Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Όταν πλημμύρισε η Ευρώπη

-------------------------------------- (Οι αρχαίες μεγαπλημμυρες της Ευρώπης, της τελευταίας εποχής των πάγων). ) Ο όρος Weichselian flood δεν αναφέρεται σε μία απλή ποτάμια πλημμύρα.

Αναφέρεται σε τεράστιες παγετωνικές ή προπαγετωνικές πλημμύρες που συνδέονται με τη Βαϊχσελιανή παγετώδη περίοδο, δηλαδή την τελευταία μεγάλη παγετώδη φάση της βόρειας Ευρώπης. Η Βαϊχσελιανή περίοδος αντιστοιχεί στη βορειοευρωπαϊκή ονομασία της τελευταίας εποχής των πάγων. Στις Άλπεις η αντίστοιχη παγετώδης φάση είναι γνωστή ως Würm, ενώ στη Βόρεια Αμερική ως Wisconsin.

Άρχισε περίπου πριν από 70.000 χρόνια και έληξε περίπου πριν από 11.700 χρόνια, όταν άρχισε το Ολόκαινο, το σημερινό μεσοπαγετώδες διάστημα.

Κατά τη διάρκεια της Βαϊχσελιανής παγετώδους περιόδου, τεράστια τμήματα της Σκανδιναβίας, της Βαλτικής, της βόρειας Γερμανίας, της Πολωνίας και της Δανίας επηρεάστηκαν από το Σκανδιναβικό Παγετωνικό Κάλυμμα.

Στην κορύφωση της τελευταίας παγετώδους περιόδου, περίπου μεταξύ 29.000 και 19.000 ετών πριν από σήμερα, η στάθμη της θάλασσας ήταν πολύ χαμηλότερη από τη σημερινή, επειδή τεράστιες ποσότητες νερού ήταν δεσμευμένες μέσα στους παγετώνες.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το νερό δεν κυκλοφορούσε όπως σήμερα.

Οι παγετώνες λειτουργούσαν σαν φυσικά φράγματα.

Μπορούσαν να κλείσουν κοιλάδες, πεδινές εκτάσεις ή παλιές ποτάμιες διαδρομές.

Το λιωμένο νερό συσσωρευόταν μπροστά από τον πάγο, κάτω από τον πάγο ή στις άκρες του παγετώνα, σχηματίζοντας μεγάλες παγετωνικές λίμνες.

Όταν ένα τέτοιο φράγμα πάγου έσπαζε, το νερό απελευθερωνόταν απότομα.

Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται glacial lake outburst flood, δηλαδή αιφνίδια πλημμύρα από παγετωνική λίμνη. Στη Βαϊχσελιανή Ευρώπη, όμως, ορισμένα τέτοια γεγονότα ήταν τόσο μεγάλα ώστε τα χαρακτηρίζουμε μεγαπλημμύρες.

Η μηχανική είναι σχετικά απλή.

Ένας παγετώνας φράζει την αποστράγγιση μιας περιοχής.

Το νερό συγκεντρώνεται πίσω από το φράγμα.

Η στάθμη ανεβαίνει.

Η πίεση αυξάνεται.

Κάποια στιγμή το φράγμα αποσταθεροποιείται, είτε από υπερχείλιση είτε από υποπαγετωνική διάβρωση είτε από άνοιγμα ρωγμών μέσα στον πάγο.

Μόλις ανοίξει δίοδος, η ροή μεγαλώνει απότομα, διαβρώνει ακόμη περισσότερο το πέρασμα και η λίμνη μπορεί να αδειάσει με τεράστια ταχύτητα.

Τέτοιες πλημμύρες δεν μοιάζουν με συνηθισμένα ποτάμια.

Έχουν πολύ μεγαλύτερη ενέργεια.

Μπορούν να ανοίξουν φαρδιά κανάλια, να μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες ιζημάτων, να δημιουργήσουν μεγαθίνες, αποθέσεις άμμου και χαλικιών, διαβρωμένες επιφάνειες και υπερμεγέθεις παροχετευτικούς διαδρόμους.

Σε ορισμένες περιοχές, τα σημερινά ίχνη είναι τόσο μεγάλα ώστε δεν μπορούν να εξηγηθούν από τη δράση κανονικών ποταμών.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από τη βορειοανατολική Πολωνία, στην περιοχή Suwałki.

Εκεί έχουν αναγνωριστεί γεωμορφές που ερμηνεύονται ως αποτέλεσμα ύστερων Βαϊχσελιανών παγετωνικών μεγαπλημμυρών.

Οι ερευνητές έχουν προτείνει ότι συνέβησαν τουλάχιστον δύο μεγάλα επεισόδια, περίπου πριν από 19.000 χρόνια και λίγο μετά τα 16.000 χρόνια πριν από σήμερα.

Τα ίχνη περιλαμβάνουν μεγάλους διαύλους εκροής, scabland-like τοπία, μεγαθίνες και αποθέσεις υψηλής ενέργειας.

Οι παλαιοϋδραυλικοί υπολογισμοί για τέτοια επεισόδια δείχνουν πιθανές παροχές που μπορεί να έφταναν έως και περίπου 2 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Πρόκειται για ασύλληπτη ποσότητα νερού.

Για σύγκριση, είναι πολύ μεγαλύτερη από τη μέση παροχή των σημερινών μεγάλων ποταμών της Ευρώπης.

Ανάλογα φαινόμενα έχουν μελετηθεί και σε άλλες περιοχές που επηρεάστηκαν από το Σκανδιναβικό Παγετωνικό Κάλυμμα, όπως η Βόρεια Θάλασσα, η Βαλτική, η Δανία και η βόρεια Γερμανία.

Κατά την αποπαγετοποίηση, μεγάλες ποσότητες λιωμένου νερού διοχετεύονταν προς χαμηλότερες περιοχές και τελικά προς τον Ατλαντικό.

Σε εποχές όπου η στάθμη της θάλασσας ήταν χαμηλότερη, υπήρχαν παλαιοποτάμια συστήματα που σήμερα βρίσκονται κάτω από τη θάλασσα.

Εδώ χρειάζεται μια διάκριση.

Δεν πρέπει να μπερδεύουμε όλες τις παγετωνικές μεγαπλημμύρες της Ευρώπης με μία μόνο «Weichselian flood». Υπήρξαν παλαιότερες μεγαπλημμύρες που σχετίζονται με τη διαμόρφωση της Μάγχης και τον χωρισμό της Βρετανίας από την ηπειρωτική Ευρώπη.

Αυτές τοποθετούνται σε παλαιότερες παγετώδεις φάσεις. Οι Βαϊχσελιανές πλημμύρες, αντίθετα, συνδέονται κυρίως με την τελευταία παγετώδη περίοδο και τη δυναμική της αποπαγοποίησης στη βόρεια Ευρώπη.

Η σημασία αυτών των πλημμυρών είναι μεγάλη.

Πρώτον, διαμόρφωσαν το τοπίο.

Πολλά κανάλια, κοιλάδες, εκτεταμένες αποθέσεις και μορφές διάβρωσης της βόρειας ευρωπαϊκής πεδιάδας δεν μπορούν να κατανοηθούν μόνο με αργές ποτάμιες διεργασίες.

Χρειάζεται να ληφθούν υπόψη απότομα, υψηλής ενέργειας επεισόδια.

Δεύτερον, επηρέασαν τη συμπεριφορά των ίδιων των παγετώνων.

Το νερό κάτω από τον πάγο αυξάνει την πίεση, μειώνει την τριβή, ανοίγει υποπαγετωνικά κανάλια και μπορεί να επιταχύνει ή να μεταβάλει την υποχώρηση ενός παγετώνα.

Η αποστράγγιση μιας παγετωνικής λίμνης δεν είναι απλώς υδρολογικό γεγονός· είναι και παγετωνική διεργασία.

Τρίτον, τέτοιες πλημμύρες μπορεί να είχαν επιπτώσεις στην ωκεάνια κυκλοφορία.

Η απότομη είσοδος μεγάλων ποσοτήτων γλυκού νερού στον Βόρειο Ατλαντικό μπορεί να επηρεάσει την αλατότητα της επιφάνειας της θάλασσας.

Επειδή η αλατότητα και η θερμοκρασία ελέγχουν την πυκνότητα του θαλασσινού νερού, μεγάλοι παλμοί γλυκού νερού μπορούν να επηρεάσουν την κυκλοφορία ρευμάτων του Ατλαντικού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε Βαϊχσελιανή πλημμύρα άλλαξε το κλίμα παγκοσμίως, αλλά οι παλμοί λιωμένου νερού αποτελούν σημαντικό μέρος της κλιματικής ιστορίας της αποπαγοποίησης.

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές τις πλημμύρες δεν τις είδε κανείς.

Τις ανασυνθέτουμε από τα ίχνη τους.

Οι γεωλόγοι εξετάζουν τη μορφολογία του εδάφους, τα ιζήματα, τις κοκκομετρικές διαβαθμίσεις, τα κανάλια, τις αποθέσεις, τα δορυφορικά δεδομένα και τις γεωφυσικές τομές.

Από αυτά υπολογίζουν την κατεύθυνση της ροής, το πιθανό βάθος του νερού, την ταχύτητα, την παροχή και τη διάρκεια των επεισοδίων. Οι Βαϊχσελιανές μεγαπλημμύρες είναι σημαντικές και για το σήμερα.

Στον σύγχρονο κόσμο, λόγω της κλιματικής αλλαγής, πολλές παγετωνικές λίμνες μεγαλώνουν ή αποσταθεροποιούνται.

Οι σημερινές glacial lake outburst floods είναι συνήθως πολύ μικρότερες από τις μεγαπλημμύρες του Πλειστοκαίνου, αλλά μπορούν να είναι καταστροφικές για ανθρώπινες κοινότητες, γέφυρες, δρόμους και κοιλάδες.

Η μελέτη των αρχαίων παγετωνικών πλημμυρών βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τα ακραία υδρολογικά φαινόμενα που συνδέονται με παγετώνες.

Άρα το Weichselian flood δεν πρέπει να το φανταζόμαστε σαν έναν ενιαίο μυθικό κατακλυσμό που κάλυψε την Ευρώπη.

Πρέπει να το δούμε ως δίκτυο μεγάλων πλημμυρικών γεγονότων, συνδεδεμένων με την τήξη των πάγων, τις παγετωνικές λίμνες και τα φυσικά φράγματα πάγου της τελευταίας εποχής των παγετώνων. Πηγές Britannica (n.d.) Weichsel Glacial Stage. Encyclopaedia Britannica.

Britannica (n.d.) Last Glacial Maximum. Encyclopaedia Britannica.

AntarcticGlaciers.org (n.d.) Glacial lake outburst floods. AntarcticGlaciers.org. Weckwerth, P. et al. (2019) ‘Late Weichselian glacier outburst floods in north-eastern Poland: landform evidence and palaeohydraulic significance’, Earth-Science Reviews. Greenwood, S.L., Clason, C.C., Helanow, C. and Margold, M. (2016) ‘Theoretical, contemporary observational and palaeo-perspectives on ice sheet hydrology: processes and products’, Earth-Science Reviews. Winsborrow, M.C.M. et al. (2010) ‘Anatomy of a subglacial meltwater drainage system, western Barents Sea’, Quaternary Science Reviews. Stewart, M.A., Lonergan, L. and Hampson, G. (2013) ‘3D seismic analysis of buried tunnel valleys in the central North Sea: tunnel valley morphology and evolution’, Quaternary Science Reviews.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους