ΤΟ ΕΠΕΙΣΑΚΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ «ΚΑΡΑΒΑΣ» (Απόσπασμα από ευρύτερη υπό δημοσίευση μελέτη μου) Στο Αρχείο μου απόκειται μια φυλλάδα (βλ. φωτ.), που, όπως φαίνεται και από τη φωτογραφία, το εξώφυλλό της...

Πλήρες Κείμενο:

ΤΟ ΕΠΕΙΣΑΚΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ «ΚΑΡΑΒΑΣ» (Απόσπασμα από ευρύτερη υπό δημοσίευση μελέτη μου) Στο Αρχείο μου απόκειται μια φυλλάδα (βλ. φωτ.), που, όπως φαίνεται και από τη φωτογραφία, το εξώφυλλό της είναι κολοβό και ελλιπές, τα κείμενα όμως των τραγουδιών που φιλοξενεί είναι ακέραια και πεντακάθαρα (βλ. φωτ.). Από το layout του εξωφύλλου αυτού, το οποίο σύγκρινα με το αντίστοιχο πολλών άλλων φυλλάδων, αλλά και από τη διεξοδική μελέτη μερικών από τα κείμενα γνωστών τραγουδιών που περιέχει η φυλλάδα αυτή και τα οποία κυκλοφόρησαν το 1938, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η έκδοσή της πρέπει ν' αναχθεί μάλλον στο έτος 1939.

Η εικονιζόμενη στο εξώφυλλο δεν είναι άλλη από τη Ρίτα Αμπατζή (1914-1969) (βλ. φωτ.), από τη Σμύρνη.

Η φυλλάδα περιέχει τα εξής τραγούδια: Περιεχόμενα: Γιατί δεν μου το λες / Παίξε κιθάρα (Ταγκό - Τραγούδι) / Πάλι μου ζητάς καρδιά μου / Ψέματα / Απόψε με φεγγάρι / Η θάλασσα με την καρδιά σου μιάζει / Δεν φταίει κανείς από τους δυο μας / Αϊσέ / Ο ΚΥΝΗΓΟΣ / Καραβοκύρης / Ανατολίτισσα / Καραβάς / Μια Κυριακή πρωί / Ας το ξεχάσουμε / Ροζ Μαρί / ROSE MARI / Δεν το πιστεύω ακόμα / Μια φορά / Ένα μικρό κλεφτόπουλο / Μάρω / Είν’ η Γυναίκα τράπουλα… / Με στης νύκτας ήλθα φως μου / Αγαπώ μια γυναίκα / Όλα ψεύτικα / Κρυστάλλω / Το τελευταίο ταγκό / Γλυκειά Αραπιά / Παληά γειτονιά / Κάτω στο γιαλόν / Αχ Ροζ Μαρί / Πίσω γυναίκες πίσω / Μετάνοιωσες το ξέρω / Σ’ ευχαριστώ πολύ.

Μεταξύ, λοιπόν, των τραγουδιών και ο «Καραβάς», που, ενώ γλωσσικά δε διαφέρει ποσώς ως κείμενο από την ελλαδική εκδοχή του, καταβάλλεται προσπάθεια να εμπλουτιστεί κάπως, με την έννοια ότι η όλη εκφορά του κλίνει προς το κυπριακότερο.

Έτσι στη μια από τις δύο περιπτώσεις έχουμε "ανάθθεμαν σε"(αντί "ανάθεμάν σε"), "τρελλαθώ" (αντί "τρελαθώ"), "τσακκιστές" (αντί "τσακιστές"), "κολυμπάτες" (αντί "κολυμβάδες"), "έκαμες" (αντί "έκανες"), "κάμνω" (αντί "κάνω"). Η πορτοκαλιά διατηρείται ως πορτοκαλιά και όχι ως πορτοκ(κ)αλ(λ)ιά, προστίθενται τώρα οι οξινιές (=λεμονιές), η μαντορινιά (αντί μανταρινιά), τα ρήματα "αποχαιρετώ" και "αφήνω" αποδίδονται ως "’ποχαιρετώ" και "’φήνω", "να (ε)ρχόσουν" ως "να ’ρκεσουν", ενώ το "γεφύρι" ως "γιοφύριν". Ότι η κυπριακή διάλεκτος είναι διάλεκτος του νι επιβεβαιώνεται και από τους τύπους "άλλην νύχτα", "ωραίον Καραβάν", "στον ποταμόν", "γιοφύριν", "στον περίπατον" κ.ά. Υπό το φως της πιο πάνω συζήτησης, θα έλεγα ότι ένα τραγούδι του 1937, που εισήχθη και στην Κύπρο μάλλον από το 1937/38, άρχισε να καθιερώνεται ως καθαρά επείσακτο κυπριακό τραγούδι.

Δε διαφεύγει της προσοχής μου και οφείλω να το σημειώσω ότι το τραγούδι αυτό απουσιάζει (γιατί άραγε;) από τη γνωστή συλλογή του Θ. Καλλίνικου, αλλά και από άλλες συλλογές κυπριακών δημοτικών τραγουδιών (π.χ. Ν. Κληρίδης, Π. Ξιούτας, Χρ. Ταουσιάνης κ.ά.). Εξαίρεση αποτελεί ο Σώζος Τομπόλης, ο οποίος δεν παρέλειψε να συσσωματώσει το τραγούδι αυτό στα δύο έργα του, καθ’ υπαγόρευση της Μαρίας Κύρκου, από τον Καραβά. Βλ. Τομπόλη, Κυπριακοί ρυθμοί και μελωδίες, σ. 48· του ίδιου, Κυπριακή παραδοσιακή μουσική, τόμ. 1, σσ. 364-365.

Γενική αναφορά, βέβαια, στον Καραβά γίνεται σε αρκετά ποιητάρικα τραγούδια, όπως: α) Αύριον έχει έκθεσην και στα καλά σου ντύθου, / πορτοκκαλιά του Καραβά κι όξινον της Λαπήθου (Θεοχ.

Αριστοτέλους), β) Η Λάπηθος κι ο Καραβάς, αυτά τα δυο χωρία, έχουσι δένδρα κάμποσα, νερά πολλά και κρύα, λεμόνια, πορτοκάλλια, μήλα και μανταρίνια έχουν απ’ όλους τους καρπούς, σύκα πολλά και φθήνεια (Χρ. Αντωνόπουλος). Πρβ. επίσης Παπαδοπούλου, Παραδοσιακά τραγούδια και χοροί της Κύπρου, σ. 105 (=Συρτός «Καραβάς» (Πορτοκκαλιά του Καραβά).

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους