Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Αθήνας υπήρξε διαχρονικά ένα σημείο συνάντησης για ανθρώπους του κινήματος αλλά και για κόσμο που δεν αυτοτοποθετείται απαραίτητα σε αυτό.

Αυτό δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί.

Και ένας από τους βασικούς λόγους που κατάφερε να λειτουργήσει έτσι, ίσως ο πιο καθοριστικός, είναι ότι ιστορικά είχε εξαιρετικά χαλαρά όρια συμμετοχής, επιχειρώντας να χτίσει γέφυρες ανάμεσα σε κόσμους και ιδεολογίες που, σε πολλές περιπτώσεις, οι ίδιοι οι άνθρωποι που τις εκπροσωπούσαν τις αντιλαμβάνονταν ως εκ διαμέτρου αντίθετες και παρ’ όλα αυτά συνυπήρχαν.

Δεν ήταν δηλαδή ένας χώρος που όριζε εκ των προτέρων ένα αυστηρό ιδεολογικό πλαίσιο συμμετοχής, αλλά περισσότερο ένα πεδίο όπου η συνύπαρξη, ακόμα και μέσα στη διαφωνία, θεωρούνταν προϋπόθεση και όχι πρόβλημα.

Ο μόνος αποκλεισμός που γνωρίζω - και εδώ μπορεί φυσικά να υπάρξει διόρθωση αν κάνω λάθος - αφορά περιστασιακές περιπτώσεις συμμετεχόντων που είχαν στηρίξει τα μνημόνια.

Με αυτή την έννοια, μιλάμε για έναν χώρο που είχε εξαρχής μια κουλτούρα πλουραλισμού, και αυτή η κουλτούρα είναι σε μεγάλο βαθμό και αυτό που τον κρατά ζωντανό μέχρι σήμερα.

Το αν αυτή η επιλογή ήταν πάντα σωστή ή όχι είναι μια άλλη, ξεχωριστή συζήτηση.

Κόντρα σε αυτή του την λογική, φέτος το Αντιρατσιστικό προχώρησε στον αποκλεισμό του Μωβ, με την αιτιολογία της «διατήρησης της ευταξίας του φεστιβάλ», όπως αυτή τους κοινοποιήθηκε.

Αυτή είναι προς το παρόν η επίσημη εξήγηση.

Δεν έχει παρουσιαστεί, τουλάχιστον επισήμως, ως απόφαση που βασίζεται στην τρανσφοβία, όπως σπεύδουν να υποστηρίξουν ορισμένοι - στο οποίο θα επανέλθω παρακάτω, γιατί έχει σημασία.

Η απόφαση αυτή δεν μπορεί να σχολιαστεί αποκομμένα από τα γεγονότα της περσινής χρονιάς, όπου το Μωβ δέχτηκε επίθεση από μια ομάδα ατόμων, με πρωταγωνίστριες δύο τρανς γυναίκες.

Και εδώ προκύπτει μια βασική αντίφαση: αν το ζητούμενο ήταν πράγματι η «ευταξία» του φεστιβάλ, τότε θα περίμενε κανείς πως η αντίδραση θα στρεφόταν πρωτίστως προς τα άτομα που άσκησαν την επίθεση, όχι προς την οργάνωση που τη δέχτηκε.

Κάπως βολικά βέβαια δε θα ήταν απλό ή πρακτικά εύκολο να γίνει διαφορετικά, ειδικά όταν μιλάμε για μεμονωμένα άτομα και όχι οργανωμένο κόσμο.

Παρ’ όλα αυτά, δημιουργείται ένα ζήτημα, η επιλογή του αποκλεισμού δε φαίνεται να συνδέεται άμεσα με την ίδια τη συνθήκη που επικαλείται.

Σε αυτό το σημείο, θα μπορούσε κανείς να πει ότι μια πιο συνεπής στάση θα ήταν να τεθεί ανοιχτά μια ιδεολογική αιτία - όπως η κατηγορία της τρανσφοβίας.

Το οποίο όμως θα άνοιγε μια πολύ πιο συνθέτη συζήτηση.

Τα τελευταία χρόνια, στην Ελλάδα παρατηρείται μια έντονη μετατόπιση στον τρόπο που χρησιμοποιείται η έννοια του «φασισμού». Ο όρος έχει αρχίσει σε πολλές περιπτώσεις να χάνει το αυστηρό πολιτικό και ιστορικό του περιεχόμενο και να λειτουργεί περισσότερο ως γενική καταδίκη ή εργαλείο πολιτικής απονομιμοποίησης.

Δεν είναι εδώ το ζήτημα να αναλυθεί αυτό το φαινόμενο, αλλά έχει σημασία να αναγνωριστεί ότι η υπερχρήση του όρου τον απομακρύνει από την αναλυτική του αξία και τον μετατρέπει συχνά σε μια ετικέτα που κλείνει τη συζήτηση αντί να την ανοίγει.

Η βασική γραμμή δικαιολόγησης όσων πανηγυρίζουν για τον αποκλεισμό του Μωβ φαίνεται να είναι ότι είναι φασιστικό επειδή δεν αποδέχεται τον ιδεολογικό εκμηδενισμό του βιολογικού φύλου, κάτι που στη συνέχεια χαρακτηρίζεται ως «τρανσφοβία». Με αυτόν τον τρόπο, η έννοια της τρανσφοβίας δεν περιγράφει απλώς μια κοινωνική διάκριση ή μια συγκεκριμένη πρακτική, αλλά μετατρέπεται σε ένα είδος καθολικής πολιτικής ταμπέλας.

Εξισώνεται δηλαδή αυτόματα η «τρανσφοβία» με τον φασισμό.

Κάτι που, αν το σκεφτεί κανείς, δεν έχει συμβεί για καμία άλλη μορφή κοινωνικής καταπίεσης.

Και αυτό δεν είναι μια ουδέτερη θεωρητική λεπτομέρεια, έχει συγκεκριμένη πολιτική λειτουργία.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Πέρα από την προφανή πολιτική σύγχυση ή την έλλειψη εμπειρίας, υπάρχει και κάτι πιο δομικό: στο κίνημα έχει παγιωθεί μια αυθόρμητη «κόκκινη γραμμή», σύμφωνα με την οποία ό,τι εντάσσεται στο ρεύμα του φασισμού δεν είναι προς συζήτηση και αντιμετωπίζεται ως κάτι που δικαιολογεί και βία.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτή η λογική μεταφέρεται μηχανικά σε κάθε έντονη ιδεολογική διαφωνία.

Καθώς όταν κάτι βαφτίζεται φασιστικό, η συζήτηση παύει να είναι αναγκαία και ο αποκλεισμός παρουσιάζεται ως αυτονόητος.

Μάλιστα γίνεται ακόμα πιο εμφανές όταν χρησιμοποιείται ως κατηγορία για κάτι που απλώς μπορεί να προκαλεί δυσφορία σε ένα άτομο.

Σε αυτό το σημείο, η έννοια παύει να λειτουργεί ως εργαλείο ανάλυσης και μετατρέπεται σε εργαλείο αποφυγής της τριβής.

Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην εποχή των social media, όπου η δυνατότητα να μπλοκάρεις και να αποκόπτεσαι από οτιδήποτε δεν σε εκφράζει έχει γίνει όχι απλώς εύκολη, αλλά σχεδόν αυτονόητη.

Για κάποιους ανθρώπους μάλιστα δεν είναι ένας δευτερεύων χώρος έκφρασης, αλλά ο βασικός χώρος κοινωνικής και πολιτικής ύπαρξης.

Έτσι, ειδικά νεότεροι άνθρωποι ή άνθρωποι χωρίς σταθερό κοινωνικό περίγυρο καταλήγουν να βρίσκονται μέσα σε περιβάλλοντα όπου αναπαράγεται διαρκώς η ίδια οπτική, χωρίς πραγματική τριβή με το διαφορετικό.

Δημιουργούνται στην πράξη χώροι απομόνωσης, όπου ακούγονται συνεχώς οι ίδιες θέσεις και επιβεβαιώνονται οι ίδιες βεβαιότητες.

Ένα κίνημα όμως δε μπορεί να λειτουργεί έτσι, ή τουλάχιστον δε θα έπρεπε.

Η πολιτική του δύναμη βασίζεται ακριβώς στη δυνατότητα συνάντησης και σύγκρουσης μέσα στο ίδιο πεδίο, όχι στην αποφυγή της.

Με αυτή την έννοια, η απόφαση του φεστιβάλ ενισχύει μια τέτοια κατεύθυνση, όπου η πολιτική τριβή αντικαθίσταται από τη συμμόρφωση.

Και αυτό, μακροπρόθεσμα, δε θα είναι άνευ συνεπειών.

Θεωρώ ότι η βάση της συζήτησης που άνοιξε με αφορμή την απόφαση του φεστιβάλ είναι λάθος, γιατί εξαντλείται στο αν Το Μωβ έχει δίκιο ή άδικο, ενώ αυτό δεν είναι το ουσιαστικό ζήτημα.

Προσωπικά δεν έχω καμία διάθεση να συμμετέχω στα διαδικτυακά “δικαστήρια” που στήνονται κάθε εβδομάδα από τους ίδιους ανθρώπους για αυτοεπιβεβαίωση.

Πολύ συνοπτικά όμως, η συζήτηση «Φεμινισμός vs Queer θεωρία» - ή πιο σωστά, Φεμινισμός vs Δικαιωματισμός - είναι μια υπαρκτή και ζωντανή συζήτηση μέσα στο φεμινιστικό και εργατικό κίνημα.

Όπου αυτή δεν επιτρέπεται, τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο προβληματικά (π.χ. στην Αυστραλία). Παράλληλα, έχει σημασία να ειπωθεί ότι αυτές οι αντιπαραθέσεις δεν είναι παγκόσμιες.

Αφορούν κυρίως δυτικές ή δυτικοκεντρικές πολιτικές πραγματικότητες και αυτό είναι κάτι που καλό είναι να μην το ξεχνάμε όταν τις αντιμετωπίζουμε σαν να έχουν ενιαία παγκόσμια ισχύ.

Επίσης, δεν έχει νόημα να συζητάμε με όρους ένσημων στο κίνημα.

Αν κάποιος μπει αύριο στο κίνημα και του παρουσιαστεί μια οργάνωση ως “φασιστική” και απειλητική, η άποψη του δε μπορεί να απορριφθεί μόνο λόγω εμπειρίας.

Ακόμη κι αν η δική του εικόνα για το τι είναι κίνημα είναι στρεβλή.

Επιπλέον αν πάμε με αυτό το κριτήριο, γίνεται και πολύ εύκολο να “κερδηθεί” η συζήτηση εκ των προτέρων υπέρ του Μωβ.

Το θέμα όμως δεν είναι να μπούμε σε μια διαδικασία είτε άκριτης υπεράσπισης είτε ιδεολογικής αποδόμησης του Μωβ.

Η συζήτηση δε θα έπρεπε να αφορά αποκλειστικά το ίδιο το Μωβ, αλλά το τι σημαίνει μια τέτοια απόφαση για τον τρόπο που συγκροτείται το κίνημα πλέον και για τα όρια που θέτει στον εαυτό του.

Θα ζητάμε χαρτί φρονημάτων και μετανοίας στους πολιτικούς μας χώρους πλέον; Ακόμη κι αν δεχτούμε ότι υπάρχουν απόλυτες διαφωνίες με το Μωβ ή με συγκεκριμένα κείμενά του, από πότε αυτό μεταφράζεται σε αποκλεισμό από το διάλογο και τους κοινούς τόπους παρέμβασης; Μπορεί για τους μπάτσους των social media να φαίνεται λογικό αυτό αλλά δεν αποτελεί μια συνήθη πρακτική αυτή.

Ο αυταρχισμός, η λογοκρισία και ο τραμπουκισμός δεν μπορούν να συνυπάρχουν σε ένα αντικαπιταλιστικό ή αντιφασιστικό πλαίσιο και να νομιμοποιούνται κιόλας από αυτό.

Και τελικά, πού σταματά αυτό; Θα αποκλείονται και όσοι θεωρούν τον φεμινισμό αστικό ρεύμα; Θα τίθενται όρια συμμετοχής ανάλογα με τοποθετήσεις σε διεθνείς συγκρούσεις, όπως ΝΑΤΟ - Ρωσία; Σήμερα είναι ένα ζήτημα γύρω από γυναίκες, αύριο ποιοι; Ας πάμε όμως λίγο πιο πίσω, στο πώς η κατηγορία της τρανσοφοβίας απέκτησε τόσο βάρος και γιατί, σε αντίθεση με άλλες μορφές κοινωνικής καταπίεσης, εξισώνεται τόσο φυσικά με τον φασισμό.

Το πρόβλημα ξεκινάει από τον τρόπο που συγκροτείται η ίδια η ιδεολογία τους, η οποία έχει έντονα μεταφυσικά χαρακτηριστικά.

Η λεγόμενη queer θεωρία, όπως παρουσιάζεται από τους υποστηρικτές της, δεν κάνει καθαρή διάκριση ανάμεσα στο άτομο και στην ιδεολογία του.

Το άτομο ταυτίζεται πλήρως με αυτό που πιστεύει, σε σημείο που οποιαδήποτε κριτική σε μια θέση να μεταφράζεται ως επίθεση στο ίδιο το άτομο, όπως και στην θρησκεία.

Και έτσι δεν υπάρχει πραγματικά ενδιάμεσο.

Ή είσαι μέσα ή είσαι έξω.

Ή σύμμαχος ή εχθρός.

Ή παράδεισος ή κόλαση.

Αυτό πρακτικά κάνει τον διάλογο αδύνατο, γιατί κάθε διαφωνία φορτώνεται εξαρχής με ηθικό βάρος.

Στην περίπτωση του Μωβ, για παράδειγμα, όλο αυτό φούντωσε από ένα κείμενο.

Όχι από κάποια πράξη βίας, όχι από κάποια θεσμική παρέμβαση, όχι από υποστήριξη κατασταλτικής πολιτικής, αλλά από μια διατυπωμένη άποψη σε κείμενο μέλους.

Την ίδια στιγμή μάλιστα που μέλη του Μωβ έχουν βρεθεί πολλές φορές δίπλα σε τρανς άτομα στον δρόμο - πολύ περισσότερες από όσους σήμερα ζητούν τον αποκλεισμό του.

Μοιάζει κάπως παράλογα εύκολο να μη διαβάσει κάποιος ένα κείμενο αν νιώθει ότι αυτό τον πληγώνει τόσο πολύ, ειδικά αν είναι ένα από τα πιο καταπιεσμένα υποκείμενα του πλανήτη όπως μας ενημερώνουν πολλοί, αλλά αν δεν έχει με κάτι καλύτερο να ασχοληθεί είναι μάλλον μονόδρομος.

Ειδικά σε ένα πλαίσιο που φαίνεται να έχει παγιωθεί τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, όπου η πολιτική ταυτότητα συχνά δημιουργείται περισσότερο μέσα από την απόρριψη των θέσεων των απέναντι παρά μέσα από τη συγκρότηση των δικών μας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα βλέπουμε από χθες ανθρώπους που εκστασιάστηκαν με την απόφαση του φεστιβάλ, να αναπαράγουν ανακρίβειες και να μιλούν για μια “μεγάλη νίκη”. Κι όμως, δύσκολα θα μπορούσε κανείς να το δει έτσι με καθαρούς πολιτικούς όρους.

Γιατί αν πράγματι επρόκειτο για μια καθαρή πολιτική νίκη, θα έπρεπε να υπάρχει και καθαρή πολιτική βάση - είτε έστω ένας ρητός χαρακτηρισμός, όπως η τρανσφοβία, είτε μια οργανωμένη και συνεκτική διαδικασία σύγκρουσης.

Αντί γι’ αυτό, αυτό που φαίνεται είναι περισσότερο μια λογική “καθαρισμού” του χώρου, παρά μια πραγματική ιδεολογική αναμέτρηση.

Και ακριβώς επειδή αυτή η λογική είναι ξένο σώμα σε αυτό τον κύκλο και ο σκοπός δεν είναι να κάνουν χώρο στο κίνημα για να χωρέσουν, ούτε προφανώς νιώθουν πραγματική απειλή από το Μωβ, καταφεύγουν σε αφηγήματα και κιτρινισμούς που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα.

Ας είναι λοιπόν έτσι όπως διαμορφώνεται ο κόσμος σήμερα.

Δεν είναι η πρώτη φορά που γυναίκες ή φεμινιστικές συλλογικότητες βρίσκονται στο περιθώριο ή υπό αμφισβήτηση.

Ας έχει θέση στο όποιο αντιρατσιστικό φεστιβάλ κάθε είδους ΜΚΟ που παίρνει γραμμή από την Ευρωπαϊκή Ένωση, πρώην ιδιοκτήτριες μπουρδέλων, άνθρωποι που θεωρούν νίκη να απολύεται κόσμος, κι ας μην έχει το Μωβ.

Στο τέλος της ημέρας όμως, διάφορα μέλη του Μωβ θα τα θυμούνται όσες ήταν τυχερές να βιώσουν την αλληλεγγύη τους, όσοι κλάψαμε μαζί τους, γελάσαμε, τσακωθήκαμε, φωνάξαμε, τρομάξαμε και τρέξαμε στον δρόμο δίπλα δίπλα.

Γιατί αυτές κάτι θα αφήσουν πίσω - ποιος μπορεί να το πει αυτό για προφίλ στο Facebook που λειτουργούν με ορούς εξόντωσης; Κάτι που δεν καταλαβαίνει πολύς κόσμος για όσους μιλάνε για τους αγώνες κάποιων μελών του Μωβ, είναι πως δεν το κάνουν για να μειώσουν κανέναν, αλλά για να υπερασπιστούν τις στιγμές τους.

Γιατί το κίνημα, πέρα από όλα, είναι φυσικός χώρος.

Είναι σχέσεις.

Και αυτό είναι κάτι που συχνά χάνεται σε τέτοιες συζητήσεις, η υπεράσπιση μιας συλλογικότητας δεν αφορά μόνο ιδεολογική ταύτιση, αλλά και την εμπειρία που έχει αφήσει πίσω της μέσα σε πραγματικές συνθήκες.

Όσοι και όσες πήραν αυτή την απόφαση, ας τους θυμόμαστε όχι απλώς για την άμεση πράξη, αλλά και για το πως μετατόπισαν το κίνημα ακόμα πιο δεξιά μέσα σε μια στιγμή.

Και όταν αύριο-μεθαύριο θα βλέπετε γυναίκες να συσπειρώνονται μονοθεματικά, να έχουν συμμαχίες με πολιτικούς χώρους που δεν τις εκπροσωπούν γιατί θα λειτουργούν σαν καταφύγιο, να πέσετε από τα σύννεφα. Και ελπίζω να σπάσετε κάτι.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους