Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΜΠΙΕΝΑΛΕ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ: ΚΟΙΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΑΥΡΙΟ VENICE THEATRE BIENNALE: LOOKING TO THE FUTURE (English text follows) Ήταν μια σεμνή τελετή, χωρίς υπερβολές και φανφάρες.

Την προλόγισε ο διευθυντής της Θεατρικής Μπιενάλε, Willem Dafoe, σε μια υπέροχη αίθουσα κατάμεστη από κόσμο που ήρθε να τιμήσει με την παρουσία και το χειροκρότημά του δύο σημαντικές βραβεύσεις: του Μάριο Μπανούσι με τον Αργυρό Λέοντα και της Emma Dante με τον Χρυσό Λέοντα.

Γιατί ο λέων; Γιατί το φτερωτό λιοντάρι του Αγίου Μάρκου υπήρξε επί αιώνες το έμβλημα της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να λειτουργεί ως το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο της πόλης.

Μέσα από το σύμβολο αυτό η σύγχρονη τέχνη συνεχίζει να συναντά την ιστορία.

Στην τελετή, αισθητή η παρουσία εκπροσώπων του ελληνικού θεάτρου, τόσο από το Εθνικό όσο και από το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και φυσικά από τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, καθώς και συνεργατών, φίλων και συγγενών του σκηνοθέτη.

Η σύντομη ευχαριστήρια ομιλία του Μπανούσι –σημειώνω εδώ ότι είναι ο νεότερος καλλιτέχνης που τιμάται με τον Αργυρό Λέοντα– ήταν μεστή, ταπεινή, συγκινητική, βαθιά βιωματική και συναισθηματικά φορτισμένη.

Εκτιμήθηκε δεόντως από το κοινό.

Η απονομή του Χρυσού Λέοντα στην Emma Dante ήρθε ως μια ουσιαστική αναγνώριση του ιδιαίτερου βάρους και της συνέπειας της δημιουργικής της πορείας, που χαρακτηρίζεται από ένταση, συνεχή αναζήτηση, σωματικότητα και βαθιά ανθρωποκεντρική ματιά.

Στην ομιλία της, η Emma Dante μετέφερε στο κοινό τον ενθουσιασμό της, την αγάπη της για τους συνεργάτες της, καθώς και τις ανησυχίες και τις καλλιτεχνικές της επιρροές.

Ήταν μια σύντομη αλλά ουσιαστική και άμεση παρέμβαση, με σαφή επικοινωνιακή δύναμη, που καταχειροκροτήθηκε θερμά και δικαίως.

Μια σπουδαία καλλιτέχνιδα, απολύτως άξια αποδέκτηςτης διάκρισης.

Όλα αυτά πριν από λίγες ημέρες, στο πλαίσιο της 54ης Θεατρικής Μπιενάλε της Βενετίας, στην οποία ο Μπανούσι συμμετείχε με τρεις παραστάσεις.

Και οι τρεις παρουσιάστηκαν σε γεμάτες αίθουσες και εισέπραξαν το θερμό χειροκρότημα του κόσμου.

Πρόκειται για ένα φεστιβάλ διεθνούς απήχησης και προσανατολισμού, με μόνιμη διάθεση υπέρβασης των καθιερωμένων.

Είναι ένας θεσμός που αναζητεί διαρκώς νέους τρόπους να ανανεώνει το «συμβόλαιό» του με την τέχνη του Διονύσου, να συνομιλεί με τις νέες αισθητικές αναζητήσεις και να ανοίγει δρόμους σε δημιουργούς που δεν φοβούνται το ρίσκο.

Και όλα αυτά σε μια πόλη που δεν διαθέτει ιδιαίτερα έντονη μόνιμη θεατρική ζωή.

Τέσσερα είναι όλα κι όλα τα θέατρά της που λειτουργούν σε σταθερή βάση.

Ωστόσο, ίσως αυτό να είναι το παράδοξο της Βενετίας: δεν είναι μια πόλη που παράγει μαζικά πολιτισμό· είναι όμως μια πόλη που τον συγκεντρώνει, τον φιλοξενεί και τον «νομιμοποιεί» διεθνώς.

Η θέση που κατείχε κάποτε στους εμπορικούς χάρτες της Μεσογείου αντιστοιχεί πλέον στη θέση που κατέχει στους παγκόσμιους χάρτες της τέχνης σήμερα. Η Βενετία μοιάζει από μόνη της με ένα ανοιχτό σκηνικό.

Μια πόλη χτισμένη πάνω σε 118 μικρά νησιά (που ενώνουν 435 γέφυρες), χωρίς αυτοκίνητα, χωρίς λεωφόρους, χωρίς τον συνήθη αστικό θόρυβο.

Μια πόλη που επινόησε τον εαυτό της πάνω στο νερό και εξακολουθεί να κινείται διαρκώς ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη θεατρική ψευδαίσθηση.

Μια πόλη σε συνεχή ροή, όπως το νερό που τη διατρέχει και τη χωρίζει σε μικρά κομματάκια.

Περπατώντας στα στενά της έχεις συχνά την αίσθηση ότι συμμετέχεις σε μια παράσταση χωρίς αρχή και τέλος, είναι σαν να περνάς από τη μια σκηνή στην άλλη με συνδετικό κρίκο τις γέφυρες (κυριολεκτικά και μεταφορικά) Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι η πόλη των μασκών ανέπτυξε τόσο στενή σχέση με τις παραστατικές τέχνες.

Πολύ πριν η μάσκα αποτελέσει αποκλειστικά θεατρικό εργαλείο, αποτελούσε στοιχείο της ίδιας της κοινωνικής ζωής της Βενετίας, επιτρέποντας στους κατοίκους της να κρύβουν την ταυτότητά τους, να ανατρέπουν προσωρινά κοινωνικές ιεραρχίες και να δοκιμάζουν άλλους ρόλους.

Λίγες πόλεις έχουν αφήσει τόσο πυκνό αποτύπωμα στον παγκόσμιο πολιτισμό.

Από τη ζωγραφική και τη μουσική έως το θέατρο, τη χαρτογραφία και την επιστήμη, η Βενετία λειτούργησε επί αιώνες ως εργαστήριο ιδεών και αισθητικών μετασχηματισμών (Τιτσιάνο, Τιντορέτο, Μπελίνι, Βιβάλντι, Μάρκο Πόλο, Κάρλο Γκολντόνι, Καζανόβα κ.ά). Λιγότερο γνωστό είναι ότι η Βενετία χάρισε στην Ευρώπη και το πρώτο δημόσιο θέατρο όπερας στον κόσμο, το 1637.

Μέχρι τότε η όπερα αποτελούσε προνόμιο των αυλών και της αριστοκρατίας. Στη Βενετία έγινε υπόθεση του κοινού.

Η πόλη κυριάρχησε στη Μεσόγειο από τον ύστερο Μεσαίωνα έως και την Αναγέννηση, αφήνοντας βαθύ αποτύπωμα σε περιοχές όπως η Κρήτη και η Κύπρος.

Σήμερα, ωστόσο, η μεγαλύτερη αντίφασή της είναι άλλη.

Ενώ αποτελεί ένα από τα σημαντικά παγκόσμια κέντρα πολιτισμού, χάνει σταθερά τους μόνιμους κατοίκους της.

Στο ιστορικό κέντρο ζουν πλέον περίπου 50.000 άνθρωποι, ενώ οι περισσότεροι (περίπου 200.000) έχουν μετακινηθεί στην ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή.

Η απουσία των νεότερων γενεών είναι αισθητή.

Κι όμως, παρά το μικρό της μέγεθος, η Βενετία παραμένει μία από τις ελάχιστες πόλεις στον κόσμο που εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο στη διεθνή πολιτιστική αγορά.

Φέτος, για παράδειγμα, η λέξη-ομπρέλα κάτω από την οποία στεγάστηκαν οι παραστάσεις ήταν ALTERnatives.

Μια έξυπνη πρόταση του καλλιτεχνικού διευθυντή Willem Dafoe ώστε να τονιστεί «το άλλο», η μεταβολή, η αλλαγή.

Πώς μπορεί το θέατρο να υπάρξει αλλιώς; Πώς μπορεί να ξεφύγει από τις συμβάσεις του; Ποιες νέες γλώσσες, νέες αφηγήσεις και νέες σχέσεις με το κοινό μπορεί να αναζητήσει; Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η φετινή διοργάνωση αναζητούσε όχι μόνο εναλλακτικές αισθητικές, αλλά και εναλλακτικά υποκείμενα: ποιος μιλάει σήμερα στη σκηνή και ποιος παραμένει αόρατος Αλλά ας μην ξεχνάμε και αυτό: Η έννοια της αλλαγής βρίσκεται στον πυρήνα του θεάτρου.

Ο ηθοποιός μεταμορφώνεται σε κάποιον άλλον.

Το σώμα αλλάζει κατάσταση.

Ο θεατής καλείται να μετακινηθεί από τις βεβαιότητές του.

Οπότε ταιριαστή και η λέξη που επιλέχθηκε.

Και εδώ θα μπορούσε κανείς να δει και την πολιτική διάσταση: Υπάρχουν άλλοι δρόμοι.

Όχι κατ' ανάγκην καλύτεροι ή έτοιμοι, αλλά δρόμοι που αξίζει να αναζητηθούν.

Αυτό άλλωστε δεν είναι που κάνει (ή πρέπει να κάνει) το θέατρο; Είναι όμως και αυτό. Η Βενετία υπήρξε πάντοτε μια εναλλακτική πόλη.

Χτισμένη εκεί όπου λογικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει πόλη, δημιούργησε μια διαφορετική εκδοχή αστικής ζωής, εμπορίου και εξουσίας.

Με έναν παράξενο τρόπο, η ίδια η ύπαρξή της αποτελεί μια ιστορική απόδειξη ότι υπάρχουν και άλλοι δρόμοι.

Ζώντας έστω και για λίγο σε αυτή την πόλη το αισθάνεσαι, το βιώνεις.

Πέρα από το θέατρο, κάτω από την ομπρέλα της Μπιενάλε φιλοξενούνται η Μπιενάλε Τέχνης, η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής, η Μπιενάλε Θεάτρου, Χορού και Μουσικής.

Οι περισσότερες δράσεις πραγματοποιούνται στους εντυπωσιακούς χώρους του Arsenale, της παλιάς ναυπηγικής καρδιάς της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας. Το Arsenale πολλοί ιστορικοί το θεωρούν τον πρώτο μεγάλο βιομηχανικό οργανισμό του κόσμου, με καταμερισμό εργασίας, τυποποιημένα εξαρτήματα, κάτι που θυμίζει γραμμή παραγωγής.

Τον 16ο αιώνα μπορούσαν να εξοπλίζουν και να παραδίδουν πολεμικά πλοία με ταχύτητες που η υπόλοιπη Ευρώπη αδυνατούσε να φανταστεί.

Εκεί λοιπόν όπου άλλοτε κατασκευάζονταν τα πλοία που έκαναν τη Βενετία κυρίαρχη δύναμη της Μεσογείου, σήμερα κατασκευάζονται ιδέες, αισθητικές προτάσεις και καλλιτεχνικά οράματα που επίσης κάνουν αισθητή την παρουσία της Βενετίας διεθνώς.. Η πόλη φιλοξενεί επίσης το αρχαιότερο κινηματογραφικό φεστιβάλ στον κόσμο, από το 1932, ένα από τα σημαντικότερα διεθνή φόρουμ για την εικονική και επαυξημένη πραγματικότητα, καθώς και το ετήσιο φεστιβάλ αφιερωμένο στην τέχνη του γυαλιού και την παράδοση του Μουράνο.

Ίσως γι' αυτό η βράβευση του Μάριο Μπανούσι αποκτά εδώ μια επιπλέον βαρύτητα.

Γιατί συνέβη σε μια πόλη που εδώ και αιώνες επιβραβεύει την τόλμη, το ταξίδι, την επινόηση και την αναζήτηση νέων μορφών έκφρασης.

Και αυτό, σε μια εποχή που η τέχνη συχνά δοκιμάζεται από την επανάληψη και τη βεβαιότητα, δεν είναι καθόλου μικρό πράγμα. Η Βενετία δεν παράγει απλώς τέχνη.

Παράγει κύρος.

Ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό νόημα της Βενετίας.

Όχι ότι διατηρεί το παρελθόν της σαν μουσείο, αλλά ότι εξακολουθεί να μετατρέπει το παρελθόν σε ευεργετικό παρόν.

Στα νερά όπου κάποτε ταξίδευαν έμποροι, διπλωμάτες και εξερευνητές, ταξιδεύουν σήμερα ιδέες, εικόνες και καλλιτέχνες.

Και όσο αυτό συνεχίζεται, η Βενετία θα παραμένει κάτι περισσότερο από μια όμορφη πόλη: θα παραμένει ένας από τους τόπους εκείνους όπου δοκιμάζονται ιδέες και δρομολόγια.

Ένα εργοτάξιο παραγωγής συμβολικού κεφαλαίου για την τέχνη.

Οι φωτογραφίες, ορισμένες από την επίσημη σελίδα της Μπιενάλε και κάποιες δικές μου

--------------------------------------------------------------- VENICE THEATRE BIENNALE: LOOKING TO THE FUTURE The ceremony was warm, friendly, free of grand gestures and unnecessary fanfare.

It started with the welcoming speech of Willem Dafoe, the artistic director of Venice Theatre Biennale, in a beautiful hall packed with people who had come to celebrate two significant honors: the Silver Lion awarded to Mario Banushi and the Golden Lion presented to Emma Dante.

Why the lion? Because the Winged Lion of Saint Mark has symbolized the Serenissima Republic for centuries and remains Venice’s most recognizable emblem.

Through that symbol, contemporary art continues its dialogue with history.

The audience also included a strong Greek presence, with representatives from the National Theatre of Greece, the Athens Epidaurus Festival, and the Onassis Stegi, alongside collaborators, friends, and family members of the young director.

Banushi’s acceptance speech—particularly remarkable given that he is the youngest artist ever to receive the Silver Lion—was concise yet deeply moving.

Humble, personal, and emotionally charged, it resonated strongly with the audience.

The awarding of the Golden Lion to Emma Dante comes as a meaningful recognition of the weight and consistency of her artistic trajectory, marked by intensity, physical expressiveness, and a deeply human-centered perspective.

In her speech, Emma Dante conveyed to the audience her enthusiasm, her love for her collaborators, as well as her concerns and artistic influences.

It was a brief yet substantial and direct intervention, marked by strong communicative power, which was met with enthusiastic and well-deserved applause.

A major artist, fully deserving of the award.

All this took place just a few days ago during the 54th Venice Theatre Biennale, where Banushi presented three productions, all of them performed to full houses and Dante one (full house as well).. The Biennale has long established itself as one of the world's influential theatre festivals.

International in outlook and restless in spirit, it continuously seeks new ways to renew its relationship with the art of theatre, engage with emerging aesthetic trends, and create space for artists willing to take risks.

What makes this even more remarkable is that Venice itself does not have a particularly vibrant year-round theatre life.

Only a handful of theatres operate on a permanent basis.

Yet this is perhaps one of Venice’s enduring paradoxes: it is not a city that produces culture on a mass scale; it is a city that gathers it, hosts it, and grants it international legitimacy.

For centuries Venice traded spices, silk, gold, and luxury goods.

Today, its most valuable export is culture.

The position it once occupied on the commercial maps of the Mediterranean has been replaced by an equally important position on the global map of the arts.

Venice itself feels like an open-air stage set.

Built across more than a hundred small islands with 435 brighes,, without cars, boulevards, or the familiar noise of modern urban life, it is a city that invented itself on water and continues to exist somewhere between reality and theatrical illusion.

Like the canals that run through it, Venice is constantly in motion.

Walking through its narrow streets often feels like moving through an endless performance.

One scene dissolves into the next, with bridges serving as both literal and symbolic transitions.

It is hardly surprising that the city of masks developed such a close relationship with the performing arts.

Long before masks became purely theatrical devices, they were part of everyday Venetian life, allowing people to conceal their identities, temporarily overturn social hierarchies, and experiment with different roles.

Few cities have left such a dense imprint on world culture.

From painting and music to theatre, cartography, and science, Venice served for centuries as a laboratory of ideas and aesthetic innovation. Titian, Tintoretto, Bellini, Vivaldi, Marco Polo, Carlo Goldoni, and Casanova are only some of the figures associated with its extraordinary legacy.

Less widely known is the fact that Venice gave Europe the world's first public opera house in 1637.

Until then, opera belonged largely to courts and aristocratic circles. In Venice, it became a public affair.

The city dominated the Mediterranean from the late Middle Ages through the Renaissance, leaving a lasting mark on regions such as Crete and Cyprus.

Yet today its greatest contradiction lies elsewhere.

While remaining one of the world's most important cultural capitals, it continues to lose permanent residents.

Around 50,000 people now live in the historic center, while many younger generations have moved to the wider metropolitan area.

Their absence is increasingly visible.

And yet, despite its modest size, Venice remains one of the few cities capable of influencing the global cultural conversation.

This year, the Theatre Biennale adopted the umbrella theme ALTERnatives, a concept proposed by Willem Dafoe to emphasize otherness, transformation, and change.

How might theatre exist differently? How can it move beyond its conventions? What new languages, narratives, and relationships with audiences can it explore? One could argue that this year’s edition was searching not only for alternative aesthetics but also for alternative voices: who gets to speak on stage today, and who remains invisible? But perhaps that should not surprise us. Transformation lies at the heart of theatre itself.

Actors become someone else.

Bodies shift from one state to another.

Audiences are invited to move beyond their certainties.

There is also an unmistakable political dimension.

Other paths exist.

Not necessarily better ones, and certainly not ready-made solutions, but paths worth exploring.

Isn’t that, after all, one of theatre’s fundamental responsibilities? Then again, Venice itself has always been an alternative city.

Built where logic suggested no city should exist, it created an entirely different model of urban life, commerce, and power.

In a curious way, its very existence stands as historical proof that alternatives are possible.

Beyond theatre, the Biennale umbrella also encompasses the Art Biennale, Architecture Biennale, Dance Biennale, and Music Biennale.

Most of these events take place within the extraordinary spaces of the Arsenale, once the industrial heart of the Serenissima Republic.

Many historians regard it as the world’s first large-scale industrial complex, complete with division of labor, standardized components, and something remarkably close to an assembly line.

By the sixteenth century, the Arsenale could equip and launch warships at speeds the rest of Europe could scarcely imagine.

The symbolism is hard to miss.

Where ships were once built to secure Venice’s dominance over the Mediterranean, ideas, artistic visions, and cultural innovations are now being produced—continuing to project Venice’s influence far beyond its lagoon.

The city is also home to the world’s oldest film festival, founded in 1932, one of the leading international forums for virtual and augmented reality, and an annual festival dedicated to glass art and the centuries-old tradition of Murano craftsmanship.

Perhaps this is why Mario Banushi’s “silver” distinction carries additional significance.

It happened in a city that has spent centuries rewarding audacity, exploration, invention, and the search for new forms of expression.

At a time when art often struggles with repetition and certainty, that is no small thing.

Venice does not simply produce art.

It produces cultural authority.

Perhaps that is the city’s true meaning.

Not that it preserves its past as a museum piece, but that it continually transforms the past into a living present.

In the waters once crossed by merchants, diplomats, and explorers, ideas, images, and artists now travel instead.

And as long as that continues, Venice will remain more than a beautiful city.

It will remain one of the places where new ideas are tested, new directions are imagined, and cultural value is created. The photographs, a few from the official site of the Biennale, and a few my own

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους