Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΝΟΗΤΟΣ ΗΛΙΟΣ ΚΑΙ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΑ Για τους Νεοπλατωνικούς, ο Νοητός Ήλιος δεν ήταν απλώς ένα ποιητικό σύμβολο.

Ήταν μια βαθιά μεταφυσική πραγματικότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντικείμενο μυστικής εμπειρίας.

Η έννοια εμφανίζεται ήδη στον Πλάτων, όπου ο αισθητός ήλιος παρουσιάζεται ως εικόνα του Αγαθού. Οι Νεοπλατωνικοί ανέπτυξαν αυτή τη διδασκαλία πολύ περισσότερο. 1. Ο Πλατωνικός Ήλιος Στην Πολιτεία ο Πλάτων λέει ότι: • Ο αισθητός ήλιος δίνει φως στα μάτια. • Το Αγαθό δίνει φως στον νου. • Όπως ο ήλιος καθιστά τα ορατά αντικείμενα ορατά, έτσι το Αγαθό καθιστά τα νοητά αντικείμενα γνωστά.

Άρα ο ήλιος του ουρανού είναι εικόνα ενός ανώτερου «νοητού ηλίου». Για τον Πλάτωνα αυτός ο Νοητός Ήλιος ταυτίζεται κυρίως με το Αγαθό. 2. Ο Πλωτίνος και το Φως του Νου Ο Πλωτίνος μιλά συχνά για μια εμπειρία εσωτερικού φωτός. Στις Εννεάδες περιγράφει ότι η ψυχή, όταν στραφεί προς τα άνω, βλέπει: • φως χωρίς μορφή, • φως που δεν προέρχεται από τον φυσικό ήλιο, • φως που είναι ταυτόχρονα γνώση και ύπαρξη.

Το περίφημο χωρίο: «Αφαίρεσε τα πάντα και θα δεις.» αναφέρεται ακριβώς στην εσωτερική θέαση του νοητού φωτός.

Για τον Πλωτίνο ο Νους είναι ένας κόσμος φωτός. Οι Ιδέες δεν βρίσκονται μέσα σε σκοτάδι αλλά μέσα σε μια αδιάκοπη φωτοχυσία.

Εδώ ο Πλωτίνος αναφέρεται στην ένωση της ψυχής με το Νοητό Ήλιο που εντός Του βιώνει τις Ιδέες σαν αδιάκοπη φωτοχυσία. 3. Ο Ιάμβλιχος και οι Θεουργικές Εμπειρίες Ο Ιάμβλιχος προχωρεί ακόμη περισσότερο.

Στο έργο του Περί Μυστηρίων αναφέρει ότι κατά τις θεουργικές τελετές εμφανίζονται: • άρρητα φώτα, • ηλιακές λάμψεις, • νοητές πυρές, • φωτεινές παρουσίες θεών.

Δεν τα θεωρεί φαντασίες.

Τα θεωρεί πραγματικές εκδηλώσεις των θείων δυνάμεων σε ανώτερα επίπεδα της ψυχής.

Εδώ ο Νοητός Ήλιος γίνεται σχεδόν μυσταγωγική εμπειρία.

---------------------------------------------------------- Από βίωμα στο Σύγχρονο Πλατωνισμό

---------------------------------------------------------- Στο Ουράνιο πεδίο της βασιλείας του Αγαθού Νου ενυπάρχουν Θείες οντότητες με σώμα φωτεινό.

Ο μύστης εισερχόμενος δια ηλιακού φωτεινού φράγματος εισέρχεται στο πεδίο του Αγαθού.

Εντός του πεδίου αυτού ενυπάρχουν σε κίνηση ή και στάση φωτωειδή όντα και ένας Υπέρλαμπρος Νοητός Ήλιος όπου σε Αυτόν οδηγούνται προς μυστική ένωση φωτεινές ψυχές όντων. 4. Ο Πρόκλος και ο Υπερκόσμιος Ήλιος Ο Πρόκλος ανέπτυξε μια πολύ σύνθετη ηλιακή θεολογία.

Διακρίνει: 1. Τον αισθητό ήλιο. 2. Τον ψυχικό ήλιο. 3. Τον νοητό-νοερό ήλιο. 4. Τον υπερκόσμιο ηλιακό θεό.

Για τον Πρόκλο ο φυσικός ήλιος που βλέπουμε είναι απλώς το τελευταίο αποτύπωμα μιας αλυσίδας θείων ηλιακών αρχών.

Πίσω από τον ορατό ήλιο υπάρχει ένας νοητός ήλιος που βρίσκεται στον κόσμο του Νου. 5. Περιέχει ο Νοητός Ήλιος όλους τους Θεούς ή όλες τις Ιδέες ; Για τον Πρόκλο: • ο Νους περιέχει όλες τις Ιδέες, • οι Ιδέες είναι τα αρχέτυπα των πάντων, • οι Θεοί προβάλλουν τις σειρές των όντων μέσα στον Νου.

Άρα ο Νοητός Ήλιος μπορεί να θεωρηθεί ως η ενοποιητική φωτοχυσία του θείου Νου.

Όχι όμως ότι οι Θεοί χάνονται μέσα του. Οι Θεοί παραμένουν υπερβατικές Ενάδες συναϊδιες με το Εν. Ή αλλιώς το Εν και οι Ενάδες είναι εκδηλωμένοι ταυτόχρονα, για αυτό μιλάμε για πολυθεϊσμό.

Αλλά μέσα στον Νου όλες οι θείες δυνάμεις εμφανίζονται ενωμένες σε μια ενιαία νοητική λαμπρότητα.

Θα μπορούσαμε να το αποδώσουμε σχηματικά ως: Το Ένα ↓ Ενάδες (Θεοί) ↓ Θείος Νους Δημιουργός ↓ Νοητός Ήλιος ↓ Κόσμος Ιδεών ↓ Παγκόσμια Ψυχή ↓ Ατομικές Ψυχές ↓ Πεδίο Αντιθέτων - Γίγνεσθαι Στο επίπεδο αυτό ο Νοητός Ήλιος λειτουργεί σαν η ενιαία ακτινοβολία όλων των θείων λογικών αρχών.

Γι' αυτό στους ύστερους Νεοπλατωνικούς ο Ήλιος, ιδιαίτερα ο Απόλλων και ο Ήλιος, δεν είναι απλώς ουράνια σώματα ή μυθολογικές μορφές.

Είναι αισθητές εικόνες μιας υπερκόσμιας νοητής ηλιακής πραγματικότητας, της οποίας η άμεση θέαση ισοδυναμεί με συμμετοχή στον ίδιο τον Θείο Νου.

Από τη σκοπιά του Πρόκλου ειδικά, η πιο κοντινή διατύπωση στη δική σου περιγραφή θα ήταν ότι ο Νοητός Ήλιος είναι η ενωτική φωτοχυσία του νοητού κόσμου, μέσα στην οποία οι θεϊκές σειρές αποκαλύπτονται ως μία αρμονική και αδιαίρετη νοητική ζωή.

Δεν είναι το Ένα, ούτε οι Ενάδες, αλλά το πρώτο λαμπρό πεδίο όπου η θεία πολλαπλότητα γίνεται νοητώς ορατή. Ο Θεός - Ενάδα Απόλλων είναι ο Νοητός Ήλιος ή οι Ιδέες του Θεού Απόλλωνα εμπεριέχονται εντός του Νοητού Ήλιου μαζί με τις Ιδέες των άλλων Θεών ; Ο Απόλλων ως θεός δεν ταυτίζεται με τον Νοητό Ήλιο. Ο Απόλλων είναι θεία Ενάδα, δηλαδή βρίσκεται υπεράνω του νοητού κόσμου, μαζί με τις άλλες θείες Ενάδες.

Το σχήμα είναι περίπου: Ένα ↓ Ενάδες (Απόλλων, Αθηνά, Δίας κτλ.) ↓ Θείος Νους Δημιουργός ↓ Νοητός Ήλιος ↓ Κόσμος Ιδεών ↓ Παγκόσμια Ψυχή ↓ Ατομικές Ψυχές ↓ Πεδίο Αντιθέτων - Γίγνεσθαι Άρα η Ενάδα Απόλλων είναι ανώτερη από τον Νοητό Ήλιο εφόσον βρίσκεται στο επίπεδο των Ενάδων.

Υπάρχει όμως μια λεπτή διάκριση. Οι Νεοπλατωνικοί δεν μιλούν ακριβώς για «Ιδέα του Απόλλωνα». Οι Ιδέες βρίσκονται μέσα στον Νου, ενώ οι Θεοί είναι υπεράνω των Ιδεών. Ο Πρόκλος θα έλεγε μάλλον ότι: • ο Απόλλων παράγει μία απολλώνια σειρά, • η σειρά αυτή εκδηλώνεται στον Νου ως νοητές πραγματικότητες, • κατόπιν στην Ψυχή ως ψυχικές δυνάμεις, • και τέλος στον κόσμο ως ήλιος, μαντική, μουσική, αρμονία, κάθαρση κτλ.

Άρα μέσα στον Νου υπάρχουν οι νοητές εκδηλώσεις της απολλώνιας δυνάμεως, όχι η ίδια η Ενάδα Απόλλων.

Ο ορισμός του Όντος στον Σύγχρονο Πλατωνισμό και στον αρχαίο Νεοπλατωνισμό. Στον Πρόκλο το Ον δεν είναι απλώς το άθροισμα όλων των βαθμίδων.

Είναι η καθολική αρχή της υπάρξεως που διαπερνά όλες τις βαθμίδες.

Δηλαδή υπάρχουν δύο τρόποι να χρησιμοποιηθεί ο όρος «Ον»: 1. Στενή προκλική έννοια Το Ον είναι η πρώτη νοητή βαθμίδα μετά τις Ενάδες.

Στο σχήμα: Ένα ↓ Ενάδες ↓ Ον ↓ Νους ↓ Ψυχή ↓ Γίγνεσθαι Εδώ το Ον δεν περιλαμβάνει τα κατώτερα επίπεδα αλλά είναι η πηγή τους. 2. Ευρεία οντολογική έννοια Το Ον σημαίνει το σύνολο της υπάρξεως που μετέχει της ενότητας.

Τότε μπορούμε να πούμε: Το Ον Θείος Νους + Νοητός Κόσμος + Παγκόσμια Ψυχή + Ατομικές Ψυχές + Κοσμική Φύση + Γίγνεσθαι Αυτή η χρήση δεν είναι ξένη προς τον Νεοπλατωνισμό. Ο Πλωτίνος πολλές φορές χρησιμοποιεί το «ὄντα» για όλα τα επίπεδα που προέρχονται από τον Νου μέχρι και τις ψυχές.

Εκεί που χρειάζεται προσοχή είναι το Πεδίο Αντιθέτων – Γίγνεσθαι.

Για τον Πρόκλο το γίγνεσθαι δεν είναι Ον με την ίδια έννοια που είναι ο Νους.

Είναι: • ον κατά μετοχή, • όχι ον καθ' εαυτό, • μερικώς είναι και μερικώς γίνεται.

Γι' αυτό οι Νεοπλατωνικοί διακρίνουν: Ὄντως Ὄντα • Ενάδες (υπερούσια) • Νοητός κόσμος • Νους • Ψυχή και Γιγνόμενα • φύση • σώματα • υλικός κόσμος Με βάση όμως τον Σύγχρονο Πλατωνισμό, όπου η ύλη αποτελεί ιερή εκδήλωση του Ενός και όχι εξασθενημένη ύπαρξη, θα μπορούσαμε να πούμε: Το Ον είναι η καθολική Υπόσταση που εκτείνεται από τον Θείο Νου έως το Πεδίο του Γίγνεσθαι. ή σχηματικά: Ένα ↓ Ενάδες ↓ ΟΝ ├─ Θείος Νους ├─ Νοητός Ήλιος ├─ Κόσμος Ιδεών ├─ Παγκόσμια Ψυχή ├─ Ατομικές Ψυχές └─ Πεδίο Αντιθέτων – Γίγνεσθαι Αυτό μάλιστα θυμίζει αρκετά την προκλική ιδέα ότι όλες οι βαθμίδες είναι διαφορετικοί τρόποι συμμετοχής στην ύπαρξη, ενώ το Ένα και οι Ενάδες παραμένουν υπεράνω της ίδιας της υπάρξεως ως υπερούσιες αρχές.

Ποια η σχέση της θεολογίας του Νοητού Ήλιου με το Θερινό και Χειμερινό Ηλιοστάσιο ; Η σχέση του Νοητού Ήλιου με τα ηλιοστάσια στους Νεοπλατωνικούς δεν είναι αστρονομική αλλά συμβολική, θεολογική και αναγωγική.

Ο φυσικός ήλιος θεωρείται εικόνα ενός ανώτερου ηλιακού νοητού αιτίου.

Επομένως οι κινήσεις του φυσικού ήλιου μπορούν να διαβαστούν ως σύμβολα πνευματικών διεργασιών.

Η βασική αρχή Για τον Πρόκλο και τον Ιάμβλιχο ο αισθητός κόσμος είναι γεμάτος «σύμβολα» (σύμβολα θεών). Ο αισθητός ήλιος είναι: • εικόνα του νοητού φωτός, • εικόνα του θείου Νου, • εικόνα της απολλώνιας ενότητας, • εικόνα της ζωοποιού θείας ενεργείας.

Άρα τα ηλιοστάσια μπορούν να θεωρηθούν ως φανερώσεις κοσμικών ρυθμών που αντανακλούν ανώτερες νοητές πραγματικότητες. Θερινό Ηλιοστάσιο Το Θερινό Ηλιοστάσιο είναι η στιγμή της μέγιστης εξωτερικής εκδήλωσης του φωτός.

Ο ήλιος βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο του ετήσιου κύκλου.

Θεολογικά μπορεί να συμβολίζει: • την πλήρη εκδήλωση του Νοητού Φωτός, • την ακμή της δημιουργικής δυνάμεως, • την πληρότητα της ζωής, • τη βασιλική και απολλώνια αρχή.

Σε μια νεοπλατωνική ανάγνωση: Νοητός Ήλιος → πλήρης ακτινοβολία → κοσμική εκδήλωση.

Γι' αυτό πολλές ηλιακές λατρείες της αρχαιότητας συνέδεαν το θερινό ηλιοστάσιο με την κυριαρχία του φωτός. Χειμερινό Ηλιοστάσιο Το Χειμερινό Ηλιοστάσιο παρουσιάζει ακόμη μεγαλύτερο φιλοσοφικό ενδιαφέρον.

Είναι η στιγμή κατά την οποία το φως έχει φθάσει στο κατώτερο σημείο του.

Και όμως ακριβώς τότε αρχίζει να αυξάνεται.

Γι' αυτό σε πολλές αρχαίες παραδόσεις θεωρείται: • γέννηση του φωτός, • αναγέννηση του ηλίου, • νίκη του φωτός επί του σκότους.

Για έναν Νεοπλατωνικό αυτό μπορεί να σημαίνει: • την παρουσία του Νοητού Ήλιου ακόμη και στο κατώτερο επίπεδο του κόσμου, • την αδιάκοπη επιστροφή των όντων προς την πηγή τους, • την αρχή της αναβάσεως.

Το εξωτερικό σκοτάδι υποδηλώνει ότι το φως αναζητείται πλέον εσωτερικά.

Η κάθοδος και η άνοδος Οι Νεοπλατωνικοί αγαπούσαν τέτοιες αντιστοιχίες.

Θα μπορούσε να διαβαστεί ο ετήσιος κύκλος ως: Από Θερινό προς Χειμερινό • κάθοδος, • πολλαπλασιασμός, • είσοδος στην ύλη, • διασπορά. Από Χειμερινό προς Θερινό • επιστροφή, • επανένωση, • αναγωγή, • άνοδος προς το νοητό φως.

Αυτό θυμίζει έντονα τη νεοπλατωνική τριάδα: Μονή → Πρόοδος → Επιστροφή δηλαδή: • παραμονή στην πηγή, • εκπόρευση προς τα κάτω, • επιστροφή προς το θείο. Ο Απόλλων και τα ηλιοστάσια Αν συνδέσουμε τον Απόλλων με τον Νοητό Ήλιο, τότε: Το Θερινό Ηλιοστάσιο μπορεί να ιδωθεί ως η μέγιστη εξωτερίκευση της απολλώνιας δυνάμεως. Το Χειμερινό Ηλιοστάσιο ως η κρυμμένη αλλά αναγεννώμενη απολλώνια παρουσία μέσα στον κόσμο.

Όχι επειδή ο Απόλλων «γεννιέται» τότε κυριολεκτικά, αλλά επειδή ο φυσικός ήλιος αποκαλύπτει συμβολικά έναν αιώνιο νοητό κύκλο.

Μια ερμηνεία από τον Σύγχρονο Πλατωνισμό Με βάση την αντίληψη περί Ενός, Ενάδων και ιερής εκδήλωσης της ύλης, θα μπορούσαμε να δούμε τα ηλιοστάσια ως δύο πύλες: Θερινό Ηλιοστάσιο Η πύλη της Εκδηλώσεως.

Το φως του Νοητού Ήλιου φανερώνεται στο μέγιστο μέσα στο σώμα του κόσμου. Χειμερινό Ηλιοστάσιο Η πύλη της Επιστροφής.

Το φως αποσύρεται από την εξωτερική πολλαπλότητα και καλεί τα όντα να αναζητήσουν τον Νοητό Ήλιο μέσα τους.

Έτσι ο ετήσιος κύκλος του αισθητού ήλιου γίνεται εικόνα της αιώνιας κίνησης όλων των όντων μεταξύ εκδηλώσεως και αναγωγής προς το Εν.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους