Πλάι στους ανόητους που λένε ότι για τα προβλήματα της Βρετανίας ευθύνεται το Brexit, υπάρχουν και κάποιοι άλλοι εξίσου ανόητοι που λένε ότι για όλα φταίει ο επάρατος "θατσερισμός". (στο μυαλό όλων...

Πλήρες Κείμενο:

Πλάι στους ανόητους που λένε ότι για τα προβλήματα της Βρετανίας ευθύνεται το Brexit, υπάρχουν και κάποιοι άλλοι εξίσου ανόητοι που λένε ότι για όλα φταίει ο επάρατος "θατσερισμός". (στο μυαλό όλων αυτών, "θατσερισμός" σημαίνει αχαλίνωτος καπιταλισμός και ανεξέλεγκτο laissez-faire). Δεν θέλω να τους στενοχωρήσω αλλά ο θατσερισμός είναι νεκρός εδώ και πολλά χρόνια και τα χαρακτηριστικά της βρετανικής οικονομίας έχουν αλλάξει ριζικά από τότε που η Μάργκαρετ Θάτσερ εγκατέλειψε την πρωθυπουργία το 1990.

Πρώτα απ' όλα, για να είμαστε ακριβείς : ο θατσερισμός δεν σήμαινε ποτέ επιστροφή στο ελάχιστο κράτος του 19ου αιώνα , δεν σήμαινε ποτέ "αχαλίνωτος καπιταλισμός", Όταν ένας δημοσιογράφος χαρακτήρισε τις πολιτικές της "laissez faire", η Σιδηρά Κυρία απάντησε οργισμένη: "Μη με κατηγορείτε με αυτή την απαίσια γαλλική λέξη.

Η κυβέρνηση πρέπει να είναι ισχυρή σε ότι κάνει!". Στην πραγματικότητα, αυτό που έκανε η Μάργκαρετ Θάτσερ ήταν να χορηγήσει μια δόση ελεύθερης αγοράς στο οικονομικό μοντέλο της "μικτής οικονομίας" ή του "κρατικού καπιταλισμού" που κυριαρχεί στο Δυτικό Κόσμο από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά.

Μια δόση ικανή να το κάνει να λειτουργήσει πιο αποτελεσματικά για κάποια χρόνια, αλλά όχι τόσο μεγάλη ώστε να ανατρέψει τις δομές του. (για περισσότερες λεπτομέρειες : https://blemilo.blogspot.com/2010/11/laissez-faire.html ). Όμως ακόμη και από αυτό το θατσερικό μοντέλο, η Βρετανία έχει απομακρυνθεί πάρα πολύ τα τελευταία χρόνια.

Ήδη από τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του Τόνυ Μπλαιρ, το κράτος κέρδιζε σιγά σιγά έδαφος εις βάρος της αγοράς, με το οικονομικό κραχ του 2008 και την κρίση του κορωνοϊου να επιταχύνουν αυτήν την εξέλιξη και να ισχυροποιούν σημαντικά το ρόλο του.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1980 οι δημόσιες δαπάνες στη Βρετανία κυμαίνονταν συνήθως μεταξύ 38% και 42% του ΑΕΠ, ενώ τα τελευταία χρόνια βρίσκονται κοντά στο 45% και σε ορισμένες περιόδους ξεπέρασαν ακόμη και το 47%. Ο ανώτατος φορολογικός συντελεστής έχει σκαρφαλώσει από το 40% στο 45%, ενώ το συνολικό φορολογικό βάρος αναμένεται να ξεπεράσει το 37% του ΑΕΠ, το υψηλότερο επίπεδο από τη δεκαετία του 1940.

Όσο για το δημόσιο χρέος; Όταν η Θάτσερ εγκατέλειψε την εξουσία το 1990, το δημόσιο χρέος ήταν περίπου στο 25% του ΑΕΠ.

Σήμερα κινείται γύρω στο 95%-100% του ΑΕΠ.

Στην υποτιθέμενα "ακραία φιλελεύθερη" Βρετανία, και οι λεγόμενες "κοινωνικές δαπάνες" έχουν εκτοξευτεί τα τελευταία χρόνια.

Το βρετανικό "Εθνικό Σύστημα Υγείας" (NHS) δαπανούσε περίπου £35 δισ. το 1990 και σήμερα οι δαπάνες του ξεπερνούν τα £240 δισ. ετησίως.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι το μερίδιό του στον κρατικό προϋπολογισμό: Το 1997 η υγειονομική δαπάνη αντιστοιχούσε στο 31,7% των κρατικών δαπανών για αγαθά και υπηρεσίες.

Το 2024 έφθασε στο 42,9%. Επίσης, σύμφωνα με το βρετανικό Υπουργείο Εργασίας και Συντάξεων, τον Φεβρουάριο του 2025 περίπου 24 εκατομμύρια άνθρωποι -δηλαδή πάνω από το ένα τρίτο του πληθυσμού- λάμβαναν κάποιον συνδυασμό κρατικών παροχών ή συντάξεων, ενώ περίπου ένας στους δέκα ενήλικες σε ηλικία εργασίας -δηλαδή πάνω από 7 εκατομμύρια Βρετανοί- λαμβάνουν κάποιο είδος επιδόματος ασθενείας ή αναπηρίας.

Παράλληλα έχει επεκταθεί σημαντικά ο ρυθμιστικός ρόλος του κράτος στην οικονομική ζωή.

Μια ολοένα μεγαλύτερη κρατική γραφειοκρατία ελέγχει αν οι εταιρείες εφαρμόζουν στο εσωτερικό τους woke πολιτικές "διαφορετικότητας, ισότητας και συμπερίληψης" ενώ με την υιοθέτηση του στόχου του Net Zero, η Βρετανία έχει δεσμευθεί να επιτύχει μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2050, κάτι που προϋποθέτει εκτεταμένες κρατικές παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας, επιδοτήσεις δισεκατομμυρίων λιρών, κρατικούς περιορισμούς σε τεχνολογίες που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα και ενεργή κρατική βιομηχανική πολιτική.

Οι αλλαγές αυτές αντικατοπτρίζονται πια και στους παγκόσμιους δείκτες οικονομικής ελευθερίας.

Στις αρχές της μεταψυχροπολεμικής περιόδου η Βρετανία βρισκόταν μεταξύ των δέκα πιο οικονομικά ελεύθερων χωρών του κόσμου.

Σήμερα κατατάσσεται μόλις 29η στον δείκτη οικονομικής ελευθερίας της Heritage Foundation, περίπου δηλαδή στο μέσο όρο της σοσιαλδημοκρατικής Ευρώπης. ( https://economicfreedom.heritage.org/pages/country-pages/united-kingdom? ) Αν όλα αυτά που σας περιέγραψα πιο πάνω, σας φέρνουν στο μυαλό έναν "παράδεισο του laissez-faire", μια οικονομία "ακραία φιλελεύθερη" και "χωρίς κρατικό έλεγχο", τότε μάλλον τα έχετε λίγο μπερδεμένα στο μυαλό σας . Ναι, η Βρετανία έχει πολλά οικονομικά προβλήματα αλλά γι' αυτά δεν ευθύνεται ο "θατσερισμός" (είτε ο υπαρκτός είτε η καρικατούρα που παρουσιάζουν οι αντίπαλοί του) . Ευθύνεται η αυξανόμενη κρατική παρέμβαση των τελευταίων δεκαετιών που απορροφά όλο και μεγαλύτερο μέρος του εθνικού εισοδήματος, επιβάλλει νέους κανόνες, αναλαμβάνει νέες αρμοδιότητες και τελικά αυτό που καταφέρνει είναι να πνίγει την βρετανική οικονομία. Η Βρετανία (όπως και η υπόλοιπη Ευρώπη) δεν ασφυκτιά από υπερβολική οικονομική ελευθερία, αλλά από το βάρος ενός διαρκώς διογκούμενου κράτους.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους