Το Ιερό Σύκο – Το δώρο της Δήμητρας στον Φύταλο. Από τις ιερές αφηγήσεις της Δήμητρας έως την καθημερινότητα των αρχαίων στρατιωτών και από τη γλώσσα έως τον συμβολισμό της γονιμότητας, η συκιά...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Δεν είναι τυχαίο ότι ο θεός Διόνυσος έφερε το προσωνύμιο «Συκίτης», ενώ το δέντρο θεωρήθηκε ιερό και για τη θεά Ήρα.

Το σύκο, ταπεινό αλλά πολυσήμαντο, αποτελεί έτσι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ένα απλό στοιχείο της φύσης μπορεί να αποκτήσει βαθύ μυθολογικό, κοινωνικό και συμβολικό βάθος μέσα στην ιστορία ενός πολιτισμού. Ο Όμηρος και ο Ησίοδος αναφέρουν στα κείμενά τους ότι όταν τα φύλλα της συκιάς αρχίζουν να μεγαλώνουν και να παίρνουν το σχήμα της "πατούσας της κόρακα", τότε είναι το σημάδι ότι η άνοιξη είναι εδώ και η θάλασσα γίνεται πάλι προσβάσιμη για τα πλοία.

Η συκιά συνδέεται στενά με την θεα Δήμητρα και τα ελευσίνια Σύμφωνα με τον μύθο, όταν η κόρη της Περσεφόνη αρπάχθηκε από τον Πλούτωνα, η θεά περιπλανήθηκε στη γη αναζητώντας την.

Στο μακρύ αυτό ταξίδι της δοκίμαζε τη φιλοξενία των ανθρώπων, συχνά μεταμφιεσμένη σε κοινή γυναίκα.

Ένας από εκείνους που την υποδέχθηκαν ήταν ο Αττικός ήρωας Φύταλος, ο οποίος κατοικούσε κοντά στις όχθες του Κηφισού, στον δρόμο που οδηγούσε από την Αθήνα προς την Ελευσίνα.

Ως ανταπόδοση για τη φιλοξενία του, η θεά του αποκάλυψε την καλλιέργεια της συκιάς, χαρίζοντας έτσι στους ανθρώπους έναν καρπό που σύντομα θα γινόταν θεμελιώδες στοιχείο της διατροφής τους.

Από τον Φύταλο, σύμφωνα με την Αττική παράδοση, κατάγεται το γένος των Φυταλιδών, ενώ η μνήμη του διατηρήθηκε επί αιώνες σε τόπους λατρείας της Αττικής.

Η σημασία του μύθου αποτυπώθηκε και στη λατρευτική γεωγραφία της Αττικής.

Στον ιερό δρόμο που συνέδεε την Αθήνα με την Ελευσίνα —τον δρόμο από τον οποίο περνούσε η πομπή των Ελευσίνια Μυστήρια— υπήρχε ένας τόπος γνωστός ως «"ερή Συκια". Εκεί, σύμφωνα με την παράδοση, βρισκόταν το πρώτο δέντρο που είχε χαρίσει η Δήμητρα στον Φύταλο.

Η συκιά προστατευόταν κάτω από κεραμιδένια στέγη και οι ιερείς της Ελευσίνας φρόντιζαν να τη συντηρούν, διατηρώντας έτσι ένα ζωντανό σύμβολο της θεϊκής δωρεάς.

Ο τάφος του Φύταλου βρισκόταν επίσης κατά μήκος του ίδιου δρόμου.

Ο περιηγητής Παυσανίας (2ος αιώνας μ.Χ.) αναφέρει ότι εκεί υπήρχε επιγραφή που εξυμνούσε τη συνάντηση του ήρωα με τη θεά και την αποκάλυψη του "ιερού σύκου" στους ανθρώπους.

Η συκιά εμφανίζεται και σε άλλες μυθολογικές αφηγήσεις.

Σε μία από αυτές συνδέεται με τη θεά Αθηνά, η οποία φέρεται να χάρισε το δέντρο στους Αθηναίους ως σύμβολο ευημερίας.

Σε άλλη παράδοση, το δέντρο προέρχεται από τη μεταμόρφωση του Τιτάνα Συκεύς, ο οποίος μεταμορφώθηκε σε συκιά για να αποφύγει την οργή του Δίας μετά την Τιτανομαχία.

Πέρα από τη μυθολογία, το σύκο είχε σημαντική θέση και στην οικονομική και κοινωνική ζωή της αρχαίας Αθήνας.

Ήταν βασικό στοιχείο της καθημερινής διατροφής, ιδιαίτερα σε αποξηραμένη μορφή.

Οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν ότι οι πελταστές —ελαφρά οπλισμένοι στρατιώτες που διένυαν μεγάλες αποστάσεις— κουβαλούσαν μαζί τους αποξηραμένα σύκα ως πηγή ενέργειας.

Η διατροφική τους αξία τα καθιστούσε ιδανική τροφή για μακρές εκστρατείες.

Η αξία τους ήταν τόσο μεγάλη ώστε η εξαγωγή τους από την Αττική απαγορευόταν.

Όποιος κατήγγελλε κάποιον για παράνομη εξαγωγή σύκων ονομαζόταν "συκοφάντης". Με την πάροδο του χρόνου, επειδή πολλοί έκαναν ψευδείς καταγγελίες για οικονομικό όφελος, η λέξη απέκτησε τη σημερινή της σημασία: τον άνθρωπο που διαδίδει συνειδητά ψευδείς κατηγορίες.

Ο ιστορικός Ηρόδοτος αναφέρει ότι η συκιά δεν καλλιεργούνταν ούτε στη Λυδία ούτε στην Περσία.

Μια μεταγενέστερη παράδοση μάλιστα υποστηρίζει ότι ο Πέρσης βασιλιάς Ξέρξης Α΄ εντυπωσιάστηκε τόσο από τα Αθηναϊκά σύκα ώστε επιθυμούσε να αποκτήσει την περιοχή που τα παρήγαγε.

Στην αρχαία συμβολική σκέψη, το σύκο συνδέθηκε με τη γονιμότητα και την αφθονία.

Οι πολυάριθμοι σπόροι του θεωρήθηκαν σύμβολο δημιουργικής δύναμης, ενώ ο λευκός γαλακτώδης χυμός της συκιάς συνδέθηκε με τις δυνάμεις της γέννησης και της τροφής.

Η παρουσία της συκιάς επεκτείνεται και στην επική και μυθική παράδοση. Στην Οδύσσεια του Όμηρος, ο γέροντας Λαέρτης αναγνωρίζει τον Οδυσσέας όταν εκείνος του θυμίζει τα δέντρα που του είχε χαρίσει, ανάμεσά τους και σαράντα συκιές.

Ακόμη και η Ρωμαϊκή παράδοση περιλαμβάνει τη συκιά: κάτω από ένα τέτοιο δέντρο, σύμφωνα με τον μύθο, η λύκαινα θήλασε τους ιδρυτές της Ρώμης, Ρώμος και Ρωμύλος.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους