Κώστας Παπακωνσταντίνου: Η Ενεργειακή Κρίση και το Στοίχημα της Πολιτικής Οικολογίας: Πέρα από το «Εδώ και Τώρα» Η πρόσφατη δημόσια συζήτηση για το ενεργειακό ζήτημα ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη...

Πλήρες Κείμενο:

Κώστας Παπακωνσταντίνου: Η Ενεργειακή Κρίση και το Στοίχημα της Πολιτικής Οικολογίας: Πέρα από το «Εδώ και Τώρα» Η πρόσφατη δημόσια συζήτηση για το ενεργειακό ζήτημα ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη σύγκλιση των απόψεων των προοδευτικών και οικολογικών δυνάμεων στα βασικά διακυβεύματα της εποχής μας.

Ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η διαπίστωση της κοινής λογικής, αλλά η ανάληψη δράσης.

Από τη θέση του εκπροσώπου της Πολιτικής Οικολογίας —ενός χώρου που αυτή την περίοδο επιχειρεί να ανασυνταχθεί και να ενωθεί ξανά σε ένα συμπαγές, ενιαίο σχήμα— η ανάγκη να καταθέσουμε μια καθαρή πρόταση και να αφήσουμε το δικό μας διακριτό στίγμα είναι πιο επιτακτική από ποτέ.

Διανύουμε μια συγκυρία εξαιρετικά κρίσιμη, οι προκλήσεις της οποίας ξεπερνούν τα σύνορα της χώρας μας και αφορούν το σύνολο του πλανήτη.

Συχνά γίνεται λόγος για τις αδυναμίες και τα όρια του οικολογικού χώρου.

Είναι αλήθεια ότι η ανθρώπινη φύση είναι δομημένη έτσι ώστε να εστιάζει στο «εδώ και τώρα», να αναζητά την άμεση ανακούφιση και να πυροδοτείται από την εύλογη οργή για όσα υπομένουμε στην καθημερινότητά μας.

Όμως, η ειδοποιός διαφορά της Πολιτικής Οικολογίας έγκειται στην άρνησή της να εγκλωβιστεί σε μια κοντόφθαλμη λογική.

Για εμάς, καμία λύση που προσφέρει προσωρινή διέξοδο δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή, εάν το κόστος της μετακυλίεται σε άλλα γεωγραφικά μήκη του πλανήτη ή στις επόμενες γενιές.

Αυτός είναι ο πυρήνας, αλλά και ο μεγάλος περιορισμός της φιλοσοφίας μας.

Οφείλουμε να εξετάζουμε τα προβλήματα ολιστικά και δομικά.

Αν δεν το πράξουμε, αν επιλέξουμε την εύκολη λύση της αποσπασματικότητας, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα καταλήξουμε να κυνηγάμε την ουρά μας γύρω από τα ίδια αδιέξοδα.

Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται, αναπόφευκτα, η ενέργεια.

Ένα ζήτημα κομβικό, το οποίο ορίζεται από δύο διακριτές αλλά άρρηκτα συνδεδεμένες παραμέτρους: Η Παγίδα της Ακόρεστης Ανάπτυξης Η ενέργεια αποτελεί το καύσιμο ενός οικονομικού μοντέλου βασισμένου στην ιδέα της αέναης, ακόρεστης ανάπτυξης.

Καθώς τα ορυκτά καύσιμα εξαντλούνται, γινόμαστε μάρτυρες μιας αλυσίδας κρίσεων: οι τιμές εκτινάσσονται, το κόστος διαβίωσης γίνεται δυσβάσταχτο για τις κοινωνίες και οι γεωπολιτικές εντάσεις οξύνονται επικίνδυνα.

Εισερχόμαστε με ταχύτητα σε μια εποχή νέας βαρβαρότητας, η οποία, ακόμη και αν δεν συνοδευόταν από την κλιματική απειλή, θα οδηγούσε νομοτελειακά το κοινωνικοοικονομικό μας σύστημα στην κατάρρευση. Η Κλιματική Πραγματικότητα Η δεύτερη, εξίσου εφιαλτική διάσταση, είναι η ίδια η κλιματική κρίση, ως άμεσο αποτέλεσμα της καύσης των υδρογονανθράκων και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Η κλιματική κατάρρευση που βιώνουμε δεν αποτελεί έναν «κεραυνό εν αιθρία» που έπληξε ξαφνικά έναν κατά τα άλλα ειδυλλιακό κόσμο.

Αντίθετα, αποτελεί την τραγική και χειροπιαστή επιβεβαίωση όσων η Πολιτική Οικολογία υποστήριζε με συνέπεια ήδη από τη δεκαετία του 1980.

Τότε, σε μια εποχή γενικευμένης ευμάρειας και αμεριμνησίας, οι προειδοποιήσεις μας για τα ορυκτά καύσιμα και το κλίμα αντιμετωπίζονταν με αδιαφορία, αν όχι με ειρωνεία.

Για εμάς, όμως, ήταν ήδη ζήτημα επιβίωσης.

Σήμερα, αυτό το διακύβευμα έχει γίνει κρίσιμο για όλους.

Με τον ίδιο τρόπο, οι θέσεις και οι προτάσεις που καταθέτουμε σήμερα —και οι οποίες σε κάποιους μπορεί να φαντάζουν δευτερεύουσες μπροστά στην πιεστική ανάγκη για άμεσες, πυροσβεστικές λύσεις— είναι οι μόνες που μπορούν να εγγυηθούν το μέλλον.

Αν τις αγνοήσουμε σήμερα για χάρη του εφήμερου συμβιβασμού, είναι βέβαιο ότι πολύ σύντομα θα τις βρούμε ξανά μπροστά μας, με πολύ πιο βαρύ τίμημα.

Η πλήρης απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι μια ιδεολογική εμμονή, αλλά η μόνη ρεαλιστική απάντηση στη διπλή —γεωπολιτική και περιβαλλοντική— κρίση της εποχής μας. Το Ψευδοαφήγημα των Εξορύξεων και η Κόκκινη Γραμμή μας Η λύση, επομένως, τόσο στη γεωπολιτική και οικονομική της διάσταση όσο και στην οικολογική και περιβαλλοντική, είναι μία και σαφής: η πλήρης απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Το διακύβευμα αυτό είναι ξεκάθαρο και δεν χωρά αμφισβητήσεις.

Εδώ, μάλιστα, εντοπίζεται η θεμελιώδης διαχωριστική γραμμή που μας χωρίζει από το σύνολο σχεδόν του υπόλοιπου πολιτικού φάσματος.

Οι άλλοι πολιτικοί χώροι συνεχίζουν να αλληθωρίζουν μπροστά στην προοπτική των εξορύξεων — μια επιλογή που εμείς οφείλουμε να κόψουμε «μαχαίρι». Δεν υφίσταται κανένα σοβαρό επιχείρημα υπέρ των εξορύξεων.

Το να υπόσχεται κανείς ότι σε δέκα χρόνια, αν όλα κυλήσουν ομαλά, κάποιες πολυεθνικές εταιρείες θα εξορύσσουν πετρέλαιο και ότι το μόνο όφελος για τη χώρα θα είναι η φορολόγησή τους, αποτελεί μια επικίνδυνη αυταπάτη.

Η χώρα δεν πρόκειται να αποκτήσει «δικό της» πετρέλαιο· θα συνεχίσουμε να το αγοράζουμε κανονικά στις διεθνείς τιμές αγοράς.

Αυτό το αφήγημα είναι από μόνο του γελοίο και δεν σηκώνει δεύτερη κουβέντα.

Για τον χώρο μας, το ζήτημα αυτό αποτελεί κόκκινη γραμμή που αποκλείει κάθε πιθανότητα συνεργασίας ή συνεννόησης με όσους το συντηρούν. Το Διακύβευμα δεν είναι η Τεχνολογία, αλλά η Πολιτική Ωστόσο, για την Πολιτική Οικολογία δεν αρκεί πλέον να δηλώνει κανείς «πράσινος» απλώς και μόνο επειδή απορρίπτει τους υδρογονάνθρακες.

Σήμερα, ακόμη και ο πιο στυγνός τεχνοκράτης —εκτός αν πρόκειται για πληρωμένο λομπίστα ή παντελώς αφελή— αντιλαμβάνεται τη σημασία της απεξάρτησης από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Το πραγματικό επίδικο, το σημείο όπου κρίνονται οι δικές μας προτάσεις, είναι το πώς θα επιτευχθεί αυτή η απεξάρτηση.

Πολλοί πιστεύουν, εντελώς επιφανειακά, ότι η ενεργειακή μετάβαση είναι ένα αμιγώς τεχνικό ή τεχνολογικό ζήτημα.

Στην πραγματικότητα, όπως πολύ σωστά επισήμανε και ο Γαβριήλ, πρόκειται για ένα βαθύτατα πολιτικό διακύβευμα.

Αυτή τη στιγμή, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, σε σύμπνοια με άλλες συστημικές δυνάμεις, αντιλαμβάνεται την πράσινη μετάβαση αποκλειστικά ως «πράσινη ανάπτυξη». Επιχειρούν να οικοδομήσουν ένα ιδιότυπο πράσινο New Deal, φιλοδοξώντας ότι, όπως το ιστορικό New Deal διέσωσε τον καπιταλισμό πριν από έναν αιώνα, έτσι και τώρα ένα παρόμοιο εγχείρημα θα σταθεροποιήσει το υπάρχον οικονομικό σύστημα.

Αν και, για να είμαστε ειλικρινείς, η παρούσα διακυβέρνηση αδυνατεί να προχωρήσει ακόμη και σε έναν τέτοιο σχεδιασμό.

Αυτό που στην πραγματικότητα έχουν στο μυαλό τους μοιάζει περισσότερο με ένα «πράσινο Σχέδιο Μάρσαλ»: μια απλή εισροή κεφαλαίων που θα διοχετευθεί άναρχα στην αγορά, χωρίς κανένα μακρόπνοο όραμα.

Για μια Κοινωνικά Δίκαιη Ενεργειακή Δημοκρατία Αυτού του είδους η διαχείριση δεν αποτελεί λύση.

Η ουσιαστική απάντηση δεν βρίσκεται στην απλή αντικατάσταση των πηγών ενέργειας με σκοπό τη διατήρηση των ίδιων συγκεντρωτικών δομών εξουσίας και κέρδους.

Εκείνο που έχει πραγματική σημασία είναι η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας με όρους αποκέντρωσης, κοινωνικής δικαιοσύνης και ενεργειακής δημοκρατίας.

Το ποιος ελέγχει την παραγωγή και τη διανομή της ενέργειας, το αν η μετάβαση θα γίνει προς όφελος των πολλών ή των λίγων, είναι το καίριο ερώτημα.

Η ενέργεια είναι κοινωνικό αγαθό και η διαχείρισή της αποτελεί κορυφαία πολιτική μάχη.

Σε αυτή τη μάχη, η Πολιτική Οικολογία οφείλει να είναι παρούσα, με καθαρές, ριζοσπαστικές και εφαρμόσιμες προτάσεις.

Παρέμβαση του Κώστα Παπακωνσταντίνου στο πλαίσιο της εκδήλωσης "Ενεργειακή Μετάβαση - Γεωπολιτική, οι πολιτικές της Δεξιάς και η Αριστερή διέξοδος"

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους