουλος ερωτώμενος σχετικά απάντησε: «Οπως γνωρίζετε, μεγαλειότατε, κατ’ αρχήν δεν συμφωνώ με τέτοιες λύσεις, αλλά στην προκειμένη περίπτωση συμφωνώ με τους δύο υπουργούς μου» («Ο Τέως εξομολογείται και αποκαλύπτει», Το Βήμα, ηλεκτρονική έκδοση, 10.07.2011). Είναι λοιπόν παντελώς ατεκμηρίωτη η απόδοση στον Κανελλόπουλο πρόθεσης εγκαθίδρυσης αντισυνταγματικής δικτατορίας (τύπου παπαδοπουλικής Χούντας) και αυτό εννοούσα στην προηγούμενη απάντησή μου. | 3. Είναι απολύτως προφανές ότι έχετε αντλήσει το σύνολο (ή πάντως το μέγιστο μέρος) των πηγών και των συμπερασμάτων σας από άρθρο του Μάνου Χ. Χατζηδάκη («Μέρος Α’: Η 21η Απριλίου, ο Παν.

Κανελλόπουλος & ο κ. Μελέτης Μελετόπουλος»). Το άρθρο είναι δημοσιευμένο στον ιστότοπο του Εθνικού Πολιτιστικού Κινήματος (ΕΠΟΚ), του οποίου ο συγγραφέας τυγχάνει μάλιστα πρόεδρος.

Όπως ομολογείται από τους ίδιους τους διαχειριστές του ιστοτόπου, το ΕΠΟΚ αποτελεί συνέχεια του ΕΠΟΚ που ιδρύθηκε το 1973 από τον ηγέτη της Χούντας Γεώργιο Παπαδόπουλο.

Εδώ υπάρχουν τρία θεμελιώδη προβλήματα: α) πρόβλημα λογοκλοπής, διότι, πλην των πηγών που αντλείτε από το κείμενο, παραθέτετε ως δικά σας άνευ ουδεμίας παραπομπής ολόκληρα αποσπάσματα αφ’ ενός του συγγραφέως –είτε verbatim με ελάχιστες ορθογραφικές και τονικές τροποποιήσεις (όπως η φράση «Στη δίκη αυτογελοιοποιήθηκε!») είτε κατά σχετική παράφραση («Μάλλον ένιωσε τρόπο εξευτελιστικό»)– και αφ’ ετέρου τρίτων που παραθέτει ο συγγραφέας όπως του Αντωνίου Σκαρμαλιωράκη (π.χ. η σύμφραση «δονκιχωτικά σχέδια, πού θυμίζουν Πλαστήρα τοῦ 1933», όπου μάλιστα διατηρήσατε αυτούσιο και τον τονισμό του πρωτοτύπου]), β) πρόβλημα μεροληψίας, διότι είναι απολύτως ύποπτο κάθε ιστοριογραφικό κείμενο ενός οιονεί κομματικού σχηματισμού, με σαφή πολεμική διατύπωση και με σκόπο υπεράσπισης της πολιτικής του παρακαταθήκης, και γ) πρόβλημα ανυποληψίας, διότι δεν μπορεί να λαμβάνεται σοβαρά υπ’ όψιν η γραπτή παραγωγή ενός κινήματος αφιερωμένου στην εξύμνηση ενός πραξικοπηματία. | 4. Περαιτέρω, υπάρχει μεγάλο πρόβλημα αξιοπιστίας αναφορικά με τον ίδιο τον Χατζηδάκη ως ιστορικό.

Αναφέρω δύο παραδείγματα: | α) Γράφει ο Χατζηδάκης (και επαναλαμβάνετε εσείς) ότι ο Τάλμποτ αναφέρει ότι ο Κανελλόπουλος είπε στον Κωνσταντίνο ότι, αν διαφαινόταν νίκη της Ενώσεως Κέντρου στις εκλογές, «θα τις ανέβαλλε επ’ αόριστον και θα ήταν διατεθειμένος να καταστεί de facto δικτάτωρ». Ως πηγή αναφέρεται το «Secret, Athens to State, 7 April 1967», δηλαδή προφανώς το από 07.04.1967 υπ’ αρ. 4569 τηλεγράφημα του Τάλμποτ.

Το τηλεγράφημα αυτό δεν έχει δοθεί επισήμως στην δημοσιότητα και το μόνο στοιχείο που διαθέτουμε γι’ αυτό είναι η εξής σύνοψη (με παράθεση ορισμένων αποσπασμάτων) που αποτελεί την υπ’ αρ. 2 υποσημείωση στο προαναφερθέν υπ’ αρ. 4573 τηλεγράφημα: «The King asked Kanellopoulos on April 3 to form a government to take the country through elections.

In telegram 4569 from Athens, April 7, Talbot reported that he had pressed the new Prime Minister for an indication of what action he would take in the event of a Papandreou victory in the May elections.

Talbot noted that his “prodding” led Kanellopoulos to declare that “the Greek nation would never be delivered to the communists or to Andreas Papandreou.

It would be saved for real democracy.” (Ibid.)» (όπ.π., σελ. 568). Ο Χατζηδάκης αντλεί προφανώς την πληροφορία από τον Stan Draenos (Σπύρο Δραΐνα) και το βιβλίο του Andreas Papandreou: The making of a Greek democrat and political maverick (I. B. Tauris, Λονδίνο και Νέα Υόρκη, 2012, σελ. 293-294) (έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά ως «Ανδρέας Παπανδρέου – Η γέννηση ενός πολιτικού αντάρτη», αλλά δεν διαθέτω την έκδοση). Εκεί ο Δραΐνας αναφέρει πρώτα το εν λόγω τηλεγράφημα και αμέσως μετά συμπληρώνει: «Kanellopoulos was more explicit in a conversation with the King.

As recounted by Army chief Spandidakis, ‘Kanellopoulos told the King that, if it looked like he would lose the elections to the Center Union, the elections would be postponed indefinitely and that he would be willing to become a “de facto dictator”’». Ωστόσο, ο Δραΐνας αναφέρει την εν λόγω αποστροφή του Σπαντιδάκη χωρίς καμμία απολύτως παραπομπή, οπότε είναι άγνωστο από πού την πορίστηκε. Ο Χατζηδάκης αφ’ ενός αποκρύπτει ότι η φράση είναι του Σπαντιδάκη και όχι του Τάλμποτ και αφ’ ετέρου την παρουσιάζει ως μέρος τηλεγραφήματος του Τάλμποτ (κάτι το οποίο δεν αποκλείεται, αλλά πάντως δεν αποδεικνύεται κιόλας). | β) Ισχυρίζεται ο Χατζηδάκης (και επαναλαμβάνετε εσείς) ότι ο Κανελλόπουλος είπε στην Βουλή την φράση «όταν συζητούνται θέματα που αναφέρονται στη δικτατορία, πρέπει να υπάρχει ομοφωνία και να μην αποκαλύπτει ο ένας τους άλλους». Προκαλείται έτσι η εντύπωση ότι ο Κανελλόπουλος επικαλείται κάποιου είδους «κώδικα σιωπής», βάσει του οποίου δεν αποκαλύπτει ευθύνες άλλων για την Χούντα ώστε να μην αποκαλυφθούν οι δικές του.

Πρόκειται βεβαίως περί χυδαίας προπαγάνδας.

Αυτό που συνέβη είναι το εξής.

Την 07.11.1979 συζητήθηκε στην Ολομέλεια της Βουλής το θέμα της προαγωγής του Κωνσταντίνου Τζαβούλη στην θέση του Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου.

Ορισμένοι αντιπολιτευόμενοι βουλευτές διετύπωσαν αμφιβολίες για την προαγωγή αυτή, επικαλούμενοι στοιχεία που αποδείκνυαν κατά την γνώμη τους τον σκοτεινό ρόλο που διαδραμάτισε ο Τζαβούλης στον χειρισμό της υπόθεσης της δολοφονίας του βουλευτή της Γιώργου Τσαρουχά από όργανα της Χούντας το 1968.

Ο τότε Υπουργός Δικαιοσύνης Γεώργιος Σταμάτης υπερασπίστηκε την νομιμότητα της προαγωγής και επεχείρησε να δικαιολογήσει τις ενέργειες του Τζαβούλη στην υπόθεση Τσαρουχά.

Η συζήτηση έγινε ιδιαίτερα έντονη και ο Κανελλόπουλος παρενέβη εν τέλει πυροσβεστικά, δηλώνοντας ότι, παρ’ ότι ο ίδιος πείστηκε από τα επιχείρηματα του Σταμάτη, υπάρχουν κενά στην συγκεκριμένη υπόθεση που πρέπει να διερευνηθούν.

Η αιχμή του επιχειρήματός του ήταν ότι όταν υπάρχουν αμφιβολίες για την δράση προσώπων κατά την διάρκεια της Χούντας (όπως του Τζαβούλη), πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο «το κριτήριο της αλήθειας», δηλαδή να εξακριβωθεί «αν αυτά τα οποία λέγονται είτε από τη μία είτε από την άλλη πλευρά, αν ανταποκρίνονται λιγώτερο ή περισσότερο τα μεν ή τα δε στην πραγματικότητα», χωρίς βεβαίως να αμφισβητείται η «καλή πίστη της μίας ή της άλλης πλευράς, αλλά υπό την έννοια ότι είναι ανθρώπινο και φυσικό και οι δύο, συχνά να παρασύρονται από ορισμένα στοιχεία, να παγιδεύονται από ορισμένα δεδομένα και να μην μένουν ανεπηρέαστες από ορισμένες πληροφορίες και ορισμένες φήμες». Ξεκινώντας λοιπόν την παρέμβαση αυτή, ο Κανελλόπουλος είπε: «Έτρεφα την ελπίδα, ότι στην Αίθουσα αυτή, όταν θα γινόταν λόγος για την δικτατορία, ή για πρόσωπα, τα οποία στο διάστημα της δικτατορίας είχαν ορισμένες ευθύνες, ότι θα υπήρχε όχι κάποια αλλά απόλυτη ομοφωνία.

Και έτρεφα επίσης την ελπίδα, ότι όταν θα υπήρχαν αμφιβολίες θα ακουγόταν και η μία και η άλλη πλευρά, ήρεμα» (Πρακτικά Βουλής , Τόμος Πρώτος, Συνεδρίασις ΙΗ’, 7 Νοεμβρίου 1979, σελ. 526). Αυτόν τον νεστόρειο λόγο μεταφέρει παραποιημένο ο Χατζηδάκης για να σπιλώσει την μνήμη του Κανελλόπουλου! | γ) Επειδή όπως αποδείχθηκε από τα ανωτέρω, ο Χατζηδάκης αποδεικνύεται παντελώς αναξιόπιστος και επειδή η συνέντευξη του Κ. Μητσοτάκη στην εφημερίδα Μάχη το 2014 που αναφέρει ο Χατζηδάκης (και επικαλείστε εσείς) δεν ανευρίσκεται στον επίσημο ιστότοπο της εφημερίδας, η συγκεκριμένη πηγή πρέπει να αντιμετωπιστεί με μέγιστη δυσπιστία μέχρι να κοινολογηθεί αντίγραφο του σχετικού φύλλου της εφημερίδας (από τον Χατζηδάκη ή από εσάς ως φέροντος το βάρος της απόδειξης, εφ’ όσον επιμείνετε στην αλήθεια του ισχυρισμού του). | 5. Ο Κανελλόπουλος αδιαμφισβήτητα αντιστάθηκε κατά της Χούντας (με δημόσιες δηλώσεις κτλ.) – και μάλιστα παραμένοντας στην Ελλάδα παρά τον κίνδυνο.

Ακόμη και εάν δεχόμασταν ότι και ο ίδιος προέκρινε μία αντισυνταγματική εκτροπή (όπως αυτή που τελικώς επιβλήθηκε), αυτό δεν αναιρεί καθόλου το γεγονός ότι ο ίδιος άμεσα αντιτάχθηκε, με σθένος και γενναιότητα, στην εκτροπή αυτή και υπήρξε μεταπολιτευτικά απολύτως μετριοπαθής. | 6. Αναφορικά με το εάν ο Κανελλόπουλος ήταν «ανοιχτόμυαλος και συναινετικός» (όπως υποστηρίζω) ή «πολιτικά ανεπαρκής, αρχολίπαρος και σπουδαρχίδης» (όπως λέτε εσείς), δεν έχω να προσθέσω κάτι, διότι πρόκειται περί μη ελέγξιμων υποκειμενικών κρίσεων αμφοτέρων. | 7. Εξυπακούεται ότι τα σφάλματα και οι πεποιθήσεις του Χατζηδάκη αφορούν αποκλειστικώς τον ίδιο και όχι εσάς.

Ωστόσο, εάν έχετε κάτι ακόμη να προσθέσετε, καλό θα ήταν να γίνει με απολύτως ασφαλείς πληροφορίες και με εξαγωγή δικών σας συμπερασμάτων. | ΥΓ. Παραθέτω τον μέχρι τώρα διάλογό μας προς διευκόλυνση των αναγνωστών.👇

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους