Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ένας Πόντιος που γλύτωσε από τους Τούρκους, αλλά βρήκε το θάνατο από τους αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ; Ναι, αυτή είναι η ιστορία του Κυριάκου Παπαδόπουλου και χιλιάδων ακόμα Ποντίων του Δυτικού Πόντου, των "Μπαφραλήδων", που εγκαταστάθηκαν μετά το 1922 στην Μακεδονία. "Μητρική του γλώσσα η τουρκική.

Και παρόλο που από το 22 ήρθαν στη Ελλάδα, οι γεροντότεροι εξακολουθούν να μην ξέρουν γρι ελληνικά.

Είναι φανατισμένοι Χριστιανοί.

Τους διακρίνει ένα είδος μοιρολατρίας και σπαρτιατικής πειθαρχίας που την επιτείνει το χαμηλό μορφωτικό τους επίπεδο.

Υπακούνε στον αρχηγό τους τυφλά.

Ο,τι πει αυτός.

Πώς μπορεί να μην είναι σωστό αυτό που θα πει ο αρχηγός; Έχουν όμως και ένα προσόν που δεν το έχουν οι άλλοι και κανένας δεν μπορεί να τους το αρνηθεί.

Είναι άριστοι πολεμιστές, φημισμένοι σκοπευτές, ατρόμητοι πάνω στη μάχη, σωστά παλικάρια." Αυτά θα γράψει με κάποιο θαυμασμό ο Γιώργος Κρήτος (Καπετάν Θαλής), αντάρτης του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην κεντρική Μακεδονία για τον Κισά-Μπατζάκ, τον μικροκαμωμένο Πόντιο και τους τουρκόφωνους αντάρτες του που πολέμησαν εναντίον του ΕΛΑΣ στην Κατοχή. Ο Κισά-Μπατζάκ ήταν τουρκόφωνος Πόντιος από τον Δυτικό Πόντο.

Το πραγματικό του όνομα ήταν Κυριάκος Παπαδόπουλος. Το Κισά-Μπατζάκ ήταν το τουρκικό παρατσούκλι του και σήμαινε "κοντοπόδαρος" (καθώς ήταν πολύ κοντός). Είχε γεννηθεί στο χωριό Τσορτουκλί του Δυτικού Πόντου το 1884.

Την περίοδο της ποντιακής γενοκτονίας εξελίχτηκε σε ηγετική προσωπικότητα του αντάρτικου κινήματος του Δυτικού Πόντου.

Πολέμησε δέκα χρόνια στα βουνά, κατάφερε να επιβιώσει και τελικά ήρθε πρόσφυγας στην Ελλάδα.

Το 1924 εγκαταστάθηκε στο χωριό Κούκο της Πιερίας, έξω από την Κατερίνη.

Στη γενοκτονία είχε ήδη χάσει τρία αδέρφια και τον θείο του. Στην Κατοχή ο Κυριάκος Παπαδόπουλος, μαζί με χιλιάδες ακόμα πρώην μαχητές του Πόντου και τους απογόνους τους, ξαναγίνεται αντάρτης.

Ήδη απο τον Απρίλιο του 1941 καταφέρνει να βρει όπλα και να εξοπλίσει τους συγχωριανούς του.

Βγαίνουν στα βουνά γύρω απο τον Κούκο και ακολουθούν αυτόνομη δράση. Ο Κούκος Κατερίνης βρισκόταν πρώτα υπό ιταλική και μετά την συνθηκολόγηση των Ιταλών υπό γερμανική κατοχή.

Η ένοπλη αντιστασιακή εθνικιστική οργάνωση ΠΑΟ (Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωση), που έδρασε στην Κεντρική Μακεδονία, προσπάθησε να τον εντάξει στις γραμμές της, όμως ο Παπαδόπουλος αρνήθηκε.Την ίδια άρνηση έδειξε και απέναντι στο ΕΛΑΣ, που επίσης προσπάθησε πιεστικά να τον προσεγγίσει, σύμφωνα με την πάγια πολιτική του ΕΛΑΣ να απορροφήσει όλους τους "ανταγωνιστές" ή, αν αυτό δε γίνει δυνατό, να τους εξοντώσει. Ο Κισά-Μπατζάκ όμως έμεινε σταθερός στην άρνηση συνεργασίας με το ΕΛΑΣ.

Πίσω από αυτό βρίσκονταν τρεις παράμετροι. 1) Οι βαθιά συντηρητικές-χριστιανορθόδοξες αρχές του (η Ορθοδοξία και το Πατριαρχείο για τους Πόντιους του Δυτικού Πόντου ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της ποντιακής ταυτότητας). 2) Το γεγονός πως το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην Μακεδονία είχε την φήμη αντιεθνικής φιλοσλαβικής οργάνωσης, λόγω των θέσεων που είχε εκφράσει το ΚΚΕ την δεκαετία του 20 για αυτονόμηση της Μακεδονίας, αλλά και λόγω του ότι το ΕΛΑΣ είχε δεχτεί στις γραμμές του σλαβόφωνους που αυτοπροσδιορίζονταν ως Σλαβομακεδόνες. Οι Πόντιοι όμως είχαν χάσει ήδη μια πατρίδα και δεν ήταν διατεθειμένοι να χάσουν και δεύτερη. 3) Εξαιτίας της βαθιάς καχυποψίας του απέναντι στην κομμουνιστική Ρωσία (αλλά και την Βρετανία). Αυτή η καχυποψία ρίζωνε στα τραυματικά βιώματά του ως αντάρτης στον Πόντο.

Με την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 άλλαξε η εξωτερική πολιτική της Ρωσίας με δραματικές συνέπειες για τον ελληνισμό του Πόντου, τόσο του Δυτικού, όσο και του Ανατολικού.

Οι μπολσεβίκοι, πλέον σύμμαχοι του Κεμάλ, στήριξαν το δόγμα της ακεραιότητας της Τουρκίας.

Έτσι το 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ έφτασε στην Σαμψούντα του Πόντου και ξεκίνησε την πιο βίαιη φάση της ποντιακής γενοκτονίας, που οδήγησε στην δολοφονία και στον ξεριζωμό χιλιάδων Ποντίων, τόσο του Δυτικού Πόντου (κυρίως τουρκόφωνοι), όσο και του Ανατολικού (ελληνόφωνοι). Οι Γερμανοί προσέφεραν στον Παπαδόπουλο βοήθεια εναντίον του ΕΛΑΣ, αλλά εκείνος αρχικά αρνήθηκε δηλώνοντας πως το ΕΛΑΣ είναι δική του υπόθεση και πως οι Γερμανοί πρέπει να μείνουν μακριά από τον Κούκο.

Πράγματι αυτό αρχικά συνέβη.

Όμως τον Σεπτέμβριο του 1943 το ΕΛΑΣ διέλυσε την ΠΑΟ στην Πιερία και την νύχτα της 17. Νοεμβρίου του 1943 επιτέθηκε στον Κούκο.

Η μαχη κράτησε πολλες μέρες.

Όταν το ΕΛΑΣ αποχώρησε, πήρε μαζι του ως ομήρους 158 ανθρώπους, όλοι κάτοικοι του χωριού.

Ανάμεσά τους βρισκόταν η γυναίκα και η κόρη του Κυριάκου Παπαδόπουλου.

Ένα μήνα ο Κισά-Μπατζάκ με γερμανικό οπλισμό και βοήθεια αναζητούσε τους ομήρους.

Τελικά τους βρηκαν οι Γερμανοί, αλλα το ΕΛΑΣ πρόλαβε να εκτελέσει οχτώ, ανάμεσά τους την γυναίκα και την κόρη του.

Σε μια από τις μάχες με το ΕΛΑΣ ο Κισά-Μπατζάκ έχασε και τον γιο του.

Μέχρι το καλοκαίρι του 1944 ο Κυριάκος Παπαδόπουλος και οι άνδρες του, εξοπλισμένοι πλέον απο τους Γερμανούς, είχανε γίνει το αντίπαλο δέος του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην Κεντρική Μακεδονία.

Στα τουρκόφωνα χωριά είχανε συσταθεί αντικομμουνιστικές επιτροπές.

Όταν φάνηκε, πως οι Γερμανοί είναι έτοιμοι να αποχωρήσουν απο την Ελλάδα, ο Κισά-Μπατζάκ ήρθε σε επαφή με τον ΕΔΕΣ.

Όμως οι Βρετανοί μπλοκάρανε κάθε πιθανή συνεργασία και απαίτησαν το ένοπλο σώμα του να παραδώσει τα οπλα του στο ΕΛΑΣ, κάτι που αυτός δεν αποδέχτηκε.

Αυτή η απαίτηση των Βρετανών είχε να κάνει με το γεγονός, πως στην κυβέρνηση που θα επέστρεφε στην Ελλάδα από το Κάιρο, δηλαδή στην κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου, το ΕΑΜ θα συμμετείχε.

Το τελευταίο αιματηρό κεφάλαιο γράφτηκε στη μάχη του Κιλκίς τον Νοέμβριο του 1944.

Εκεί οι Ελασίτες αντιμετώπισαν το ΕΕΣ (Ελληνικός Εθνικός Στρατός), που είχε οχυρωθεί στην πόλη.

Πρόκειται για μια αντιεαμική στρατιωτική οργάνωση- ομπρέλα κάτω από την οποία βρίσκονταν όλες τις αντιεαμικές και εθνικιστικές ένοπλες ομάδες της Μακεδονίας.

Μετά από σκληρή μάχη οι Ελασίτες επικράτησαν και ακολούθησαν μαζικές εκτελέσεις αιχμαλώτων, ενόπλων και αμάχων, ανάμεσα τους γυναίκες και παιδιά από τουρκόφωνα χωριά, που στην προπαγάνδα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν "αντιδραστικά" . Πρόκειται για την φονικότερη μάχη του Εμφυλίου εως το τελος του, το 1949.

Κατά τον Στάθη Καλύβα ο αριθμός των εκτελεσθέντων μετά το τέλος της μάχης είναι ανάμεσα στους 1.000 με 3.000 ανθρώπους στη συντρηπτική τους πλειοψηφία τουρκόφωνοι Πόντιοι, που είχαν αιχμαλωτιστεί από το ΕΛΑΣ. Ο Κισά-Μπατζάκ ή αλλιώς Κυριάκος Παπαδόπουλος δεν ήταν ανάμεσα στους σκοτωμένους της μάχης.

Τραυματίστηκε και πήρε μόνος του τη ζωή του, για να μην πέσει στα χέρια του ΕΛΑΣ.

Η μάχη του Κιλκίς πέρασε στην συλλογική μνήμη των τουρκόφωνων Ποντίων του Δυτικού Πόντου ως ένα από τα πιο δραματικά γεγονότα της ιστορίας τους, αφού πολλά από τα θύματα ήταν επιζώντες της τουρκικής γενοκτονίας, που τελικά σκοτώθηκαν και εκτελέστηκαν στην Ελλάδα από αντάρτες του ΕΛΑΣ.

Πολλοί από τους Ελασίτες που βρέθηκαν απέναντι στους τουρκόφωνους Πόντιους του Δυτικού Πόντου στη Μάχη του Κιλκίς ήταν επίσης πρόσφυγες, ελληνόφωνοι Πόντιοι από τον Ανατολικό Πόντο και ρωσόφωνοι από την περιοχή του Καυκάσου και της Νότιας Ρωσίας, που είχαν ενταχθεί στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και ήταν μέλη του ΚΚΕ. ✍ © Οι Έλληνες στην Ιστορία Πηγές: Μarkos Valianatos: The untold history of greek collaboration with Nazi Germany (1941-1944), Σελ. 131-133 Στράτος Δορδανάς: Έλληνες εναντίον Ελλήνων: Ο κόσμος των ταγμάτων Ασφαλείας στην κατοχική Θεσσαλονίκη, ΕΚΔΟΣΕΙΣ Επίκεντρο, Σελ. 246-251. Στρατός Δορδανάς: Αντικομμουνιστές οπλαρχηγοί στη γερμανοκρατούμενη Κεντρική Μακεδονία, στο: Νίκος Μαραντζίδης (επιμ.): Οι άλλοι Καπετάνιοι.

Αντικομμουνιστές ένοπλοι στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου, Εκδόσεις Βιβλιοπωλείο της Εστίας, σελ. 63-119. Νίκος Μαραντζίδης: Γιασασίν Μιλλέτ: Ζήτω το έθνος.

Προσφυγιά, κατοχή και εμφύλιος: Εθνοτική ταυτότητα και πολιτική συμπεριφορά στους τουρκόφωνους ελληνορθόδοξους του Δυτικού Πόντου, ΕΚΔΟΣΕΙΣ Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους