Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Έγραψα το παρακάτω άρθρο για έναν απλό λόγο: επειδή μια απολύτως θεσμική ερώτηση, αν υπάρχει δημοσιευμένος ή διαθέσιμος ο φάκελος μιας ανατίναξης με εκρηκτικά, αντιμετωπίστηκε από κάποιους περίπου ως σύμπτωμα… «ψεκασμού». Άλλοι είδαν «παλιές λαμαρίνες», άλλοι «μουσειακές κατασκευές», άλλοι έσπευσαν να βαφτίσουν την αναζήτηση αδειών και γνωμοδοτήσεων «ψεκολογία». Είναι πράγματι εντυπωσιακό πόσο γρήγορα μετατρέπεται η εφαρμογή της νομοθεσίας σε συνωμοσιολογία, όταν η ερώτηση χαλάει την άνετη κυβερνητική αφήγηση.

Δεν ισχυρίστηκα ότι έγινε παρανομία.

Ρώτησα αν υπάρχει άδεια, φάκελος, γνωμοδότηση και πρωτόκολλο.

Σε κράτος δικαίου αυτό δεν είναι «ψεκολιό». Είναι το ελάχιστο που οφείλει να υπάρχει σε ένα ευρωπαϊκό ευνομούμενο κράτος.

Οτιδήποτε άλλο παραπέμπει σε τριτοκοσμικές μπανανίες.

Οι εκσκαφείς έπεσαν.

Πού είναι ο φάκελος; Η ανατίναξη στη Μαυροπηγή δεν είναι μόνο εικόνα.

Είναι διοικητική πράξη που οφείλει να εξηγηθεί με έγγραφα, όχι με διαβεβαιώσεις. Του Μιχάλη Χαιρετάκη Στις 18 Ιουνίου 2026, στο ορυχείο της Μαυροπηγής, στον Δήμο Εορδαίας της Κοζάνης, τρεις γιγαντιαίοι καδοφόροι εκσκαφείς κατέρρευσαν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ύστερα από ελεγχόμενη έκρηξη.

Μηχανήματα μήκους περίπου εκατό μέτρων, ύψους γύρω στα πενήντα και βάρους πάνω από εκατόν πενήντα τόνων το καθένα, έγιναν σε μια στιγμή σωρός από σίδερο.

Για κάποιους ήταν το τέλος μιας εποχής.

Για άλλους, η πιο ωμή εικόνα της απολιγνιτοποίησης. Η ΔΕΗ, από την πλευρά της, μίλησε για εργασίες αποκατάστασης εδαφών και απόσυρσης παροπλισμένου εξοπλισμού, στο πλαίσιο της προγραμματικής σύμβασης με τη ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε. και της απόδοσης των εκτάσεων, τελικά, στο Ελληνικό Δημόσιο.

Την ίδια την ανατίναξη τη χαρακτήρισε «αμιγώς επιχειρησιακή και τεχνική απόφαση», με προτεραιότητα την ασφάλεια.

Πίσω από την εικόνα και πίσω από τις δηλώσεις υπάρχει όμως ένα πολύ απλό θεσμικό ερώτημα: ποιος είναι ο πλήρης διοικητικός φάκελος αυτής της ενέργειας; Το ερώτημα δεν προϋποθέτει ότι κάτι έγινε παράνομα.

Ακριβώς το αντίθετο.

Όταν χρησιμοποιούνται εκρηκτικές ύλες σε μεταλλευτικό χώρο, σε περιοχή με τεκμηριωμένο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, και μάλιστα ως μέρος αποκατάστασης εδαφών δημόσιου ενδιαφέροντος, η νομιμότητα δεν αποδεικνύεται με συνθήματα.

Αποδεικνύεται με έγγραφα.

Δεν αρκεί το «όλα έγιναν σύμφωνα με τον νόμο». Ο νόμος έχει αριθμούς, άδειες, αρμόδιες αρχές, γνωμοδοτήσεις, υπογραφές και ημερομηνίες.

Το ερώτημα βρίσκεται ήδη στη Βουλή Αυτό δεν είναι θεωρητική ανησυχία.

Η ίδια η ανατίναξη έχει ήδη γίνει αντικείμενο κοινοβουλευτικού ελέγχου.

Ο ανεξάρτητος βουλευτής Γεώργιος Μανούσος κατέθεσε Ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ζητώντας πλήρη ενημέρωση για τις συνθήκες και τα κριτήρια που οδήγησαν στην καταστροφή του εξοπλισμού, και επικαλούμενος τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.

Ανεξάρτητα από το ποιος έλαβε την απόφαση, το αίτημα παραμένει το ίδιο: ο φάκελος πρέπει να υπάρχει και να μπορεί να δειχθεί.

Κατά πληροφορίες του Τύπου, η Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Αλεξάνδρα Σδούκου, ερωτηθείσα, φέρεται να ανέφερε ότι την απόφαση της ανατίναξης την έλαβε ο Διευθυντής του Λιγνιτικού Κέντρου.

Αν αυτό ισχύει, το ερώτημα απλώς εξειδικεύεται: με ποια διοικητική πράξη, με ποιες άδειες και με ποιες γνωμοδοτήσεις στηρίχθηκε.

Σε κάθε περίπτωση, η απάντηση δεν εξαρτάται από το όνομα ενός προσώπου, αλλά από την ύπαρξη των εγγράφων.

Με άλλα λόγια, δεν είναι ένας μεμονωμένος πολίτης που ψάχνει αφορμή.

Είναι ο ίδιος ο θεσμικός μηχανισμός που έχει ήδη ζητήσει τα έγγραφα.

Το άρθρο αυτό απλώς συγκεντρώνει, με τάξη, τα ερωτήματα που χρειάζονται απάντηση.

Η έκρηξη δεν είναι απλή εργασία Η χρήση εκρηκτικών υλών στην Ελλάδα δεν είναι μια απλή τεχνική επιλογή του εργολάβου ή του φορέα του έργου.

Ο βασικός νόμος για τα εκρηκτικά, ο Ν. 2168/1993, ορίζει ότι η αγορά, η μεταφορά και η κατανάλωση εκρηκτικών υλών δεν γίνονται χωρίς άδεια της αρμόδιας αστυνομικής αρχής.

Η ίδια διαδικασία περιγράφεται και στο Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών ως άδεια αγοράς, μεταφοράς και κατανάλωσης εκρηκτικών υλών.

Πρώτο ερώτημα, λοιπόν, συγκεκριμένο: εκδόθηκε άδεια αγοράς, μεταφοράς και κατανάλωσης εκρηκτικών υλών για τη συγκεκριμένη εργασία στο ορυχείο της Μαυροπηγής; Αν ναι, από ποια αστυνομική αρχή; Με ποιον αιτούντα; Για ποια ακριβώς χρήση και σε ποιον χώρο; Με ποια ημερομηνία; Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες.

Είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια γενική διαβεβαίωση και σε έναν πλήρη, δημόσιο έλεγχο.

Πρώτο ερώτημα: Ποιος χρησιμοποίησε τα εκρηκτικά Η νομοθεσία δεν ενδιαφέρεται μόνο για το αν αγοράστηκαν ή μεταφέρθηκαν νόμιμα οι εκρηκτικές ύλες.

Ενδιαφέρεται και για το ποιος τις χρησιμοποίησε.

Υπάρχει ειδικό πλαίσιο για την άδεια γομωτή και πυροδότη διατρημάτων με εκρηκτικές ύλες.

Δεύτερο ερώτημα: ποιος ήταν ο αδειοδοτημένος γομωτής και πυροδότης, και με ποια άδεια ενήργησε; Δεν ζητείται να δημοσιοποιηθούν τεχνικές λεπτομέρειες της ανατίναξης.

Δεν χρειάζονται ποσότητες, μέθοδοι ή οδηγίες.

Ζητείται μόνο η θεσμική επιβεβαίωση ότι η χρήση εκρηκτικών έγινε από αδειοδοτημένο πρόσωπο, στο πλαίσιο νόμιμης διαδικασίας και με αρμόδια επίβλεψη.

Ορυχείο σημαίνει ειδικό πλαίσιο Η Μαυροπηγή δεν είναι ένα τυχαίο ιδιωτικό οικόπεδο.

Είναι λιγνιτωρυχείο.

Άρα η συζήτηση δεν σταματά στη γενική νομοθεσία περί εκρηκτικών.

Μπαίνει και ο Κανονισμός Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών, που αφορά την ασφάλεια, την προστασία των εργαζομένων και των τρίτων, την οργάνωση των εργασιών και την αποκατάσταση των μεταλλευτικών χώρων.

Τρίτο ερώτημα: η ελεγχόμενη έκρηξη εντάχθηκε σε εγκεκριμένο τεχνικό πρόγραμμα, σχέδιο ασφάλειας ή σχέδιο αποκατάστασης του μεταλλευτικού χώρου; Αν η απάντηση είναι ναι, ας δοθούν τα στοιχεία του πλαισίου.

Όχι για να γίνει δίκη στα κοινωνικά δίκτυα, αλλά για να ξέρει η κοινωνία ποια υπηρεσία ενέκρινε τι. Περιβαλλοντικοί όροι και αποκατάσταση Η ΔΕΗ παρουσιάζει την απόσυρση των εκσκαφέων ως μέρος της αποκατάστασης εδαφών.

Αυτό κάνει ακόμη πιο αναγκαία την εξέταση του περιβαλλοντικού φακέλου.

Για μεγάλα έργα και δραστηριότητες, η περιβαλλοντική αδειοδότηση δεν είναι διακοσμητική. Η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και οι τυχόν τροποποιήσεις τους καθορίζουν τι επιτρέπεται, με ποιους όρους, με ποια μέτρα προστασίας και με ποια παρακολούθηση.

Τέταρτο ερώτημα: η ανατίναξη και η απομάκρυνση των εκσκαφέων προβλέπονταν ρητά στους περιβαλλοντικούς όρους ή στο σχέδιο αποκατάστασης; Αν προβλέπονταν, πρέπει να μπορεί κανείς να το εντοπίσει.

Αν δεν προβλέπονταν ρητά, πρέπει να εξηγηθεί με ποια διοικητική βάση επιλέχθηκε αυτή η μέθοδος έναντι μιας απλής αποσυναρμολόγησης ή αποξήλωσης.

Και τα υλικά μετά; Όταν ένας τέτοιος μεταλλικός γίγαντας πέφτει, δεν εξαφανίζεται.

Μετατρέπεται σε υλικό προς διαχείριση: μέταλλο, εξαρτήματα, καλώδια, λιπαντικά, πιθανά επικίνδυνα κατάλοιπα, βιομηχανικά απόβλητα. Η ΔΕΗ έχει δηλώσει ότι, στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας, το σύνολο των υλικών οδηγείται σε ανακύκλωση μέσα από πιστοποιημένες και ελεγχόμενες διαδικασίες, και ότι θα διατηρηθούν εμβληματικοί εκσκαφείς ως μόνιμα εκθέματα.

Η δήλωση αυτή είναι θετική.

Όμως μια δήλωση πρόθεσης δεν είναι το ίδιο με έναν φάκελο τεκμηρίωσης.

Πέμπτο ερώτημα: υπάρχει καταγεγραμμένο σχέδιο διαχείρισης των υλικών μετά την πτώση των εκσκαφέων, και πού οδηγήθηκαν τελικά; Ποιος παρέλαβε τα μέταλλα; Υπήρξε ζύγιση και παραστατικά; Υπήρχαν επικίνδυνα υλικά που έπρεπε να αφαιρεθούν πριν ή να διαχειριστούν μετά, σύμφωνα με τη νομοθεσία για τα απόβλητα και τα επικίνδυνα απόβλητα; Αυτά δεν είναι γραφειοκρατική πολυτέλεια.

Είναι ο τρόπος με τον οποίο ελέγχεται αν η «αποκατάσταση» είναι πράξη περιβαλλοντικής τάξης ή απλώς μια εντυπωσιακή εικόνα. Η Μαυροπηγή και οι αρχαιότητες Εδώ το θέμα γίνεται ακόμη πιο σοβαρό, γιατί η Μαυροπηγή δεν είναι άγνωστη στον αρχαιολογικό χάρτη.

Είναι από τις πιο πλούσιες ανασκαφικές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας.

Στο λιγνιτωρυχείο της η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης έχει φέρει στο φως, ανάμεσα σε άλλα, μια μοναδική χάλκινη νεκρική κλίνη του 1ου αιώνα π.Χ., σε ασύλητο τάφο που αποκαλύφθηκε το 2019 κάτω από τη θεμελίωση κατοικίας του εν μέρει κατεδαφισμένου σύγχρονου οικισμού, καθώς και μια δεύτερη κλίνη το 2021.

Έχουν επίσης ανασκαφεί νεολιθικός οικισμός και εκτεταμένο αρχαϊκό νεκροταφείο με εκατοντάδες τάφους.

Δεν είναι μόνο το παρελθόν.

Το 2025 το Υπουργείο Πολιτισμού προκήρυξε προσλήψεις προσωπικού για το έργο «Αρχαιολογικές έρευνες και εργασίες» στο μέτωπο ανάπτυξης του Λιγνιτωρυχείου Μαυροπηγής της ΔΕΗ, με αυτεπιστασία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κοζάνης.

Το ίδιο κείμενο προβλέπει επιφανειακή έρευνα και δοκιμαστικές τομές στα αγροτεμάχια της ζώνης επέκτασης και μικρές σωστικές ανασκαφές όπου κριθεί απαραίτητο.

Πρέπει εδώ να γίνει μια έντιμη διάκριση.

Οι αρχαιολογικές αυτές εργασίες αφορούν κατά κανόνα το ενεργό μέτωπο ανάπτυξης, δηλαδή τις νέες εκτάσεις προς εκσκαφή, ενώ οι εκσκαφείς που ανατινάχθηκαν βρίσκονταν σε ήδη εξορυγμένο, κλειστό τμήμα.

Κανείς σοβαρός δεν μπορεί να ισχυριστεί, χωρίς έγγραφα, ότι η συγκεκριμένη ανατίναξη έγινε πάνω σε αρχαία.

Σημαίνει όμως ότι η ευρύτερη περιοχή έχει τεκμηριωμένο αρχαιολογικό ιστορικό.

Και όταν μια περιοχή έχει τέτοιο ιστορικό, το ερώτημα δεν είναι συνωμοσιολογικό.

Είναι αυτονόητο.

Έκτο ερώτημα: ζητήθηκε γνώμη ή έγκριση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κοζάνης πριν από την ανατίναξη; Ο Ν. 3028/2002 για την προστασία των αρχαιοτήτων προβλέπει ειδικό πλαίσιο για έργα και δραστηριότητες που μπορούν να επηρεάσουν μνημεία ή αρχαιολογικούς χώρους.

Δεν λέμε ότι κάθε εργασία σε κάθε σημείο της Δυτικής Μακεδονίας χρειάζεται αρχαιολογική έγκριση.

Λέμε ότι ειδικά στη Μαυροπηγή, με το γνωστό αρχαιολογικό ιστορικό της, η απάντηση πρέπει να είναι δημόσια και καθαρή.

Το ερώτημα δεν είναι αν «έχει αρχαία» Συχνά τέτοιες συζητήσεις εκτροχιάζονται.

Κάποιος ρωτά αν υπήρξε αρχαιολογικός έλεγχος, και η απάντηση έρχεται σαν ειρωνεία: «δηλαδή υπήρχαν αρχαία κάτω από τους εκσκαφείς;». Αυτό είναι λάθος ερώτημα.

Το σωστό ερώτημα είναι αν, πριν από μια εργασία υψηλής έντασης σε αρχαιολογικά ευαίσθητη περιοχή, η αρμόδια αρχαιολογική υπηρεσία ρωτήθηκε, γνωμοδότησε ή έθεσε όρους.

Η αρχαιολογία δεν λειτουργεί με τηλεπάθεια.

Λειτουργεί με φακέλους, γνωμοδοτήσεις, αυτοψίες και σωστικές ανασκαφές όπου χρειάζεται.

Τι πρέπει να δημοσιοποιηθεί Για να κλείσει καθαρά το θέμα, δεν χρειάζονται φωνές.

Χρειάζονται έγγραφα.

Να δημοσιοποιηθεί ή έστω να επιβεβαιωθεί με αριθμό πρωτοκόλλου: 1. Η άδεια αγοράς, μεταφοράς και κατανάλωσης εκρηκτικών υλών. 2. Η αρμόδια αστυνομική αρχή που την εξέδωσε. 3. Το νομικό ή φυσικό πρόσωπο που αιτήθηκε την άδεια. 4. Η ύπαρξη αδειοδοτημένου γομωτή και πυροδότη. 5. Το τεχνικό ή μεταλλευτικό πλαίσιο στο οποίο εντάχθηκε η εργασία. 6. Οι σχετικοί περιβαλλοντικοί όροι ή το σχέδιο αποκατάστασης. 7. Η τυχόν γνώμη ή έγκριση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κοζάνης. 8. Το σχέδιο διαχείρισης των υλικών και των αποβλήτων μετά την πτώση των εκσκαφέων.

Αν όλα έγιναν όπως πρέπει, η δημοσιοποίηση αυτών των στοιχείων δεν βλάπτει κανέναν.

Αντίθετα, προστατεύει τη ΔΕΗ, τις υπηρεσίες, τους εργαζομένους και την τοπική κοινωνία από φήμες, υπερβολές και καχυποψία.

Αν, αντιθέτως, κάποια στοιχεία του φακέλου δεν είναι διαθέσιμα ή δεν δημοσιοποιούνται, τότε το πρόβλημα δεν είναι η ερώτηση.

Είναι η ανάγκη μιας θεσμικής απάντησης.

Το τέλος μιας εποχής δεν γίνεται χωρίς λογαριασμό Η Δυτική Μακεδονία πλήρωσε επί δεκαετίες την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.

Με εδάφη, χωριά, περιβάλλον, εργασία, υγεία, μετακινήσεις, χαμένες πατρίδες και βιομηχανική εξάρτηση.

Τώρα πληρώνει και το τίμημα της απολιγνιτοποίησης.

Δεν είναι τυχαίο ότι η ανατίναξη προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από αυτοδιοικητικούς, πολιτικούς φορείς και πρωτοβουλίες πολιτών της περιοχής.

Οι εκσκαφείς που έπεσαν στη Μαυροπηγή δεν ήταν απλώς μηχανήματα.

Ήταν σύμβολα μιας εποχής.

Και επειδή ήταν σύμβολα, η πτώση τους δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν ένα εσωτερικό τεχνικό θέμα.

Σε μια σοβαρή χώρα, ακόμη και η κατεδάφιση έχει μνήμη.

Έχει φάκελο.

Έχει άδεια.

Έχει υπογραφή.

Έχει υπηρεσία που απαντά.

Το ελάχιστο που οφείλεται στη Μαυροπηγή, στην Κοζάνη και στη Δυτική Μακεδονία είναι αυτό: όχι άλλες εικόνες χωρίς έγγραφα.

Πηγές και νομοθεσία Δημόσια τοποθέτηση ΔΕΗ για την αποκατάσταση εδαφών, την απόσυρση παροπλισμένων εκσκαφέων και την απόδοση εκτάσεων στη ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε. και στο Δημόσιο, όπως αναπαρήχθη από τον Τύπο, 24 Ιουνίου 2026: ot.gr· protothema.gr· iefimerida.gr. Κοινοβουλευτική Ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων του βουλευτή Γεωργίου Μανούσου προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την ανατίναξη στη Μαυροπηγή, Ιούνιος 2026: efkozani.gr. Ν. 2168/1993, άρθρο 11, για την αγορά, μεταφορά και κατανάλωση εκρηκτικών υλών χωρίς άδεια της αρμόδιας αστυνομικής αρχής. nomoskopio.gr. Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών (ΜΙΤΟΣ): άδεια αγοράς, μεταφοράς και κατανάλωσης εκρηκτικών υλών. mitos.gov.gr. Υ.Α. οικ. 2254/230/Φ.6.9/1994: προϋποθέσεις και δικαιολογητικά για άδεια γομωτή και πυροδότη διατρημάτων με εκρηκτικές ύλες. elinyae.gr. Υ.Α. Δ7/Α/οικ. 12050/2223/2011: Κανονισμός Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών. elinyae.gr. Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων για έργα και δραστηριότητες Α κατηγορίας (περιβαλλοντική αδειοδότηση). mitos.gov.gr. Ν. 3028/2002 για την προστασία των αρχαιοτήτων και της πολιτιστικής κληρονομιάς, άρθρο 10 (έργα πλησίον αρχαίων). lawspot.gr. Υπουργείο Πολιτισμού, Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης, ανακοίνωση πρόσληψης προσωπικού για το έργο «Αρχαιολογικές έρευνες και εργασίες» στο μέτωπο ανάπτυξης του Λιγνιτωρυχείου Μαυροπηγής της ΔΕΗ, με αυτεπιστασία, Απρίλιος 2025.

Πρόβλεψη επιφανειακής έρευνας, δοκιμαστικών τομών και μικρών σωστικών ανασκαφών: e-ptolemeos.gr· κείμενο ανακοίνωσης culture.gov.gr. Δημοσιεύσεις για τα αρχαιολογικά ευρήματα στο λιγνιτωρυχείο Μαυροπηγής.

Χάλκινη νεκρική κλίνη σε ασύλητο τάφο, ανακοίνωση ΕΦΑ Κοζάνης, Αύγουστος 2019: ethnos.gr· δεύτερη κλίνη, εύρημα 2021: voria.gr. Ν. 4819/2021 για τη διαχείριση αποβλήτων και τις απαγορεύσεις ανάμειξης επικίνδυνων αποβλήτων. elinyae.gr. Αντιδράσεις αυτοδιοικητικών και φορέων της περιοχής για την ανατίναξη (Δήμος Εορδαίας, πρωτοβουλίες πολιτών, πολιτικοί φορείς), Ιούνιος 2026: eordaialive.com.

Δηλώσεις της Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κατά πληροφορίες του Τύπου, ότι την απόφαση έλαβε ο Διευθυντής του Λιγνιτικού Κέντρου, Ιούνιος 2026: logospellas.gr. Η αναφορά παρατίθεται ως δημοσίευμα και όχι ως επιβεβαιωμένη επίσημη θέση.

Σημείωση: το άρθρο δεν αποδίδει παρανομία σε κανέναν.

Διατυπώνει ερωτήματα διαφάνειας και ζητεί τη δημοσιοποίηση του διοικητικού φακέλου, όπως προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο και όπως έχει ήδη ζητηθεί και κοινοβουλευτικά.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους