Ήταν η Μικρασιατική Εκστρατεία "ιμπεριαλιστική" και οι Έλληνες "ιμπεριαλιστές"; Ήταν, αν θέλετε να διαδώσετε και να καθιερώσετε στην Ελλάδα το αφήγημα των Τούρκων κεμαλιστών, των Ρώσων Μπολσεβίκων...

Πλήρες Κείμενο:

Ήταν η Μικρασιατική Εκστρατεία "ιμπεριαλιστική" και οι Έλληνες "ιμπεριαλιστές"; Ήταν, αν θέλετε να διαδώσετε και να καθιερώσετε στην Ελλάδα το αφήγημα των Τούρκων κεμαλιστών, των Ρώσων Μπολσεβίκων των αρχών του 20ου αιώνα, του ΚΚΕ και τέλος του τότε Άγγλου πρωθυπουργού Ντέιβιντ Λόιντ Τζορτζ.

O "ιμπεριαλισμός" ως έννοια προέρχεται από την λατινική λέξη "imperium" που σημαίνει αυτοκρατορία.

Mε τον όρο "ιμπεριαλισμός" στην ιστοριογραφία εννοούμε την επιδίωξη ενός κράτους να επεκτείνει την στρατιωτική, οικονομική και πολιτική επιρροή του σε ένα ξένο κράτος.

Eτσι στρατιωτικά, οικονομικά και πολιτικά πιο αδύναμες χώρες υποτάσσονται στην στρατιωτικά και οικονομικά ισχυρότερη χώρα από την οποία πλέον εξαρτόνται άμεσα ή έμμεσα.

Ο μύθος της Μικρασιατικής Εκστρατείας ως "ιμπεριαλιστική", ο οποίος διαδώθηκε - εν μέρει - στην ελληνική ιστοριογραφία, καθώς η τελευταία επηρεάστηκε (και επηρεάζεται) έντονα από την μαρξιστική σχολή, έχει την αφετηρία και τις ρίζες του στο αφήγημα των εθνικιστών του Κεμάλ. Οι Τούρκοι εθνικιστές ήταν οι πρώτοι που είδαν την Ελλάδα ως όργανο της "ιμπεριαλιστικής δύσης" εναντίον του "τουρκικού λαού" που αγωνιζόταν για την ελευθερία του.

Έτσι ονόμασαν τον πόλεμο εναντίον των Ελλήνων "πόλεμο της ανεξαρτησίας" και τους Έλληνες "ιμπεριαλιστές". Η δεύτερη χώρα που είδε την Μικρασιατική Εκστρατεία ως "ιμπεριαλιστική" και τον Ελληνικό Στρατό ως όργανο των "ιμπεριαλιστικών δυνάμεων" ήταν η Ρωσία. Οι Μπολσεβίκοι, που το 1917 με την Οκτωβριανή Επανάσταση κατέλαβαν την εξουσία και αποτέλεσαν τον πυρήνα του σοβιετικού κράτους, διατηρούσαν πολύ στενές και θερμές σχέσεις με τους κεμαλιστές.

Επίσης είχαν ανοιχτούς λογαριασμούς με την Ελλάδα που είχε στείλει στρατιώτες στην Ουκρανία στις αρχές του 1919 - ύστερα από αίτημα της Γαλλίας - για να ενισχύσουν τις γραμμές των τσαρικών και άλλων αντιμπολσεβικών δυνάμεων που δρούσαν στην Ουκρανία.

Η τρίτη ομάδα μετά τους Τούρκους εθνικιστές και τους Ρώσους Μπολσεβίκους που είδε τον Ελληνικό Στρατό ως "όργανο του ιμπεριαλισμου" ήταν το ΚΚΕ. Το ΚΚΕ υιοθέτησε πλήρως τις θέσεις και την ρητορική της Κομμουνιστικής Διεθνούς (και των κεμαλιστών) και προπαγάνδισε τις θέσεις της Κομμουνιστικής Διεθνούς μέσα στην Ελλάδα και στον Ελληνικό Στρατό δημιουργώντας ρήγματα εντός και εκτός του Μικρασιατικού Μετώπου.

Σύμφωνα με αυτό το αφήγημα η Ελλάδα λειτουργούσε ως όργανο των - βρετανικών κυρίως - οικονομικών συμφερόντων στην περιοχή, η απόβαση του Ελληνικού Στρατού στη Σμύρνη τον Μάϊο του 1919 εξυπηρετούσε τον ακρωτηριασμό και αναδιανομή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η "Μεγάλη Ιδέα" ισοδυναμούσε με "επεκτατική πολιτική" και "ιμπεριαλισμό". Αυτή ήταν η κυρίαρχη θέση του κόμματος ήδη από το 1920 και επηρέασε σημαντικό μέρος τόσο της ελληνικής κοινής γνώμης, όσο - αργότερα - και της ελληνικής ιστοριογραφίας.

Τέλος ο τότε πρωθυπουργός της Βρετανίας Ντέιβιντ Λόιντ Τζορτζ είδε τον Βενιζέλο ως "φιλελεύθερο ιμπεριαλιστή", δηλαδή ως δημιουργό μιας "ελληνικής αυτοκρατορίας". Όμως αυτή η οπτική είχε να κάνει περισσότερο με τον τρόπο που οι Βρετανοί έβλεπαν την Μικρασιατική Εκστρατεία και όχι οι Έλληνες.

Με την έννοια πως οι Βρετανοί πρόβαλαν τον εαυτό τους και την πολιτική τους στην Μέση Ανατολή στον Βενιζέλο και στην πολιτική του.

Στην πραγματικότητα, απο την οπτική των Ελλήνων, τόσο των Βενιζελικών που ξεκίνησαν την Μικρασιατική Εκστρατεία, όσο και των Αντιβενιζελικών, που την κληρονόμησαν και την συνέχισαν, η Εκστρατεία στην Μικρά Ασία δεν ήταν "ιμπεριαλιστική" και προσπάθεια δημιουργίας μιας ελληνικής αυτοκρατορίας και επιβολής κυριαρχίας σε ξένο έδαφος.

Ήταν η ολοκλήρωση της απελευθερωτικής προσπάθειας που είχε ξεκινήσει με την Επανάσταση του 1821 και εκφραζόταν για έναν αιώνα μέσα απο την Μεγάλη Ιδέα.

Η παρουσία του Ελληνικού Στρατού στην Μικρά Ασία κατανοείται μέσα από τον φακό του ελληνικού αλυτρωτισμού. Η Ελλάδα πήγε στην Μικρά Ασία για να διεκδικήσει την ζώνη της Σμύρνης όπου ζούσαν Έλληνες, η παρουσία των οποίων - ήδη απο το 1913/14 - είχε απειληθεί άμεσα καθώς οι Νεότουρκοι είχαν προχωρήσει σε σχέδιο τουρκοποίησης της περιοχής και μαζικών διωγμών.

Οι επιδιώξεις των Ελλήνων ήταν τόσο "ιμπεριαλιστικές" όσο οι προσπάθειές τους για απελευθέρωση και ενσωμάτωση στο Ελληνικό Βασίλειο της Μακεδονίας, της Κρήτης, της Ηπείρου και των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.

Ακόμα και όταν οι Αντιβενιζελικοί αποφάσισαν να προχωρήσουν σχεδόν ως την Άγκυρα, δεν το έκαναν με την πρόθεση να κατακτήσουν και να κρατήσουν οθωμανικά εδάφη, όπου θα εγκαθιστούσαν μόνιμα Έλληνες, όπως οι Γάλλοι στην Ινδοκίνα και οι Βρετανοί στην Ινδία.

Η προέλαση του στρατού είχε στρατιωτικό στόχο και υπαγορεύονταν από στρατιωτική αναγκαιότητα, έτσι το έβλεπε το Στρατιωτικό Επιτελείο. Οι Έλληνες επιδίωκαν την καταστροφή του κεμαλικού στρατού, που είχε δημιουργήσει πολλά προβλήματα στον Ελληνικό Στρατό με την πολεμική τακτική που εφάρμοζε γύρω από την ζώνη της Σμύρνης και κυρίως στόχευε στην αποκοπή του κεμαλικού στρατού από τα κέντρα εφοδιασμού του.

Όπως γράφουν, εύστοχα, οι Άγγελος Συρίγος και Ευάνθης Χατζιβασιλείου στο βιβλίο τους "Μικρασιατική Καταστροφή. 50 ερωτήματα και απαντήσεις" από τις εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ: "Είναι κατανοητό ότι οι "άλλοι" (Τούρκοι, Σοβιετικοί, Βρετανοί) θα προσπαθήσουν να δουν σε εσένα αυτό που θέλουν να δουν -καλό ή καλό δεν έχει σημασία-. Απλώς είναι σημαντικό να ξέρεις και εσύ τι έχεις προσπαθήσει να κάνεις.

Και, εάν έχεις προσπαθήσει να απελευθερώσεις υπόδουλους Έλληνες, δεν είναι ιμπεριαλισμός". Σήμερα οι περισσότεροι σύγχρονοι ιστορικοί αποφεύγουν τις μονοδιάστατες ερμηνείες.

Αφενός αναγνωρίζουν ότι υπήρχαν πράγματι στοιχεία ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής στην περιοχή, αλλά επίσης πως η Ελλάδα επιδίωκε τους δικούς της εθνικούς στόχους μέσα στα πλαίσια του ελληνικού αλυτρωτισμού.

Οι ελληνικοί πληθυσμοί της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης και η πολιτική αφανισμού τους που εφάρμοσαν οι Νεότουρκοι ήδη από το 1913 δεν ήταν απλώς πρόσχημα αλλά υπαρκτή ιστορική πραγματικότητα. Η Μικρασιατική Εκστρατεία ήταν προϊόν της σύμπλεξης ελληνικού αλυτρωτισμού, διπλωματίας και διεθνών γεωπολιτικών συμφερόντων.

Στη φωτογραφία αριστερά Έλληνες στρατιώτες προελαύνουν στην Ανατολία και δεξιά μάχονται στην Μάχη του Σαγγάριου. ✍ © Οι Έλληνες στην Ιστορία

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους