Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Στις δύο Ιουνίου ο καθηγητής John Mearsheimer, γνωστός εκπρόσωπος της ρεαλιστικής σχολής της γεωπολιτικής, προσκεκλημένος από το Council for International Relations – Greece, έδωσε μια διάλεξη στην Αθήνα με θέμα την ρεαλιστική θεωρία του. Ο Mearsheimer είναι (ή τον έκαναν) λίγο τηλεοπτικός μαϊντανός.

Ότι εκπομπή και να δεις, ότι podcast ή vidcast, είναι προσκεκλημένος.

Κι υπάρχει λόγος γι αυτό: είναι καλός ομιλητής και παρότι έχει επίμονες και συχνά δυσάρεστες απόψεις, είναι σχετικά προσηνής, χαμογελαστός και δεν βγάζει ποτέ πύρινους δεκανικούς.

Τον έχω παρακολουθήσει αρκετά χρόνια και παρότι δεν συμφωνώ μ’ όλη τη συμπερασματολογία του, θεωρώ ότι έχει μια καλή θεώρηση των πραγμάτων ανεξάρτητα αν μου αρέσουν τα συμπεράσματα του ή όχι. Στην Αθήνα προσπάθησε να πείσει γιατί η θεωρία του ρεαλισμού και ειδικά η δική του εκδοχή, εξηγεί καλύτερα τον κόσμο.

Και για να το κάνει αυτό συνόψισε τη θεωρία του στις παρακάτω πέντε αρχές: 1. Δεν υπάρχει ανώτατη εξουσία στον κόσμο, ζούμε σε ένα αναρχούμενο περιβάλλον. 2. Τα κράτη είναι οι κύριοι δρώντες (actors) του διεθνούς συστήματος και το καθένα έχει ένα βαθμό επιθετικής ικανότητα. 3. Δεν μπορείς ποτέ να γνωρίζεις τις προθέσεις τους 4. Η κύρια επιδίωξη των κρατών είναι η επιβίωση 5. Τα κράτη κινούνται και δρουν ορθολογικά Αποδεχόμενος κανείς τις παραπάνω αρχές οδηγείται νομοτελειακά στο συμπέρασμα ότι αυτό που πρέπει να κάνουν τα κράτη είναι να μεγιστοποιήσουν την ισχύ τους, συμπέρασμα που προοιωνίζει ένα σκληρό και αδυσώπητο κόσμο όπου επικρατεί ο νόμος της ζούγκλας.

Κι ως εδώ δεν έχω πολλές αντιρρήσεις.

Εκεί που τα πράγματα αρχίζουν και γίνονται δύσκολα, έως ύποπτα, με τέτοιες θεωρίες είναι όταν άδηλα ξεφεύγουν από το ερμηνευτικό πλαίσιο και γίνονται κανονιστικές.

Όταν από το έτσι λειτουργεί ο κόσμος περνάνε στο έτσι πρέπει να λειτουργεί ο κόσμος.

Το ίδιο είχε γίνει άλλωστε και με τη δαρβινική θεωρία που οδήγησε σε εκτρώματα όπως η ευγονική.

Οι παρεκκλίσεις όμως αυτές δεν είναι προβλήματα της θεωρίας.

Είναι προβλήματα ερμηνείας, ειδικά από όσους θέλουν να τη χρησιμοποιήσουν για να δικαιολογήσουν ενέργειες ex ante, κι όχι απλά να προβλέψουν.

Για να το κάνω πιο συγκεκριμένο και να έρθω και στην αντίρρηση μου στην προσέγγιση του Mearsheimer στον πόλεμο της Ουκρανίας, η ρεαλιστική θεωρία εξηγεί πολύ καλά γιατί η Ρωσία θέλει μια αδύναμη Ουκρανία και γιατί εισέβαλε για να την υποτάξει.

Και συμφωνώ ότι μεγάλο μερίδιο της ευθύνης πέφτει στο ΝΑΤΟ που για καιρό ωθούσε τα πράγματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Αλλά από τη φύση της μια τέτοια θεωρία δεν έχει την ικανότητα να προβλέψει την έκβαση μιας σύρραξης.

Μπορεί να προβλέψει αν και πότε κάποιο από τα εμπλεκόμενα μέρη θα συνεχίσει τη σύρραξη, δεν μπορεί να προδιαγράψει το αποτέλεσμα.

Και, ναι, το λογικό είναι να θεωρήσει κανείς ότι το ισχυρότερο από τα δύο μέρη θα νικήσει (κι αυτό ισχυρίζεται ο Mearsheimer για τη Ρωσία), η ιστορία όμως μας έχει δώσει άφθονα παραδείγματα περί του αντιθέτου.

Κι ακριβώς εδώ είναι η διαφορά του ερμηνευτικού από το κανονιστικό. Ο Mearsheimer, όχι απαραίτητα κακοπροαίρετα, επειδή βλέπει ότι η θεωρία του ερμηνεύει καλά την δράση της Ρωσίας, την έχει ανακηρύξει ήδη νικήτρια πριν «μιλήσει» ο ύστατος κριτής, η ιστορία.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους