Στα νταμάρια μυλόπετρας του αρχαίου Ελαιώνα της Αίγινας (μέρος πρώτο). Με οδηγό τον Δημήτρη Μπόγρη και παρέα τη σύζυγό του Στέλλα Κοσμά, επισκεφτήκαμε πρόσφατα τα νταμάρια μυλόπετρας που βρίσκονται...

Πλήρες Κείμενο:

Στα νταμάρια μυλόπετρας του αρχαίου Ελαιώνα της Αίγινας (μέρος πρώτο). Με οδηγό τον Δημήτρη Μπόγρη και παρέα τη σύζυγό του Στέλλα Κοσμά, επισκεφτήκαμε πρόσφατα τα νταμάρια μυλόπετρας που βρίσκονται στην περιοχή του αρχαίου Ελαιώνα, πίσω από το Κακοπέρατο. Ο Δημήτρης, που αλωνίζει χρόνια τα βουνά της Αίγινας, μας υπέδειξε πολλές από τις ακριβείς θέσεις των νταμαριών και μεγάλο μέρος της σημερινής ανάρτησης (χωρισμένης, λόγω του μεγέθους της, σε τρία μέρη) οφείλεται στις πολύτιμες πληροφορίες του.

Μια από τις πολύ παλιές επινοήσεις του ανθρώπινου μυαλού ήταν η επεξεργασία και το άλεσμα των δημητριακών και της ελιάς κυλώντας μια πέτρα πάνω σε μιαν άλλη.

Σταδιακά από την εξέλιξη αυτής της ανακάλυψης προέκυψαν οι μύλοι που χρησιμοποιούσαν μυλόπετρες, οι οποίοι αρχικά ήταν χειροκίνητοι, σιγά σιγά, όμως, άρχισαν να λειτουργούν με κινητήρια δύναμη τα ζώα, το νερό και τον άνεμο και έτσι έχουμε τους χειρόμυλους, τους ζωόμυλους, τους νερόμυλους και τους ανεμόμυλους.

Ειδικά οι μύλοι για την έκθλιψη του ελαιόκαρπου λέγονταν ελαιόμυλοι.

Στα ελαιοτριβεία - λιοτρίβια οι ελαιόμυλοι ήταν αρχικά ζωοκίνητοι και δούλευαν με μία ή δύο μυλόπετρες.

Με την ανάπτυξη της βιομηχανίας κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα άρχισαν σταδιακά να μετατρέπονται σε μηχανοκίνητους, χρησιμοποιώντας μεγαλύτερες μυλόπετρες, μέχρι τελικά να αντικατασταθούν και αυτές από τα σύγχρονα μεταλλικά μηχανήματα.

Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι οι μυλόπετρες, κατασκευασμένες από σκληρό πέτρωμα, ήταν απαραίτητες για τη λειτουργία των μύλων και κατ' επέκταση για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των τοπικών κοινωνιών μέχρι και τα μέσα περίπου του 20ου αιώνα.

Έτσι οι περιοχές που διέθεταν τέτοια σκληρά πετρώματα άρχισαν από νωρίς να κατασκευάζουν και να εξάγουν μυλόπετρες, δημιουργώντας με αυτόν τον δύσκολο τρόπο ένα ικανοποιητικό εισόδημα, που βελτίωσε αισθητά το βιοτικό και οικονομικό επίπεδο των κατοίκων και της τοπικής κοινωνίας.

Μία από αυτές τις περιοχές ήταν και η Αίγινα.

Νταμάρια - λατομεία υπήρχαν σε πολλά σημεία του νησιού για διάφορα είδη εξαγώγιμης πέτρας.

Στην παρούσα όμως ανάρτηση θα ασχοληθούμε αποκλειστικά με αυτά του Ελαιώνα, των οποίων, όπως φαίνεται, οι μυλόπετρες χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για ελαιόμυλους.

Με βάση τα υπολείμματα που βρήκαμε κατά την έρευνά μας, φαίνεται ότι η εκμετάλλευση - εξόρυξη άρχισε από τα σημεία που βρίσκονταν πλησιέστερα στον παραθαλάσσιο τόπο φόρτωσης (και συγκεκριμένα στον μώλο που είχε κατασκευαστεί για τον λόγο αυτό λίγο πριν το Lali Bay), δηλαδή στην πλαγιά του Κακοπέρατου και τη δυτική πλευρά του Ελαιώνα, όπου υπήρχε (και εξακολουθεί να υπάρχει) τεράστια ποσότητα σκληρής και ανθεκτικής ηφαιστειακής μαυρόπετρας (ανδεσίτη), ιδανικής για την κατασκευή μυλόπετρας.

Η πολύ καλή ποιότητα της αιγινήτκης μυλόπετρας οδήγησε σταδιακά στην αυξημένη ζήτηση και έτσι οι εργασίες επεκτάθηκαν και σε άλλα σημεία του Ελαιώνα, αυξάνοντας έτσι την απόσταση από το νταμάρι στον χώρο τελικής επεξεργασίας και φόρτωσης, δίπλα στο παραθαλάσσιο σημείο που προαναφέραμε.

Θεωρώ περιττό να αναφέρω τις δυσκολίες που είχε το επάγγελμα του εργάτη της μυλόπετρας σε όλα τα στάδια, από την εξόρυξη και τη λάξευση μέχρι την κύλιση και τη φόρτωση στα καΐκια.

Από διάφορες μαρτυρίες προκύπτει ότι οι εργασίες στα νταμάρια αυτά εντάθηκαν από το δεύτερο μισό του 19ου μέχρι και τα μέσα του 20ου αιώνα (οπότε και σταμάτησαν οριστικά μετά την ανάπτυξη της βιομηχανίας και τη δημιουργία μύλων με σύγχρονα μηχανήματα) και φαίνεται ότι γύρω στο 1930 η εξόρυξη και εξαγωγή μυλόπετρας είχε φτάσει στο απόγειό της. (Συνεχίζεται...)

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους