Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ανδρέας Παπανδρέου: από τον τροτσκισμό, στην προσωπολατρία Στις 9 Αυγούστου του 1939 οι αθηναϊκές εφημερίδες κατέγραψαν μια ακόμα επιτυχία των διωκτικών αρχών στην καταπολέμηση του κομμουνιστικού κινδύνου: τη σύλληψη μιας φοιτητικής ομάδας που συνδέονταν με το «λαθρόβιο» έντυπο Προλετάριος.

Στο σπίτι ενός είχε βρεθεί η γραφομηχανή και ο πολύγραφος - το ιερό εργαλείο της παρανομίας.

Αυτός, ο άνθρωπος αυτός, ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου.

Ο εικοσάχρονος φοιτητής της νομικής υπέγραψε δήλωση μετανοίας, κατονόμασε τους συντρόφους του και αναχώρησε για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η υπόθεση αρχειοθετήθηκε.

Η μετεωρική όμως πορεία του Ανδρέα Παπανδρέου στην ελληνική πολιτική ζωή είχε ως αποτέλεσμα την «αποκάλυψή» της.

Στον απόηχο των Ιουλιανών ο Κωνσταντίνος Μανιαδάκης ανέσυρε τον «φάκελο Παπανδρέου»: και κομμουνιστής και δηλωσίας.

Δύο δεκαετίες μετά, ο Ελεύθερος Τύπος απάντησε στις -κατασκευασμένες- «αποκαλύψεις» της Αυριανής σε βάρος του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη με το ίδιο νόμισμα: «ο Ανδρέας καταδότης της δικτατορίας». ​Στην ιστορία όμως αυτή το κρίσιμο δεν είναι η δήλωση του Ανδρέα Παπανδρέου.

Ήταν η πολιτική του επιλογή: η ένταξή του δηλαδή σε έναν κύκλο νεαρών επαναστατών -ανάμεσά τους ο Κορνήλιος Καστοριάδης- που εμπνέονταν από τον Λέοντα Τρότσκι και όχι τον Ιωσήφ Στάλιν.

Προφανώς, ο Παπανδρέου δεν παρέμεινε τροτσκιστής.

Η εξέλιξη όμως της διανοητικής και πολιτικής του σκέψης φανερώνει μια διαρκή επικοινωνία με τον χώρο που στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου ονομάστηκε «αντι-σταλινική Αριστερά». Αυτός στην Ελλάδα υπήρξε μειοψηφικός εξαιτίας των ειδικών χαρακτηριστικών της δεκαετίας του 1940. Στις Ηνωμένες Πολιτείες από την άλλη, και ειδικότερα στα ακαδημαϊκά και πολιτικά περιβάλλοντα που κινήθηκε ο Παπανδρέου, η «αντι-σταλινική Αριστερά» ήταν ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.

Διανοούμενοι και ακτιβιστές που τη δεκαετία του 1930, στα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης, είχαν διαφορετικούς βαθμούς εμπλοκής στο τροτσκιστικό κίνημα πλέον μετασχημάτιζαν την ταυτόχρονη κριτική τους στον καπιταλισμό και στον σταλινισμό σε μια νέα σύνθεση που αναφέρονταν στο δημοκρατικό σοσιαλισμό και στο ριζοσπαστισμό των κοινωνικών κινημάτων. ​Αυτή την κουλτούρα εισήγαγε ο Παπανδρέου στην ελληνική πολιτική σκέψη ήδη από τα χρόνια της δικτατορίας: ταύτιση με τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα, λαϊκή και εργατική αυτοδιαχείριση και κυρίως ρητορική σοσιαλιστικού μετασχηματισμού που δεν ταυτίζονταν με το φορτίο του ιστορικού κομμουνιστικού κινήματος.

Ή για να είμαι ακόμα πιο ακριβής, ρητορική σοσιαλιστικού μετασχηματισμού σε αντιπαράθεση με τον ιστορικό κομμουνισμό.

Είναι ενδεικτικό το σχήμα που διατύπωσε ο Παπανδρέου για την πρόσφατη ελληνική ιστορία: το ΕΑΜ ως ένα γνήσιο λαϊκό κίνημα που ηττήθηκε από την «προδοσία» της Σοβιετικής Ένωσης και το δογματισμό της πειθήνιας, σε αυτήν, ηγεσίας του ΚΚΕ.

Είναι μια ανάγνωση που παραπέμπει στην τροτσκιστική παράδοση και ταυτόχρονα αποπνέει μια ευθεία αμφισβήτηση του κύρους του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Και νομίζω εδώ είναι το κλειδί της όλης υπόθεσης: ο Παπανδρέου δεν ένιωθε κάποιο δέος έναντι του κόμματος αυτού· το είχε απονομιμοποιήσει μέσα του από τα νεανικά του χρόνια και στη συνέχεια ο χώρος στον οποίο διαμόρφωσε τη σκέψη του επιβεβαίωνε την αρχική καχυποψία ή και ανοιχτή αντιπαλότητα με τους κάθε λογής «σταλινικούς». ​Αν το σκεφτεί κανείς, το ΠΑΚ δεν συνεργάστηκε ποτέ στην πραγματικότητα με τις οργανώσεις της κομμουνιστικής Αριστεράς επί χούντας, ο Φλωράκης μάταια περίμενε το τηλεφώνημα εκείνο για τη συγκυβέρνηση μετά τις εκλογές του 1981, ο λόγος του Ανδρέα Παπανδρέου ήταν συστηματικά απαξιωτικός όταν αναφερόταν είτε στην αριστερά του «σαλονιού» είτε για εκείνη που έμενε προσκολλημένη στις κατευθύνσεις της Μόσχας.

Την ίδια ώρα, ένιωθε περισσή άνεση να συνομιλεί με παλιούς επαναστάτες που προέρχονταν από την τροτσκιστική παράδοση, όπως ο Μιχάλης Ράπτης (Πάμπλο), και να ενσωματώνει την κοινωνική βάση της προδικτατορικής Αριστεράς που είχε ταυτιστεί με το εγχείρημα της ΕΔΑ, δηλαδή της ελληνικής εκδοχής του «εθνικού δρόμου προς το σοσιαλισμό». Αυτή ήταν η ιδιαιτερότητα του Ανδρέα Παπανδρέου.

Δεν επεδίωξε να εμφανιστεί ως ο νόμιμος κληρονόμος του ελληνικού κομμουνισμού, αλλά μέσα από την ηχηρή αμφισβήτησή του διεκδίκησε το ακροατήριο της Αριστεράς προσφέροντας μια απάντηση στο ιστορικό ερώτημα της ήττας της και κυρίως στη δυνατότητα της νίκης της.

Η ειρωνεία του Παπανδρέου είναι ότι ξεκίνησε από την αποκαθήλωση της προσωπολατρίας για να αναγορεύσει, τελικά, τον εαυτό του σε αντικείμενο της.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους