Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το Μανιφέστο του Βεντοτένε θεωρείται ένα από τα πρόδρομα κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Υπάρχουν όμως ακόμη πολιτικές δυνάμεις που θα μπορούσαν να να το ξαναδιαβάσουν και να σηκώσουν το μήνυμα του; Θα μπορούσε να γίνει μια σύγχρονη ουτοπία, που θα δώσει νόημα σε μια προοδευτική ευρωπαϊκή πολιτική στον σημερινό κόσμο της αυθιαρεσίας; (Άρθρο στο Βήμα της Κυριακής) ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΤΟΥ ΒΕΝΤΟΤΕΝΕ. ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΟΥΤΟΠΙΑ; Το Μανιφέστο του Βεντοτένε θεωρείται ένα από τα πρόδρομα κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αρχικός τίτλος «Για μια Ευρώπη ελεύθερη και ενωμένη, Σχέδιο για ένα μανιφέστο». Γράφηκε στις πιο μαύρες μέρες του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου.

Τον χειμώνα του 1941-42, όταν ο Άξονας θριάμβευε στην Ευρώπη και στην Ανατολική Ασία. Πού; Στο Βεντοτένε, ένα ανεμοδαρμένο (το λέει τ’ονομά του) μικροσκοπικό νησί εξορίας, στο Τυρρηνικό πέλαγος, πάνω στο οποίο (μήκος 3 χλμ. και πλάτος 800 μέτρα) συνωστίζονταν 800 εξόριστοι Ιταλοί αντιφασίστες, μαζί με την πολυάριθμη φρουρά και τους λιγοστούς κατοίκους.

Η πειθαρχική διαβίωση εκεί δεν επέτρεπε παρέα πάνω από τρία άτομα, και ακόμη απαιτούσε ό,τι γραφόταν να ελέγχεται.

Σ’ αυτές λοιπόν τις πολύ σκληρές συνθήκες, στις οποίες η απελπισία απελευθερώνει την πιο αδέσμευτη προσδοκία, κάποιοι άνθρωποι είχαν μια απίστευτα τολμηρή σύλληψη.

Ο καινούργιος κόσμος που θα γεννιόταν μετά από τον πόλεμο δεν θα έπρεπε να είναι απλά δημοκρατικός και σοσιαλιστικός.

Δημοκρατία ή σοσιαλισμός σε ένα μόνο κράτος δεν εμποδίζουν τα κράτη να δρουν εγωιστικά, ανταγωνιστικά, να καταλήγουν σε πολέμους και να καταλύουν στο τέλος και την ελευθερία στο εσωτερικό τους.

Εκείνο που χρειαζόταν ήταν στην Ευρώπη, από την πρώτη στιγμή της απελευθέρωσής της, να αναπτυχθεί ένα σύστημα αλληλεξαρτώμενων κρατών, δηλαδή μια Ομοσπονδία.

Όχι πρώτα τα κράτη και ύστερα η ομοσπονδία, αλλά από την αρχή τα κράτη ως ομοσπονδιακά μέλη.

Η ομοσπονδιακή σκέψη ήταν όχι στόχος, αλλά μέθοδος.

To «Σχέδιο για ένα μανιφέστο» αποτελείται από μόλις 7.000 λέξεις.

Γράφηκε σε τσιγαρόχαρτο με μικροσκοπικά γράμματα, ώστε να περάσει ανεπαίσθητα τους ελέγχους, και να φτάσει σε ένα παράνομο τυπογραφείο στη Ρωμη, όπου τυπώθηκε μετά από τρία χρόνια, το 1944.

Στην ομάδα που το συζήτησε ανήκουν οι δυο άμεσα συντάκτες του, ο Αλτιέρο Σπινέλι και ο Ερνέστο Ρόσι, ο Ιταλοεβραίος Ευγένιος Κολόρνι με την Γερμανίδα συζυγό του Ουρσουλα Χίρσμαν, ο Αρτούρο Μπουλεγκίν, ο Αμπέρτο Τζακομέτι, ο Τζιόρτζιο Μπρατσαλάργκε και δυο Αλβανοί από την Κορυτσά, ο Λαζάρ Φούντο, και ο Σταύρο Σκέντι, μεταπολεμικά ιστορικός στο Κολούμπια.

Σημαντικό ρόλο, γιατί έβγαλε το κείμενο έξω, είχε η αδελφή του Σπινέλι.

Ηταν ενδιαφέρουσα και καρποφόρα η συνεργασία κομμουνιστών, σοσιαλιστών και φιλελεύθερων στην παρέα αυτή. Το Μανιφέστο αποτελείται από δυο μέρη.

Το πρώτο επιδίωκε να εξηγήσει, με ιστορικούς και κοινωνιολογικούς όρους, πως εξελίχτηκε η Ευρώπη, από τη στιγμή που απέκτησε εθνικά κράτη, και πώς, από την υπόσχεση ισοπολιτείας και ισόρροπης ανάπτυξης, τα κράτη κατέληξαν μηχανές πολέμου, στις οποίες υπέταξαν κάθε άλλη προτεραιότητα.

Ακόμη πώς απέτυχε η δημοκρατία μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και πώς ο φόβος των αστών για την άνοδο των μαζών, προσκάλεσε τον φασισμό και τον ναζισμό στην εξουσία.

Το δεύτερο μέρος περιλάμβανε τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες συγκροτούσαν ένα σοσιαλιστικό πρόγραμμα, αλλά απέφευγαν την σοβιετικού τύπου κρατικοποίηση της οικονομίας.

Τέλος στο δια ταύτα, οι ιδέες αυτές σκόπευαν όχι σε ένα νέο κόμμα, αλλά στο να διεισδύσουν σε όλα τα δημοκρατικά κόμματα και να σχηματίσουν πολιτικές τάσεις.

Γιατί μπορεί να μας ενδιαφέρει σήμερα το κείμενο αυτό; Στο κάτω-κάτω δεν είναι άγνωστο, θεωρείται καταστατικό για τον ευρωπαϊκό φεντεραλισμό.

Νομίζω ότι μας ενδιαφέρει μέσα από μια νέα ανάγνωση. Το Μανιφέστο του Βεντοτένε προτάσσει μεν την ευρωπαϊκή ομοσπονδία, αλλά στόχος του είναι η παγκόσμια ομοσπονδία για να διασφαλιστεί η ειρήνη και η ευημερία των λαών. Ουτοπικό; Αναμφίβολα.

Όχι όμως περισσότερο σήμερα, από την πρόταση για ευρωπαϊκή ομοσπονδία τον καιρό του πολέμου.

Μπορεί να διαβαστεί ως ένα ισχυρό μήνυμα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ότι πρέπει να δράσει ως παράγοντας ειρήνης στον σημερινό κόσμο, ανάμεσα στις αντιμαχόμενες μεγάλες δυνάμεις.

Όχι παθητικά, αλλά ενεργά.

Ξαναχτίζοντας το παγκόσμιο σύστημα και θεσμούς συνεννόησης και συνεργασίας, ξαναθέτοντας διεθνείς κανόνες, επανασυστήνοντας το διεθνές δίκαιο.

Αυτή πρέπει να είναι η νέα αποστολή της Ευρώπης και πάνω σ αυτή να χτίσει την ταυτότητά της.

Υπάρχει κι ένα ισχυρό μήνυμα προς τα μέλη κράτη.

Ότι η διαδικασία της ειρήνης είναι διαδικασία αντιφασιστική.

Ότι πρέπει να συνδυάζεται με την επιδίωξή της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Γι αυτό άλλωστε η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι εκφράζει ακόμη και τώρα την αντίθεσή της λέγοντας «Η Ευρώπη του Μανιφέστου του Βεντοτένε, δεν είναι η Ευρώπη μου» (28.3.2025). Φυσικά και δεν είναι.

Αυτό δα έλειπε.

Υπάρχουν όμως ακόμη πολιτικές δυνάμεις που να μπορούν να ξανασηκώσουν το μήνυμα του Μανιφέστου του Βεντοτένε; Θα μπορούσε να γίνει μια σύγχρονη ουτοπία, που θα δώσει νόημα σε μια προοδευτική ευρωπαϊκή πολιτική, δηλαδή στη δική μας Ευρώπη;

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους