Original Post

Πλήρες Κείμενο:

https://www.ionikienotita.gr/?p=54731 Από το «Butter» στο «Church»: Οι αγγλικές λέξεις που δεν φαντάζεστε ότι έχουν ελληνική ρίζα Posted by Σαράντος Φιλιππόπουλος

--------------------------------------------------------------------- Πόσο ελληνικό είναι το αγγλικό «butter» ή το «church»; Με μια πρώτη ματιά, πολλές λέξεις της σύγχρονης αγγλικής γλώσσας μοιάζουν να μην έχουν την παραμικρή σχέση με τα ελληνικά.

Κι όμως, η γλωσσική ιστορία κρύβει εκπλήξεις που ανατρέπουν όσα νομίζαμε.

Ο διακεκριμένος καθηγητής Γλωσσολογίας και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιώργος Μπαμπινιώτης, ξετυλίγει το κουβάρι της ετυμολογίας και αποκαλύπτει τα «κρυμμένα» δάνεια της αγγλικής από την ελληνική γλώσσα.

Αναλύοντας καθημερινές λέξεις που χρησιμοποιούμε όλοι, όπως το paper (χαρτί), το sketch (σκαρίφημα), τη bomb (βόμβα) ή το clergy (κληρικός), ο κορυφαίος γλωσσολόγος μας ξεναγεί στο συναρπαστικό ταξίδι των λέξεων μέσα στο χρόνο:

————————————————————————————— Αν σας ρωτήσει κανείς, θέλοντας να ελέγξει τις ετυμολογικές γνώσεις σας στην Αγγλική ή στην Ελληνική, αν λέξεις όπως λ.χ. butter «βούτυρο», paper «χαρτί», church «εκκλησία», sketch «σκαρίφημα – θεατρικό σκετς», bomb «βόμβα», clergy «κληρικός» και clerk «υπάλληλος», chart «χάρτης» και card «κάρτα», calm «νηνεμία, γαλήνη», pain «πόνος», pirate «πειρατής», diploma «δί-πλωμα», channel «δίαυλος», priest «ιερέας», buffalo «βουβάλι», monk «μοναχός», bishop «επίσκοπος» κ.ά. προέρχονται από την Ελληνική ή είναι αμιγώς αγγλικές, μη βιαστείτε να απαντήσετε ότι δεν σας φαίνονται ελληνικές.

Η πραγματικότητα είναι ότι περνώντας μέσα από διάφορους, συχνά δαιδαλώδεις γλωσσικούς δρόμους οι λέξεις αυτές έφτασαν στην Αγγλική, έχοντας ξεκινήσει από την ελληνική γλώσσα.

Είναι δάνειες λέξεις της Αγγλικής από την Ελληνική.

Μια ματιά σε έγκυρα λεξικά της Αγγλικής (Webster, Random House, Longman, Oxford κ.ά.) μπορεί να σας πείσει! Το αρχαίο ελληνικό βούτυρον / βούτυρος (βους τυρός), μέσω του λατινικού butyrum, έδωσε το παλαιό αγγλικό butere, από όπου το σύγχρονο αγγλικό butter (και τα γερμανικό Butter, γαλλικό beurre, ιταλικό burro κ.ά.). Το αρχαίο πάπυρος, που δήλωσε την πρώτη μορφή γραφικής ύλης από το ομώνυμο φυτό το οποίο ευδοκιμούσε στην Αίγυπτο, έδωσε το αγγλικό paper (γαλλικό papier, γερμανικό Papier κ.ά.) μέσω του λατινικού papyrum, από όπου το μεσαιωνικό γαλλικό papier και το μεσαιωνικό αγγλικό papir.

Πιο σύνθετη είναι η προέλευση της λέξης που δήλωσε στην Αγγλική την «εκκλησία»: church.

Ξεκίνησε από το ελληνιστικό κυριακήν «οίκος τού Κυρίου» (από το Κύριος), το οποίο, μέσω του παλαιού γερμανικού kirihha (από όπου το γερμανικό Kirche «εκκλησία») και των παλαιών αγγλινών cirice και chirche, έδωσε το αγγλικό church.

Οι ίδιοι οι Έλληνες χριστιανοί χρησιμοποίησαν το αρχαίο εκκλησία (εκκλησία του δήμου «η συγκέντρωση του λαού / των πολιτών ως θεσμικό όργανο») με νέο περιεχόμενο: χώρος όπου συγκεντρώνονται οι πιστοί για να λατρέψουν τον Θεό (ενώ οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τη λέξη ναός, με την αντίληψη ότι αποτελεί χώρο όπου ναίουν, όπου κατοικούν οι θεοί). Ενδιαφέρον έχει, για τις περιπέτειές της, η λέξη sketch «σκαρί-φημα – θεατρικό σκετς». Ποιος το φαντάζεται, εκ πρώτης όψεως, ότι προέρχεται από την ελληνική λέξη σχέδιο; Η αρχαία λέξη σχέδιον (από το αρχαίο σχέδιος, που σήμαινε «προσωρινός, αυτοσχέδιος», προερχόμενη από τη λέξη σχεδόν και αυτή από το έχω), μέσω του λατινικού schedium, έδωσε το ιταλικό schizzo, που πέρασε στα Ολλανδικά ως schets, από όπου το αγγλικό sketch.

Το περίεργο για τη ζωή των λέξεων είναι ότι το ελληνικό σχέδιο επανήλθε στους νεότερους χρόνους στην Ελληνική ως «αντιδάνειο» (ως δάνειο δανείου!) μέσα από δύο ξένες γλώσσες: από την Ιταλική ως σκίτσο και από την Αγγλική ως σκετς.

Ανάλογη είναι η περίπτωση του αγγλικού scene «σκηνή». Προέρχεται από το ελληνικό σκηνή, μέσω του λατινικού scaena / scena.

Από το υποκοριστικό του λατινικού scena, το scenarium, προήλθε το ιταλικό scenario που πέρασε σε διάφορες γλώσσες (αγγλικά scenario, γαλλικά scenario κ.ά.) και επανήλθε στα Ελληνικά ως σενάριο (αντιδάνειο). Από το θέμα σχ- (του έχω, πβ. κατά-σχ-ω, παρά-σχ-ω, σχ-εδόν), που είδαμε και στο σχέδιο, προήλθε και η λέξη σχήμα, η οποία έδωσε, μέσω του λατινικού schema, το αγγλικό scheme.

Μια λέξη που θα ξάφνιαζε ίσως, όταν κανείς διαπιστώσει ότι είναι ελληνική, είναι η αγγλική λέξη pain «πόνος». Η λέξη αυτή προήλθε από την ελληνική λέξη ποινή, που σήμαινε αρχικά «τιμή αίματος, εκδίκηση (για έγκλημα)» και μετά «τιμωρία». Μέσω του λατινικού poena, που έδωσε το γαλλικό peine (αρχικά σήμαινε «τα βασανιστήρια των μαρτύρων της πίστεως»), προήλθε το αγγλικό pain με τη σημασία «πόνος» ως απόρροια των πόνων από τα βασανιστήρια και ως επακόλουθο της τιμωρίας γενικότερα.

Εξίσου ίσως θα ξάφνιαζε και η αγγλική λέξη calm «κάλμα, νηνεμία». Και αυτή προήλθε από ελληνική λέξη, το αρχαίο καύμα, που δήλωνε τον καύσωνα και το θέρος, οδηγώντας συνεκδοχικά στη σημασία της ηρεμίας της θάλασσας, της απουσίας δυνατών ανέμων. Στην Αγγλική έφτασε η λέξη από το ιταλικό calma, που ανάγεται σε όψιμο λατινικό cauma από το καύμα.

Ότι η λέξη ξαναγύρισε στην Ελληνική μέσω της Ιταλικής ως κάλμα, δηλαδή ως αντιδάνειο, είδαμε ότι αποτελεί συχνό φαινόμενο.

Το αρχ. πειρῶμαι «προ-σπαθώ, αποπειρώμαι, τολμώ» έδωσε στη μεταγενέστερη Ελληνική τη λέξη πειρατής, που προφανώς θα σήμαινε αρχικά αυτόν που αποτολμά παρακινδυνευμένα και παράνομα εγχειρήματα. Μέσω του λατινικού pirata η λέξη έδωσε το αγγλικό pirate. Πηγή: dinfo.gr

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους