Ο Νίκος Ζαχαριάδης και η θεωρία των δύο πόλων Σάκης Μουμτζής 28.06.2026 Ο Πάνος Δημητρίου, σε μια συζήτηση που είχε στην Τασκένδη με τον Νιγιάζοφ, πρώτο γραμματέα του ΚΚ του Ουζμπεκιστάν μετά τα...

Πλήρες Κείμενο:

Ο Νίκος Ζαχαριάδης και η θεωρία των δύο πόλων Σάκης Μουμτζής 28.06.2026 Ο Πάνος Δημητρίου, σε μια συζήτηση που είχε στην Τασκένδη με τον Νιγιάζοφ, πρώτο γραμματέα του ΚΚ του Ουζμπεκιστάν μετά τα δραματικά γεγονότα του 1955, ο Νιγιάζοφ του είπε για τον Νίκο Ζαχαριάδη: «Πρόσεξε! Ο Ζαχαριάδης είναι μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του κομμουνιστικού κινήματος.

Θα σου αναφέρω τη δική μου προσωπική εμπειρία.

Στο 19ο συνέδριο του ΚΚΣΕ το 1952, το αφιερωμένο στην 73η επέτειο από τη γέννηση του Στάλιν, ήταν παρών και ο Ζαχαριάδης.

Όλοι οι εκπρόσωποι των ξένων κομμάτων εκφωνούσαν εγκωμιαστικούς λόγους για την προσωπικότητα του Στάλιν, όταν όμως εκφώνησε το λόγο του ο Ζαχαριάδης, τότε στην αίθουσα έγινε το κάτι άλλο.

Ήταν τότε που ο Ζαχαριάδης είχε παρομοιάσει τον Στάλιν με τον Δία που από τις κορφές του Ολύμπου, το Κρεμλίνο, από εκεί εξαπέλυε τους δικούς τους κεραυνούς, τις καθοδηγητικές του υποδείξεις για την πορεία προς τον παγκόσμιο σοσιαλισμό.

Καθόμουν δίπλα στον Στάλιν, συνέχισε την αφήγησή του ο Νιγιάζοφ και την ώρα εκείνη ο Στάλιν στράφηκε προς το μέρος μου και μου λέει: τον βλέπεις αυτόν; Αυτός είναι μεγάλος ηγέτης.

Θα κάνει την επανάσταση όχι μόνον στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη». (Πέτρος Ανταίος, Ν. Ζαχαριάδης, θύτης ή θύμα, εκδ.

Φυτράκη, 1991, σελ. 201-202). Κάτω από αυτά τα διθυραμβικά λόγια του Στάλιν για τον Ζαχαριάδη κρύβεται το γεγονός πως ο Έλληνας κομμουνιστής ηγέτης είχε αποδεχθεί πλήρως τον ρόλο που επιφύλασσε το Κρεμλίνο για όλα τα κομμουνιστικά κόμματα.

Ήταν τα τμήματα ενός παγκόσμιου στρατού του οποίου το στρατηγείο βρισκόταν στη Μόσχα.

Αποστολή τους ήταν η προστασία της μοναδικής σοσιαλιστικής χώρας στον πλανήτη.

Αυτό εννοούσε και ο Ζαχαριάδης όταν είπε απολογιστικά για τον εμφύλιο πόλεμο πως «εμείς οι Έλληνες κομμουνιστές κάναμε το διεθνιστικό καθήκον μας». Όμως ο Ζαχαριάδης, όταν είχε αποκοπεί από το περιβάλλον λόγω φυλάκισης στην Κέρκυρα και εκτόπισης στο Νταχάου, μπόρεσε να δει με άλλο μάτι τις εξελίξεις και τη θέση της Ελλάδας στον μεταπολεμικό κόσμο.

Την πρώτη φορά ήταν με το γράμμα του για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο με το οποίο καλούσε τον ελληνικό λαό να στρατευθεί υπό το δικτατορικό καθεστώς.

Ήταν μια πολιτική θέση που ερχόταν σε αντίθεση με την επίσημη γραμμή της Μόσχας η οποία μιλούσε για πόλεμο μεταξύ των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.

Στη συνέχεια, ως γνωστόν, ο Ζαχαριάδης με άλλες δύο επιστολές του συμμορφώθηκε με την ντιρεκτίβα του ενδοϊμπεριαλιστικού πολέμου και της φιλειρηνικής Σοβιετικής Ένωσης.

Φυσικά αυτή η πρώτη επιστολή έχει γίνει το ευαγγέλιο των πάσης φύσεως αριστερών καθώς αποδεικνύει τον πατριωτικό ρόλο των Ελλήνων κομμουνιστών.

Η μεγάλη υπέρβαση του Νίκου Ζαχαριάδη έγινε στη 12η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ τον Ιούνιο του 1945.

Η ναζιστική Γερμανία έχει συντριβεί, οι σύμμαχοι ετοιμάζονται για τη συνάντησή τους στο Πότσνταμ και το ΚΚΕ καλείται να διαχειριστεί την πολύπλευρη ήττα του στα Δεκεμβριανά.

Τότε, σε αυτό το κομματικό σώμα, ο Ζαχαριάδης παρουσιάζει τη θεωρία των δύο πόλων και του ελληνικού άξονα.

Είπε στην εισήγησή του: «Μια ρεαλιστική πολιτική από την πλευρά του ΕΑΜ θα πρέπει να κινείται ανάμεσα σε δύο βασικούς πόλους: τον ευρωπαϊκό—βαλκανικό με κέντρο τη Σοβιετική Ένωση και τον μεσογειακό με κέντρο την Αγγλία.

Σωστή εξωτερική πολιτική θα ήταν αυτή που θα αποτελούσε έναν ελληνικό άξονα ο οποίος θα συνέδεε αυτούς τους δύο πόλους.

Αυτός ο άξονας θα ταλαντευόταν πάντοτε προς την πλευρά που ανταποκρίνεται στα ελληνικά συμφέροντα.

Έτσι, θα κρατούσε μια ισορροπία μεταξύ των δύο πόλων.

Ταυτοχρόνως, η κεντρική σκέψη θα πρέπει να είναι πάντοτε η εξής: έρεισμα από τον βόρειο πόλο, με στόχο την εξισορρόπηση και την άμβλυνση της πίεσης που ασκεί ο νότιος πόλος στην Ελλάδα…». Αυτή η άποψη του Νίκου Ζαχαριάδη στη συνέχεια, μετά το 1955, θεωρήθηκε από τους εσωκομματικούς αντιπάλους του (Βαφειάδη, Παρτσαλίδη, Δημητρίου) πως εξίσωνε τη σοσιαλιστική Σοβιετική Ένωση με την ιμπεριαλιστική Αγγλία και με αυτό το πνεύμα κατήγγειλαν τον Ζαχαριάδη στους Σοβιετικούς.

Είχε προηγηθεί η θεωρία των δύο στρατοπέδων που διατυπώθηκε από τον Ζντάνοφ στο ιδρυτικό συνέδριο της Κομινφόρμ στην Σκλάρσκα Μπορέτσκα της Πολωνίας το φθινόπωρο του 1947, στο ξεκίνημα του Ψυχρού πολέμου. Ο Ζαχαριάδης προφανώς τη θεωρία των δύο πόλων δεν την επεξεργάστηκε στον ένα μήνα της παρουσίας του στην Ελλάδα.

Ως γνωστόν έφτασε στην Αθήνα στις 29/5/1945 και η 12η Ολομέλεια διεξήχθη στις 25-27/6/1945.

Ήταν το αποτέλεσμα της σκέψης του στον καιρό της απομόνωσής του στο Νταχάου.

Μακριά από τα ασφυκτικά πλαίσια των σοβιετικών καθοδηγητικών εντολών είχε την ικανότητα να χαράξει ρηξικέλευθες θέσεις για τα δεδομένα της εποχής του.

Στη συνέχεια όμως, έγινε και πάλι ο πιστός στρατιώτης του παγκόσμιου κομμουνιστικού στρατού, που υπερασπιζόταν τα κρατικά συμφέροντα της Σοβιετικής Ένωσης. ΥΓ. Στο πλαίσιο της «σωβινιστικής γραμμής», το Π.Γ. του ΚΚΕ την 1η Ιουνίου 1945, διακήρυξε πως αν η δημοκρατική πλειοψηφία αποφάσιζε στρατιωτική εισβολή στη Β. Ήπειρο, το Κόμμα θα υποτασσόταν, παρά τη διαφωνία του, ενώ στη 12η Ολομέλεια πρόβαλε τη θέση της αυτοδιάθεσης των λαών, συμπεριλαμβανομένης της Βορείου Ηπείρου.

Μια θέση για την οποία ο Ζαχαριάδης έκανε την αυτοκριτική του ενώπιον του Στάλιν και του Χότζα στη συνάντησή τους τον Ιανουάριο του 1950.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους