Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Το «ΣΜΥΡΝΗ των πολλών και των όλων» της Χριστιάνας Λαμπρινίδη (εκδ.

Εστία) σίγουρα δεν είναι αυτό που περιμένει κάποιος.

Δεν αποτελεί ένα ακόμη μυθιστόρημα για τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Αντίθετα, κινείται σε ένα πεδίο όπου η ιστορία, η μνήμη και η μυθοπλασία συνυφαίνονται, δημιουργώντας ένα έργο που περισσότερο αναμετριέται με το τραύμα και τη δυνατότητα της επούλωσής του. Η Σμύρνη, η χαμένη πατρίδα που συνεχίζει να υπάρχει μέσα στη γλώσσα, στις αφηγήσεις και στις ρωγμές της μνήμης, επιμένει να κατοικεί στα σώματα των ανθρώπων, να αφηγείται και ταυτόχρονα να δίνει προορισμό.

Μια αριστουργηματική πολυφωνική αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο δημιουργεί μια έντονη αμεσότητα, ο αναγνώστης μετακινείται διαρκώς από συνείδηση σε συνείδηση και αναγκάζεται να κατοικήσει στη μνήμη και στην πορεία όλων των προσώπων.

Οι χαρακτήρες ενσαρκώνουν διαφορετικές στρατηγικές επιβίωσης απέναντι στο τραύμα.

Η αδελφή που πεθαίνει χωρίς να κινδυνεύει πραγματικά, η αδελφή που επιβιώνει αλλά αδυνατεί να ζήσει αυθεντικά, η ανιψιά που επιλέγει να κοιτά μόνο μπροστά, απορρίπτοντας το συναίσθημα ως βάρος, ο βιβλιοπώλης αδελφός, συνθέτουν μια τοιχογραφία των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους οι άνθρωποι διαχειρίζονται την απώλεια.

Μεγάλη βαρύτητα κατέχει η μορφή του Σταύρου.

Η προστατευτική του παρουσία θυμίζει μια φιγούρα, που σηκώνει το βάρος των άλλων χωρίς διαμαρτυρία.

Ωστόσο, η εμπειρία της καταστροφής τον έχει σκληρύνει.

Η φροντίδα του γίνεται αμείλικτη, σχεδόν εξουσιαστική.

Θα μπορούσε να ιδωθεί ακόμη και ως αλληγορία των Μεγάλων Δυνάμεων που έσωσαν κάποιους αλλά όχι όλους· μιας προστασίας που δεν είναι ποτέ ουδέτερη ούτε απόλυτα δίκαιη.

Και φυσικά η συνέχεια των δύο ηρώων, ο γιος Ευάγγελος-Κορδελιό, είναι το μέλλον που αναδύεται από το σώμα της καταστροφής με τη βεβαιότητα ότι θα κληθεί να επιβιώσει και από άλλες.

Ο διχασμός της χώρας όπου γεννήθηκε, η Ευρώπη που οδεύει προς νέο σπαραγμό και τα αρχαία ελληνικά ως μέσο διάσωσης της μνήμης συνθέτουν τον κόσμο του.

Και φυσικά η κεντρική ηρωίδα, η μεγάλη αποκάλυψη του βιβλίου, μια γυναίκα στα όρια της τρέλας, που ζει περισσότερο το παρελθόν παρά το παρόν, αλλά κατορθώνει να διεκδικήσει το μέλλον.

Μαζί με την εβραία παιδική της φίλη σπάει τα δεσμά του χωροχρόνου και, μέσα από ένα χαλί και ένα σάλι, βαδίζουν τραυματισμένες αλλά αγέρωχες προς έναν νέο κόσμο.

Με μαεστρία αποκαλύπτονται σταδιακά τα ονόματα των χαρακτήρων, διατηρώντας όμως την ηρωίδα στην ανωνυμία.

Είναι σαν να υποδηλώνεται η ταύτισή της με την ίδια την πόλη.

Η ηρωίδα είναι η Σμύρνη, αλλά και ο χαμένος εαυτός που αναζητεί μια αφήγηση για να υπάρξει.

Η καταστροφή ενός τόπου μετατρέπεται σε αναζήτηση της προσωπικής ταυτότητας.

Το βιβλίο ακουμπά στο συνεχές της αυτό-βιο-μυθογραφίας, θυμίζοντας την αναζήτηση γενεαλογίας που συναντά κανείς στο «The Woman Warrior» της Maxine Hong Kingston.

Η μνήμη δεν λειτουργεί ως καταγραφή γεγονότων αλλά ως δημιουργική πράξη.

Γράφοντας την ιστορία των προηγούμενων γενεών, το υποκείμενο κατασκευάζει ταυτόχρονα και τη δική του.

Η επινόηση δεν αναιρεί την αλήθεια, αντίθετα, γίνεται αναγκαία συνθήκη επιβίωσης.

Η σχέση του έργου με την έννοια της «τρέλας» είναι επίσης καθοριστική.

Η συγγραφέας φαίνεται να συνομιλεί υπόγεια με τη σκέψη του Michel Foucault στο βιβλίο «Η Ιστορία της Τρέλας». Ότιδήποτε η κοινωνία αδυνατεί να εκφράσει μέσα από τον κυρίαρχο λόγο, επιστρέφει με τη μορφή θραυσματικών αφηγήσεων, εμμονών και επαναλήψεων.

Η τρέλα που αναδύεται στο έργο δεν είναι παθολογία, είναι η ύστατη προσπάθεια διάσωσης ενός εσωτερικού κόσμου που απειλείται με εξαφάνιση.

Όταν η κοινωνία επιβάλλει τη σιωπή, η τέχνη αναλαμβάνει να μιλήσει και να σώσει.

Σε ορισμένα σημεία η γραφή αποκτά έναν σχεδόν μουσικό ρυθμό, με επαναλήψεις και συνειρμικές μεταβάσεις που με παρέπεμψαν στις γλωσσικές αναζητήσεις της Gertrude Stein.

Όπως στο βιβλίο «Η αυτοβιογραφία της Άλις Τόκλας», όπου η συγγραφέας χρησιμοποιεί το προσωπείο μιας άλλης φωνής για να μιλήσει τελικά για τον εαυτό της και φυσικά κατά το ιδίωμα της Stein η γλώσσα αποδεσμεύεται από τη συμβατική στίξη και τη γραμματική τάξη, ακολουθώντας τον ρυθμό της μνήμης και της συνείδησης.

Τελικά, η μεγαλύτερη απώλεια του βιβλίου δεν είναι μόνο η πόλη-σύμβολο, αλλά η απώλεια της δυνατότητας συνύπαρξης, που αυτή εκπροσωπούσε.

Το πολυπολιτισμικό περιβάλλον της Σμύρνης, οι γλώσσες, οι θρησκείες και οι διαφορετικές ταυτότητες που συνυπήρχαν στον ίδιο χώρο χάνονται οριστικά.

Η καταστροφή της πόλης μετατρέπεται έτσι σε κατάρρευση ενός οράματος για τον κόσμο.

Με μοναδικό τρόπο όμως η συγγραφέας καταφέρνει να σπείρει την ελπίδα, οξύμωρο για ένα βιβλίο με επίκεντρο τη Σμύρνη, μέσα από τη συνάντηση των πολιτισμών, την τέχνη, την απελευθέρωση του νου και την αποδοχή του άλλου. Η Χριστιάνα Λαμπρινίδη παραδίδει ένα έργο απαιτητικό, υπέροχο και βαθιά ανταποδοτικό.

Μέσα από μια ποιητική, πολυφωνική και συχνά θραυσματική γραφή, μετατρέπει τη Μικρασιατική Καταστροφή από ιστορικό γεγονός σε υπαρξιακό ερώτημα: πώς συνεχίζει να υπάρχει ένας άνθρωπος όταν έχει χαθεί ο τόπος, η γλώσσα και η βεβαιότητα ότι ανήκει κάπου; Η απάντηση που προτείνει το βιβλίο είναι ότι η μνήμη, ακόμη και όταν παραμορφώνει, ακόμη και όταν επινοεί, παραμένει η τελευταία μορφή πατρίδας.

Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη επιτυχία του, ότι μέσα από την απώλεια κατορθώνει να μιλήσει για τη συνέχεια, μέσα από το τραύμα να αφήσει χώρο για την ελπίδα.

Δασκάλα μου Christiana Lambrinidis με ταξίδεψες, με γαλήνεψες στις δύσκολες τελευταίες μέρες. Περήφανη για σένα, όπως πάντα.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους