Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το ανάγνωσμα της Κυριακής, απολύτως επίκαιρο, προσωπικά, μετά τις έως σήμερα , και ιδιαιτέρως τις πρόσφατες, εμπειρίες μου. Μαργαριτάρια Ενώπιον Χοίρων: Η Ιερότητα της Γνώσεως και η Αρετή της Διακρίσεως Η ευαγγελική ρήση «μὴ δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς κυσίν, μηδὲ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων» ανήκει στις φράσεις εκείνες που κινδυνεύουν να αδικηθούν από την καθημερινή τους χρήση.

Συχνά χρησιμοποιείται ως απλή παροιμία: μη δίνεις κάτι πολύτιμο σε εκείνον που δεν το εκτιμά.

Όμως το βάθος της είναι πολύ μεγαλύτερο.

Δεν πρόκειται απλώς για υπόδειξη κοινωνικής προφυλάξεως.

Είναι λόγος πνευματικής οικονομίας, παιδαγωγικής ευθύνης και εσωτερικής διακρίσεως.

Το πρώτο στοιχείο που πρέπει να προσεχθεί είναι ότι ο Χριστός δεν λέγει απλώς «μη δώσετε πολύτιμα πράγματα». Λέγει: «μὴ δῶτε τὸ ἅγιον». Το αντικείμενο της προστασίας δεν είναι απλώς η αξία, αλλά η αγιότητα.

Και αμέσως μετά συνδέει το άγιο με τους «μαργαρίτας». Έτσι το μαργαριτάρι δεν είναι ένα τυχαίο παράδειγμα πολυτελείας.

Είναι εικόνα του καθαγιασμένου, του σπάνιου, του εσωτερικά γεννημένου και προστατευμένου. Στην Πεσιττά, τη συριακή παράδοση του κειμένου, η λέξη για τα μαργαριτάρια στο Ματθ. 7:6 είναι ܡܰܪܓ݁ܳܢܝܳܬ݂ܟ݂ܽܘܢ, δηλαδή «τα μαργαριτάριά σας» Dukhrana, Matthew 7:6⁠. Η βασική συριακή/αραμαϊκή μορφή είναι ܡܪܓܢܝܬܐ / מרגניתא, marganitha.

Η λέξη σημαίνει μαργαριτάρι, κόσμημα, πολύτιμο πετράδι, αλλά στη συριακή λεξικογραφία μπορεί να λάβει και ιερότερες σημασίες: κειμήλιο, αφιέρωμα, προσφορά, θυσία, καθαγιασμένο μέρος Definify, ܡܪܓܢܝܬܐ⁠. Αυτό ανοίγει έναν ολόκληρο ορίζοντα ερμηνείας.

Το μαργαριτάρι δεν είναι μόνον πλούτος.

Είναι το πολύτιμο ως ιερό.

Και πράγματι, το μαργαριτάρι διαφέρει από τον χρυσό.

Ο χρυσός εξορύσσεται, σφυρηλατείται, μετριέται, εμπορεύεται.

Το μαργαριτάρι γεννιέται κρυφά, μέσα σε ζωντανό οργανισμό, μέσα στο κέλυφος.

Η γέννησή του προϋποθέτει έναν ερεθισμό, μία πληγή, μία μακρά εσωτερική επεξεργασία.

Αυτό που ήταν ξένο, τραυματικό ή ενοχλητικό, μεταβάλλεται βαθμιαία σε λάμψη.

Έτσι γίνεται έξοχο σύμβολο της πνευματικής γνώσεως: η αλήθεια δεν είναι πάντοτε εξωτερική κατάκτηση· συχνά είναι εσωτερική μεταμόρφωση.

Απέναντι στο μαργαριτάρι τίθεται ο χοίρος.

Στο ελληνικό κείμενο έχουμε «ἔμπροσθεν τῶν χοίρων». Η λέξη χοῖρος σημαίνει τον χοίρο, συχνά και τον νεαρό χοίρο, ενώ στην αρχαία ελληνική χρήση εμφανίζεται και ως ζώο θυσίας σε ορισμένα συμφραζόμενα Logeion, χοῖρος⁠. Όμως μέσα στο ιουδαϊκό και σημιτικό περιβάλλον της ευαγγελικής εικόνας η σημασία γίνεται πολύ βαρύτερη.

Στη συριακή Πεσιττά η λέξη είναι ܚܙܺܝܪܶܐ, hazire, αντίστοιχη προς το εβραϊκό חזיר, chazir Dukhrana, Matthew 7:6⁠. Ο χοίρος στο Λευιτικό είναι ακάθαρτος, όχι επειδή στερείται κάθε σημείου καθαρότητας, αλλά ακριβώς επειδή έχει ένα εξωτερικό σημείο και στερείται το εσωτερικό αντίστοιχο: έχει σχισμένη οπλή, αλλά δεν αναμασά την τροφή Leviticus 11:7⁠. Αυτή η λεπτομέρεια είναι πνευματικά αποκαλυπτική.

Ο χοίρος εμφανίζει εξωτερικά κάτι που μοιάζει με τάξη, αλλά δεν έχει την εσωτερική λειτουργία της επεξεργασίας.

Δεν «αναμασά», δεν αφομοιώνει, δεν μετατρέπει την τροφή σε εσωτερική ουσία.

Γι’ αυτό στη ραββινική παράδοση ο χοίρος κατέστη σύμβολο υποκριτικής καθαρότητας: προβάλλει το εξωτερικό γνώρισμα, σαν να επιδεικνύει ότι είναι καθαρός, ενώ του λείπει η εσωτερική προϋπόθεση Chabad, Pork: Chazir⁠. Έτσι η εικόνα του Ευαγγελίου αποκτά συγκλονιστική συμμετρία.

Το μαργαριτάρι είναι η εσωτερικά γεννημένη καθαρότητα.

Ο χοίρος είναι η εξωτερική εμφάνιση χωρίς εσωτερική αφομοίωση.

Το ένα κρύβει θησαυρό μέσα στο κέλυφος· το άλλο δείχνει προς τα έξω σημάδι τάξεως, αλλά δεν διαθέτει εσωτερική εργασία.

Επομένως η ρήση δεν σημαίνει: περιφρονήστε τους ανθρώπους.

Σημαίνει: μη βεβηλώνετε το ιερό δίνοντάς το εκεί όπου δεν υπάρχει ακόμη η δύναμη να αναγνωρισθεί, να αφομοιωθεί και να καρποφορήσει.

Η γνώση, όταν δοθεί σε ακατάλληλο δέκτη, δεν μένει ουδέτερη.

Μπορεί να γίνει αντικείμενο εμπαιγμού, εργαλείο ματαιοδοξίας, όπλο εναντίον άλλων ή αφορμή μεγαλύτερης συγχύσεως.

Στο ίδιο πνεύμα κινείται ο Απόστολος Παύλος όταν γράφει στους Κορινθίους: «γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα». Δεν τους έδωσε στερεά τροφή, διότι δεν μπορούσαν ακόμη να τη δεχθούν.

Η εικόνα δεν είναι ελιτιστική, είναι παιδαγωγική.

Στο παιδί δεν δίνουμε τροφή που δεν μπορεί να μασήσει.

Όχι διότι το περιφρονούμε, αλλά διότι το αγαπούμε.

Η αλήθεια πρέπει να δίδεται κατά μέτρο, κατά χρόνο, κατά δεκτικότητα.

Από εδώ αναδύεται μία βασική αρχή κάθε σοβαρής πνευματικής και φιλοσοφικής παραδόσεως: η γνώση δεν δίδεται αδιακρίτως.

Πρώτα δίδεται σε όσους τη ζητούν.

Και από αυτούς, σε όσους κρίνονται ικανοί να τη φέρουν χωρίς να την παραμορφώσουν.

Διότι άλλο είναι η περιέργεια και άλλο η δίψα.

Άλλο είναι η εξυπνάδα και άλλο η ωριμότητα.

Άλλο είναι να κατέχει κανείς πληροφορίες και άλλο να μπορεί να κατοικήσει μέσα στην αλήθεια.

Οι μεγάλοι φιλόσοφοι το γνώριζαν. Οι Πυθαγόρειοι έθεταν βαθμίδες μαθητείας και σιωπής.

Ο μαθητής έπρεπε πρώτα να μάθει να ακούει.

Η σιωπή δεν ήταν στέρηση, αλλά προετοιμασία.

Ήταν η πνευματική αναπνοή πριν από τον λόγο. Ο Πλάτων, στον «Φαίδρο», αντιμετωπίζει με επιφύλαξη τη γνώση που παραδίδεται απλώς ως γραπτό σημείο, χωρίς ζωντανή σχέση διδασκάλου και μαθητή.

Ο λόγος, όταν αποκοπεί από τη ζωντανή διάκριση, περιφέρεται σε όσους καταλαβαίνουν και σε όσους δεν καταλαβαίνουν, ανίκανος να υπερασπισθεί τον εαυτό του. Ο Σωκράτης πάλι δεν γεμίζει τον συνομιλητή με έτοιμες απαντήσεις.

Ασκεί μαιευτική.

Βοηθεί να γεννηθεί η αλήθεια μέσα στην ψυχή που μπορεί να κυοφορήσει.

Αυτό είναι πολύ κοντά στην εικόνα του μαργαριταριού: η αλήθεια δεν προσκολλάται εξωτερικά σαν στολίδι· γεννιέται εσωτερικά, αφού προηγηθεί κόπος, απορία, κάθαρση και μεταμόρφωση. Ο Αριστοτέλης, από άλλη οδό, διδάσκει ότι η αρετή δεν είναι απλή γνώση, αλλά έξη.

Δεν αρκεί να ξέρει κανείς τι είναι το αγαθό· πρέπει να έχει διαπλασθεί ώστε να το πράττει.

Άρα και η ανώτερη γνώση προϋποθέτει χαρακτήρα.

Χωρίς ήθος, η γνώση γίνεται τεχνική δύναμη χωρίς εσωτερικό μέτρο.

Και τότε το μαργαριτάρι παύει να είναι ιερό και γίνεται εργαλείο.

Η ευαγγελική ρήση, λοιπόν, δεν κλείνει την αλήθεια σε μία αριστοκρατία προνομιούχων.

Αντιθέτως, προστατεύει την αλήθεια από την ευτέλεια της άκριτης διαθέσεως.

Δεν λέγει ότι ορισμένοι άνθρωποι είναι από τη φύση τους ανάξιοι.

Λέγει ότι υπάρχουν καταστάσεις ψυχής ανέτοιμες.

Και η αγάπη προς τον ανέτοιμο δεν συνίσταται στο να του δώσεις αυτό που θα τον βλάψει, αλλά να τον οδηγήσεις βαθμιαία προς τη δυνατότητα να το δεχθεί.

Εδώ βρίσκεται η λεπτή ισορροπία.

Η απόκρυψη της γνώσεως από εγωισμό είναι τυραννία.

Η διανομή της γνώσεως χωρίς διάκριση είναι ανευθυνότητα.

Η αληθινή οδός είναι η παιδαγωγική οικονομία: να προσφέρεται η αλήθεια στον ζητούντα, και μάλιστα στον ζητούντα που έχει αρχίσει να γίνεται δεκτικός· σε εκείνον που δεν θέλει απλώς να αποκτήσει, αλλά να μεταμορφωθεί.

Το μαργαριτάρι του Ευαγγελίου είναι η ιερή γνώση, η αλήθεια που γεννήθηκε μέσα από σιωπή, χρόνο και εσωτερικό κόπο.

Ο χοίρος είναι η κατάσταση της συνειδήσεως που δεν αφομοιώνει, που δεν διακρίνει, που μπορεί να φέρει εξωτερικά σημεία τάξεως αλλά στερείται εσωτερικής εργασίας.

Και η εντολή του Χριστού είναι πρόσκληση όχι σε περιφρόνηση, αλλά σε ευθύνη.

Διότι το ιερό δεν προστατεύεται για να μείνει κρυμμένο για πάντα.

Προστατεύεται για να δοθεί την κατάλληλη ώρα, στον κατάλληλο άνθρωπο, με τον κατάλληλο τρόπο.

Και τότε το μαργαριτάρι δεν πατιέται στη λάσπη. Γίνεται φως. Με άπειρες ευχαριστίες για την ανάγνωση σας. Ε. Γερακιός ΥΜΤ

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους