ΟΙ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΉ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Το ερώτημα που μένει...

Πλήρες Κείμενο:

ΟΙ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΉ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Το ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι πόσα και ποιά γλωσσικά στοιχεία είναι απαραίτητα για να θεωρήσει κανείς αξιόπιστη οποιαδήποτε γεωγραφική κατάτμηση μιας διαλέκτου ή ενός ιδιώματος.

Οι 172 χάρτες του Άτλαντος της Κρήτης, 64 από τους οποίους παρουσιάζουν τη γεωγραφική έκταση φωνητικών ή μορφολογικών φαινομένων, ενώ οι υπόλοιποι είναι καθαρά ονομασιολογικοί,15 είναι, πιστεύω αρκετοί για την εξαγωγή κάποιων πρώτων συμπερασμάτων, δεν απεικονίζουν όμως την πραγματικότητα, ούτε κατά την εποχή σύνθεσης του έργου, αφού, όπως σημειώνει ο διαπρεπής κρητολόγος (1988, 24), >, με ορισμένα βέβαια λάθη.

Οι λεξικογραφικές ικανότητες του Κονδυλάκη δεν στηρίζονται σε ειδικές γνώσεις αλλά στη διαισθητική του ικανότητα να εντοπίζει το αξιοπρόσεκτο και ενδιαφέρον ,το σπάνιο και δυσερμήνευτο ή δυσετυμολόγητο, τη λέξη που κινδύνευε να χαθεί οριστικά μαζί με τους γεροντότερους Κρητικούε που τη χρησιμοποιούσαν καθημερινά Στη συνέχεια ανάμεσα σε πολλές γλωσσικές παρατηρήσεις ο κ. Χαραλαμπάκης παρουσιάζει μια σειρά από λέξεις που κατέγραψε ο Κονδυλάκης στο λεξικό του: αλτσάκι (τουρκ.): παίγνιον: Αλτσάκι μ' έκαμες = μ' εγελοιοποίησες.

Η λέξη δεν ακούγεται σήμερα. γέρο διάολος, (εις ύβρεις) Φρ. Άμε στον γέρον το (γέρο ντο ) διάολο.

Οι γέροι διαόλοι να σε σηκώσουνε. γοργό= α' συνθετικόν (ταχέως, με βιασύνη): γοργοπαντρεύομαι,γοργοτρώω, γοργοβασιλεύει, γοργογιαέρνω, γοργομεγαλώνω, γοργοσυβάζομαι (κοντεύω να συμβιβαστώ) Κακαρόλα= δοχείον νερού πήλινο κανάτι.

Κάνω, [έκανα, θα κάμω, έκαμα} Ποιώ πράττω, έχω (καλώς λη κακώς) διευθύνομαι, διευθύνω, λέγω ή παρατηρώ. Φρ. Καλώς τα κάνετε καλώς τα πολεμάτε (χαιρετισμός Ριζιτών Κυδωνίας) μπροστάρης= ο ηγούμενος του ποιμνίου τράγος ή κριός, μπροσταρότραγος, μπροσταρόκριος. ξενικόσταρο= αραβόσιτος, λάζαρος, αραπόσταρο (Βιάννος) ριχτρα =καταρράκτης. τραϊτόρος,= ο επίβουλος, δόλιος, προδότης (ύβρις) ύστερο= το τέλος, ο θάνατος, Φρ. Έφταξε το ύστερό του χαρύνω= χαρώ, Φρ. Χαρύνω τα μάτια σου. Ο Θεός να σου χαρύνη τον άντρα σου και τα παιδιά σου! ψοφιά =κληρονομιά, Φρ. Αφήνει καλή ψοφιά, ωρέ: Ιεράπετρα, Σητεία) μωρέ. ΠΟΙΜΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ποιμενικό λεξιλόγιο είναι πολύ πλούσιο.

Ο τράγος για παράδειγμα, ανάλογα με το χρώμα του ή τον συνδιασμό χρωμάτων του λέγεται δαφνόχελιος= μαύρος και η κοιλιά του κόκκινη ζωνός = μαύρος και στη μέση γύρου- γύρου άσπρος. καπουλάτος =Είναι μαύρος και στα καπούλια έχει άσπρο χρώμα. κεφάλωπος= άσπρος με μαύρο κεφάλι Λέγεται για τράγους και κατσίκες.

Κουρνός= από τη μέση κι ομπρός έχει άλλο χρώμα κι από τη μέση και πίσω άλλο. λαγαράτος= μαύρος και στο πλευρό (λαγκόνια. λαγαρά) έχει ένα μπάλωμα άσπρο. λαγουδόχελιος =Μαύρος με άσπρη κοιλιά.

Μαξελάτος = μαύρος με κόκκινα μάγουλα. σταυράτος= μαύρος και τα πλευρά του κόκκινα. ψαρός= έχει ψαρό τρίχωμα. κλούτος= ο τράγος που δεν έχει κέρατα ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ μαυρόματο, φεγγαρόματο (με λίγο μαύρο χρώμα) κικκινόματο. λιβανό= (με λίγο κόκκινο χρώμα) Καψαλοπόδικο= αυτό που έχει στα πόδια του >. ΓΙΑ ΤΟ ΣΑΜΩΜΑ ΤΩΝ ΟΖΩ Δεξοπισωκόκαρο, ζερβοπισωκόκαρο, ζερβοπισώβουλο ζερβοτζιμπο ζερβόφουρκο ζερβόφουρκο, δεξοπισωκόκαρο, ζερβό πισώβουλο δεξό πισωκόκαρο, ζερβό μπροκόκαρο δεξό πισωκόκαρο σκιζάφτια. δίτζιμπο, δίφουρκο (κάνουνε στ' αυτιά δυο χαρχαλάδια) ζερρβότζιμπο διπισωκόκαρο Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ ΔΗΜ. ΘΕΟΔΟΣΑΚΗΣ Ο Θεοδοσάκης είναι ένας γνήσιος λαϊκός ποιητής με πλούσιο λαικό λεξιλόγιο στα ποιήματά του κυρίως της παραδοσιακής αγροτικής ζωής.

Χαρακτηριστικός είναι ο πρόλογος του στην ποιητική του συλλογή > Ηράκλειο 2002.

Ήλθε του χρόνου γύρισμα κι οι μέρες το καλούνε να ζωντανέψω τα βαστώ, στο διάβα μη χαθούνε.

Αλλο χαρακτηριστικό ποίημα του είναι τα >, όπου διασώζει μια σειρά από λέξεις του παλαιού κρητικού λεξιλογίου. ΚΑΛΛΟΥΡΓΙΕΣ Σπορές μετρώ τη ζήση μου, τσ' ογδόντα, γιε μου, πιάνω, βορνά μουρέλα φύτεψα και νοτικά 'χω σπείρει.

Ξεχέρσωσα, καλλούργησα, φαμεγικές με 'φαγαν μ' ακόμα και η θάλασσα φοβήθηκε τσι πάρτες.

Αλάργο, γιέ μου, του χωργιού, στο αστιβιδερό μας, λαχταρισμένη, χέρσα γη, πλεμένη, κλαδωμένη, σαν κοπελιά αφίλητη καλλούργημα 'νιμένει. ΝΑ ΓΑΤΕΧΑ Να γάτεχα που θέριζες, ο ήλιος που σε ψήνει, ποιά χωματόστρατα πατείς, ποιά μονοπάθια πιάνεις, σε ποιο καβούσι λούζεσαι, που πλέκεις τα μαλλιά σου, ποιος νεροκόλυμπος θωρεί την ακριβή θωριά σου. ΣΥΝΕΧ.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους