Original Post

Πλήρες Κείμενο:

"Ναυσίκλυτος Αίγινα". Από Helena Koumpenaki Η φράση «ναυσίκλυτος Αίγινα» αναφέρεται στην ένδοξη ναυτική ιστορία του νησιού της Αίγινας κατά την αρχαιότητα.

Η λέξη ναυσίκλυτος (ή ναυσικλειτός) είναι μια αρχαιοελληνική σύνθετη λέξη από το ναυς (πλοίο) και το κλυτός (ξακουστός, ένδοξος) και σημαίνει αυτός που είναι ξακουστός για τα πλοία του ή ονομαστός για τη ναυτική του δύναμη. Η Αίγινα χαρακτηρίζεται έτσι λόγω της τεράστιας ναυτικής και εμπορικής ισχύος που είχε αναπτύξει καθώς κατά τον 7ο και 6ο αιώνα πκχ ήταν μια από τις μεγαλύτερες ναυτικές δυνάμεις της Μεσογείου.

Διέθετε μεγάλο στόλο από τριήρεις οι οποίες ελλιμενίζονταν και προστατεύονταν στους Νεόσοικους που υπήρχαν στα αρχαία λιμάνια της, τα οποία αποτελούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά, εκτενή και μοναδικά σε μέγεθος λιμενικά συστήματα σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, και υποστήριξαν το νησί κατά την περίοδο της μεγάλης ναυτικής του θαλασσοκρατίας.

Η οργάνωση της πόλης - κράτους της Αίγινας τοποθετείται στο πρώτο μισό του 7ου αι. πκχ.

Πρόκειται για πόλη άρρηκτα δεμένη με τη θάλασσα.

Ως νησί και μάλιστα χωρίς πολλές καλλιεργήσιμες εκτάσεις στράφηκε πολύ νωρίς στη ναυτιλία και το εμπόριο.

Από αυτές τις δραστηριότητες απέκτησε πλούτη και φήμη.

Ενα απόσπασμα του Ησιόδου περιγράφει τους Αιγινήτες ως τους πρώτους θαλασσοπόρους, ως κατασκευαστές των ιστιοφόρων και κωπηλατών πλοίων.

Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές η Αίγινα συγκαταλέγεται στις πόλεις, που υπήρξαν για κάποιο χρονικό διάστημα θαλασσοκράτορες.

Η φήμη του νησιού γύρω από τα ναυτικά πράγματα αποτυπώνεται και σε ύμνους, που συνέθεσε ο Πίνδαρος προς τιμήν Αιγινητών αθλητών, οι οποίοι νίκησαν σε διάφορους αγώνες.

Με την ευκαιρία της εξύμνησης τους γίνεται αναφορά στην πόλη που τους ανέθρεψε και συχνά της αποδίδεται το επίθετο «ναυσίκλυτος»: ονομαστή για τα πλοία της. O Ηρόδοτος μιλάει με θαυμασμό για τον Αιγινήτη έμπορο Σώστρατο, που απέκτησε μυθώδη πλούτη από τα μακρινά του ταξίδια.

O 7ος και 6ος αι. πκχ αποτελούν εποχή συνεχούς προόδου, που οδηγεί το νησί στα τέλη του 6ου και τα πρώτα χρόνια του 5ου αι. πκχ στη μεγάλη του ακμή.

Τα πλοία των Αιγινητών ταξιδεύουν σε ανατολή και δύση, μεταφέροντας εμπορεύματα για τις ελληνικές πόλεις.

Το εμπόριο τους είναι διαμετακομιστικό.

Εφόσον το νησί δεν παράγει αγαθά, ενεργεί ως μεταφορέας προϊόντων άλλων πόλεων.

Η θέση του στο κέντρο του Σαρωνικού είναι κατάλληλη για την αναδιανομή των εμπορευμάτων.

Εκτός από κοντινά αναλαμβάνει και μακρινά ταξίδια στο χώρο της Μεσογείου.

Μεταφέρει κυρίως πρώτες ύλες, όπως σιτηρά, μέταλλα, ξυλεία, μαλλί, πάπυρο, και από την ανατολή, αρώματα και εξωτικά είδη.

Επίσης, εμπορεύεται κεραμικά από τα μεγάλα ελληνικά κέντρα παραγωγής, όπως την Κόρινθο και την Αθήνα.

Από την ποικιλία και πληθώρα των ειδών που μετέφεραν οι Αιγινήτες, ο φόρτος των πλοίων με μικροεμπορεύματα ονομάσθηκε «Αιγιναία εμπολή». Εκτός από το σημαντικό ρόλο της Aίγινας στη διακίνηση αγαθών και στην επικοινωνία των γύρω από τη Μεσόγειο λαών ήταν και μία από τις πρωτοπόρες πόλεις που συνέβαλαν στη μεταφορά προς την ηπειρωτική Eλλάδα ιδεών και γνώσεων κυρίως από την ανατολή, που διέθετε προηγμένο πολιτισμό. O Ηρόδοτος αναφέρει ότι η Αίγινα ήταν η μόνη πόλη από αυτές που βρίσκονταν κοντά στην ηπειρωτική Ελλάδα που συμμετείχε στην Ίδρυση (γύρω στα 570 πκχ) του εμπορίου στη Ναύκρατη της Αιγύπτου και ότι ανήγειρε εκεί δικό της ξεχωριστό ιερό.

Για τη διευκόλυνση των εμπορικών της συναλλαγών πολύ νωρίς κυκλοφόρησε μέτρα και σταθμά.

Oι αρχαίες πηγές μας πληροφορούν ότι εδώ κόπηκε το πρώτο ασημένιο νόμισμα.

Ως έμβλημα του είχε τη θαλάσσια χελώνα.

Oι δούλοι την εποχή εκείνη ήταν προσοδοφόρος παράγων και εμπορεύσιμο είδος, που απέφερε μεγάλα κέρδη. O Αριστοτέλης (2) σημειώνει ότι η Αίγινα διακινούσε 470.000 δούλους.

Αριθμός που θεωρείται εξαιρετικά υψηλός για το νησί.

Αν σκεφθεί όμως κανείς ότι για την επάνδρωση των πλοίων και την ανάπτυξη του εμπορίου ήταν απαραίτητοι, μπορεί να δικαιολογήσει αυτόν τον αριθμό.

Το εκτεταμένο δουλεμπόριο που διενεργούσε, την κατέστησε μισητή ανάμεσα στους Ελληνες.

Εκτός από την Αίγυπτο αναπτύσσει εμπορικές σχέσεις με άλλες περιοχές της Ανατολής, τη βόρειο Συρία, τη Φοινίκη, με ενδιάμεσους σταθμούς τη Ρόδο και την Κύπρο.

Για την προστασία των εμπορικών της δρόμων προς την Ανατολή, αναγκάζεται να συγκρουσθεί με τους Σαμίους τους οποίους νικά και εκδιώκει από την Κυδωνιά της δυτικής Κρήτης, όπου ενισχύει τη θέση της.

Παράλληλα, αναπτύσσει εμπορικές δραστηριότητες στη Μαύρη θάλασσα. O Ηρόδοτος αναφέρει ότι ο Ξέρξης είδε αιγινήτικα πλοία φορτωμένα με σιτάρι να διαπλέουν τον Ελλήσποντο με προορισμό την Αίγινα και την Πελοπόννησο. Στη Δύση επίσης σημειώνεται η παρουσία της. O Στράβων γράφει ότι έστειλε αποίκους στους Ομβρικούς (βόρεια Aδριατική). Στη Gravisca (Porto Clementino) της Ετρουρίας, στο κλασικό ιερό της Ηρας, βρέθηκε εντοιχισμένο τμήμα άγκυρας με αφιερωματική επιγραφή κάποιου Σώστρατου προς τον Απόλλωνα της Αίγινας.

Το εύρημα αυτό αποτελεί ακράδαντη απόδειξη για την αιγινητική παρουσία στην Ετρουρία.

Oι επαφές των Αιγινητών με διάφορες περιοχές της Μεσογειακής λεκάνης αποδεικνύεται και από την πληθώρα εισαγωγών στο ίδιο το νησί.

Αντικείμενα από την Αίγυπτο, βόρεια Συρία, Φοινίκη, Κύπρο, Ρόδο, παραλία Mικράς Aσίας, Kυκλάδες, Αργος, Κόρινθο, Αττική, Λακωνία, Iταλία κατακλύζουν το νησί.

Η εποχή ακμής της αντικατοπτρίζεται ιδιαίτερα στα μνημεία της.

Στα δύο σημαντικότερα ιερά του ναού της Αφαίας και στην «Κολώνα» κατά τους χρόνους αυτούς, ανοικοδομούνται, στη θέση των παλαιοτέρων, μνημειωδέστεροι ναοί, ενώ ιδρύονται και νέοι προς τιμήν διαφόρων θεών.

Στην πόλη κτίζεται ισχυρό τείχος, κατασκευάζονται εντυπωσιακά λιμενικά έργα, δαιδαλώδες υδραγωγείο και δαπανηροί τάφοι.

Οι λιμενικές εγκαταστάσεις της, στη ΒΔ πλευρά του νησιού κοντά στο σύγχρονο λιμάνι και την πόλη της Αίγινας, αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα λιμενικά έργα της κλασικής αρχαιότητας, και εκτείνονται κατά μήκος 1.600 m ακτογραμμής, με μέσο πλάτος 270 m και έκτασης περίπου 500.000 m2. Περιλαμβάνουν το βόρειο λιμάνι, το «κλειστό λιμάνι» και το εμπορικό λιμάνι στα νότια, καθώς και την ευρύτερη περιοχή αγκυροβόλησης στα δυτικά. Ο Κρυπτός Λιμήν (Πολεμικό Λιμάνι) βρισκόταν στην περιοχή της σημερινής παραλίας της Αύρας,το οποίο είναι και το πιο ορατό, επειδή είναι περιτειχισμένο.

Ονομάστηκε «κρυπτός» επειδή προστατευόταν από ένα τεράστιο, τεχνητό υποθαλάσσιο τείχος (κυματοθραύστη) που εμπόδιζε τα εχθρικά πλοία να δουν τι συνέβαινε στο εσωτερικό του.

Ήταν οχυρωμένος, αποτελούσε τη βάση του πολεμικού στόλου του νησιού και διέθετε νεώσοικους (στεγασμένες θέσεις) για τη φύλαξη, συντήρηση και προστασία των αιγινήτικων τριήρεων.

Το στρατιωτικό λιμάνι της αρχαίας Αίγινας με πύργους εισόδου, αποβάθρες και ναυπηγεία χτίστηκε το 480 πκχ μαζί με τα τείχη της πόλης, την εποχή της ακμής της Αίγινας. Το Εμπορικό Λιμάνι βρισκόταν στον νότιο κόλπο, στη θέση όπου εκτείνεται σήμερα το σύγχρονο κεντρικό λιμάνι και οι τουριστικές μαρίνες του νησιού.

Εξυπηρετούσε τον τεράστιο όγκο του εμπορίου της Αίγινας, η οποία είχε αναπτύξει εμπορικούς σταθμούς μέχρι και την Αίγυπτο (Ναύκρατις). Δυστυχώς, οι σύγχρονες λιμενικές υποδομές έχουν επικαλύψει ή καταστρέψει μεγάλο μέρος των αρχαίων εμπορικών εγκαταστάσεων. Το Εξωτερικό Λιμάνι / Αγκυροβόλιο βρισκόταν στο βορειότερο τμήμα, κάτω από την περιοχή όπου βρίσκονται σήμερα τα Πλακάκια.

Χρησιμοποιούνταν κυρίως ως βοηθητικός χώρος πρόσδεσης και προστατευόταν από δικό του κυματοθραύστη.

Η αρχαία Αίγινα ήταν μία ναυτική υπερδύναμη που κυριάρχησε στις θάλασσες του αρχαίου ελληνικού χώρου, και πέραν αυτού, κατά την αρχαϊκή περίοδο.

Μία από τις έντεκα μεγαλύτερες ναυτικές πόλεις-κράτη εκείνη την εποχή, η Αίγινα είχε συνεισφέρει, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, 30 επανδρωμένες τριήρεις στη ναυμαχία της Σαλαμίνας - στρατηγικό ορόσημο των Περσικών πολέμων το 480 πκχ.

Στην αρχή των μηδικών πολέμων προσπάθησε να αποφύγει τη ρήξη με την Περσία, προφανώς για να μην πληγούν τα εμπορικά της συμφέροντα στην ανατολική Μεσόγειο.

Τελικά η συμβολή της στη ναυμαχία της Σαλαμίνας ήταν αποφασιστική και επαινέθηκε πολύ για την ανδρεία που επέδειξαν οι Αιγινήτες, καθώς μετά την επική νίκη των Ελληνικών πόλεων-κρατών εναντίον των Περσών επαίνεσαν το μαντείο των Δελφών με βραβείο γενναιότητας.

Αλλά αυτό δεν εμπόδισε τους Αθηναίους, λίγα χρόνια αργότερα, να καταστρέψουν την πιο σημαντική αντίπαλη πόλη τους. Η Αθήνα, ισχυρή πόλη - κράτος, ήταν η μεγαλύτερη αντίζηλος της Αίγινας. O Ηρόδοτος κάνει εκτενή αναφορά στον μεταξύ τους πόλεμο, τον οποίο χαρακτηρίζει μακροχρόνιο και ως ένα από τους μεγαλύτερους της εποχής.

Η θέση της Αίγινας και η ενασχόληση των δύο πόλεων - κρατών με τη ναυτιλία και το εμπόριο, με κοινούς δηλαδή στόχους, είχαν ως αναπόφευκτο αποτέλεσμα τον ανταγωνισμό και τις μεταξύ τους συγκρούσεις.

O χαρακτηρισμός του Περικλή για την Αίγινα ως «λήμης ("τσίμπλας") του Πειραιώς» αποδίδει με ενάργεια τις σχέσεις τους.

Η αποφασιστικής σημασίας σύγκρουση για την Αίγινα έγινε το 457 πκχ.

Oι δύο πόλεις ναυμάχησαν λίγο έξω από το νησί και οι Αιγινητικές δυνάμεις νικήθηκαν κατά κράτος.

Αυτή η ήττα στάθηκε μοιραία για την τύχη του νησιού και έφερε την παρακμή από την οποία δεν ανέκαμψε ποτέ.

Αναγκάστηκε να κατεδαφίσει το τείχος, να παραδώσει το στόλο και να πληρώνει βαρύτατο ετήσιο φόρο στους Αθηναίους.

Από τις αρχές ακόμη του Πελοποννησιακού πολέμου (431 πκχ) επειδή οι Αθηναίοι θεωρούσαν την Αίγινα ως απειλή, εξαιτίας της θέσης της, επέτυχαν να διώξουν τους Αιγινήτες από το νησί τους και εγκατέστησαν σ' αυτό Αθηναίους κληρούχους.

Oι διωγμένοι Αιγινήτες κατοίκησαν με τη βοήθεια των Σπαρτιατών στη θυρέα, κοντά στο σημερινό Αστρος.

Στα τέλη του Πελοποννησιακού πολέμου (404 πκχ) ο νικητής Σπαρτιάτης στρατηγός Λύσανδρος επανέφερε τους επιζήσαντες Αιγινήτες στο νησί τους.

Από την εποχή αυτή και ύστερα η τύχη της Αίγινας ακολουθεί αυτήν των άλλων ελληνικών πόλεων και υπάγεται στην εκάστοτε ισχυρότερη δύναμη (ηγεμονία Σπάρτης, Θηβών, Μακεδονίας, Περγάμου) έως ότου περιέρχεται με διαθήκη του Αττάλου Γ (133 πκχ) στη Ρώμη.

Γύρω στα 155 κχ την επισκέπτεται ο περιηγητής Παυσανίας ο οποίος περιγράφει τα εναπομείναντα μνημεία της, μάρτυρες της παλιάς της δόξας. Ελένη Παπασταύρου, Αρχαιολόγος της Β' Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Αττικής aeginahistory.blogspot. com Δέσποινα Κουτσούμπα, θαλάσσια αρχαιολόγος στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού arxaia-ellinika.blogspot. com AKTES - Society of the Study of Ancient Coastlines Knoblauch, 1972 Mourtzas & Kolaiti 2013 Kolaiti & Mourtzas, 2016 Kolaiti, 2019 archaiologia. gr Οδός Αιγίνης documen.pub

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους