Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Δυο σχόλια, προαναγγελθέντα, επιλογικά στις αναρτήσεις μου πάνω στο ζήτημα Μετάφραση και Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ότι τα μηχανογενή μεταφράσματα έχουν τόσο εξελιχθεί ώστε πλέον είναι δυσδιάκριτα από τα ανθρωπογενή, είναι ηλίου φαεινότερον.

Ότι η τεράστια πλειοψηφία της μεταφραστέας ύλης (κείμενα τεχνικά, διοικητικά, οικονομικά, επιστημονικά, ειδησεογραφικά κλπ.) ήδη εξυπηρετούνται ικανοποιητικά από την ΤΝ, επίσης. Οι Κινέζοι, λ.χ., κλείνουν μαζικά τα τμήματα μεταφραστικών σπουδών.

Τι απομένει; Η λογοτεχνία, ιδίως η ποίηση, που έτσι κι αλλιώς είναι η λυδία λίθος κάθε μεταφρασιολογικής αποφάνσεως.

Είδαμε όμως στο παράδειγμα της Οδύσσειας και του βυζαντινού επιγράμματος ότι και εκεί η ΤΝ τα καταφέρνει, τόσο καλά μάλιστα ώστε να ξεγελάει ακόμη και γυμνασμένους αναγνώστες.

Τι μέλλει γενέσθαι αύριο όταν οι δυνατότητές της θα υπερπολλαπλασιαστούν; Ποιος ανθρώπινος νους θα είναι σε θέση να την συναγωνιστεί; Ρητορικά τα ερωτήματα ασφαλώς.

Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι η ανθρωπογενής μετάφραση θα διατηρήσει σταθερά κάποιο πλεονέκτημα έναντι της μηχανογενούς (άραγε ποιο;), ποιος θα επενδύσει σε αυτό όταν η σχέση κόστους/οφέλους θα είναι απαγορευτική; Εκτός πια και η χειροποίητη μετάφραση γίνει κάτι σαν την καλλιγραφία, και προορίζεται αποκλειστικά για τους συλλέκτες.

Από την άλλη πλευρά, και έχω γράψει επανειλημμένα επ' αυτού, η μηχανογενής μετάφραση δεν χρειάζεται καν να φτάσει ποιοτικά την ανθρωπογενή.

Μας εκπαιδεύει ήδη ώστε να καταναλώνουμε, να εθιζόμαστε μάλιστα σε αυτά που η ίδια προσφέρει.

Όταν τα μεγαλύτερα ΜΜΕ του κόσμου βρίθουν από κείμενα μηχανογενή, αυτό είναι πλέον το νέο στάνταρντ.

Έτσι περιμένουμε όλοι πλέον να είναι τα κείμενα, αυτά τα κείμενα θέλουμε να διαβάζουμε.

Ήδη σήμερα, και τον δρόμο έχει ανοίξει σε αυτό ο τρομακτικός βιβλιοπληθωρισμός, η γλώσσα με προσωπικότητα, το προσωπικό λογοτεχνικό ύφος φαντάζουν σαν καθαρεύουσα, για να θυμηθώ τον Σεφέρη.

Η "καθαρή δημοτική", εν προκειμένω η υψηλή λογοτεχνία ξενίζει.

Σε μερικά πειράματα που έγιναν πρόσφατα στο εξωτερικό, οι ερωτώμενοι όταν κλήθηκαν να επιλέξουν μεταξύ μηχανογενών και ανθρωπογενών ποιημάτων (αυτά τα δεύτερα υπογεγραμμένα από καταξιωμένους ποιητές) επέλεξαν... τα πρώτα. Η ΤΝ γνωρίζει πριν από μας για μας.

Προκειμένου για τη μετάφραση της ποίησης, το μόνο πλεονέκτημα που διατηρεί αυτή τη στιγμή ο άνθρωπος-μεταφραστής είναι η εμμετρότητα, οι αυστηρές μορφές.

Πάρτε όποιο ελευθερόστιχο μετάφρασμα θέλετε, όποιου μεταφραστή και όποιας γλώσσας. Του Μαρωνίτη τον Όμηρο, όπως το απόσπασμα που έβαλα εδώ.

Η ανθρωπογενής μετάφραση θα είναι ασφαλώς καλύτερη, ακριβέστερη, ποιητικότερη.

Δεν θα διαφέρει όμως ε π α ρ κ ώ ς από την άλλη, τη φτιαγμένη εντός ολίγων δευτερολέπτων από τη μηχανή.

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι τέτοιες μεταφράσεις, πλέον, δεν υπάρχει ουσιώδης λόγος να γίνονται.

Αντίθετα, ο δεκαπεντασύλλαβος του Πολυλά ή ο δεκαεπτασύλλαβος του Καζαντζάκη δεν κοπιάρεται.

Στα μέτρα και στις ρίμες, τα αυτόματα μηχανάκια δεν τα καταφέρνουν.

Προς ώρας τουλάχιστον! Ο λόγος είναι η τρομακτική πολυπλοκότητα του έμμετρου στίχου: ένας ενδεκασύλλαβος έχει ώς και 28 διαφορετικές τονικές διευθετήσεις, και ένας καλός ποιητής τους παίζει όλους στα δάχτυλα.

Το κυριότερο, ξέρει να συνδυάζει αυτούς τους διαφορετικά τονισμένους στίχους μεταξύ τους καθ' όλο το μήκος του ποιήματος.

Αν υψώσουμε αυτόν τον αριθμό στην 14η, όσους στίχους έχει ένα σονέτο, ο αριθμός των τονικών παραλλαγών που προκύπτει ανέρχεται σε πεντακισεκατομμύρια: 19.336.131.522.846.801.920.

Και μιλάμε μόνο για καθαρούς ιάμβους εδώ, σημειωτέον, αν βάλουμε και τους τροχαίους ή τους αναπαίστους ή τις χασμωδίες και τις συνιζήσεις στο παιχνίδι... Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι κανένα σονέτο που έχει γραφτεί δεν συμπίπτει προσωδιακά με κάποιο άλλο.

Ας πούμε, λέμε τώρα, ότι ένας μεταφραστής καταπιάνεται να αποδώσει σε ενδεκασύλλαβο τους 15.963 στίχους της Ιλιάδας, στίχο που πρωτοδοκίμασε στο έπος, ποιος άλλος, ο Διονύσιος Σολωμός.

Οι διαθέσιμες τονικές παραλλαγές σε αυτήν την περίπτωση μετριούνται σε δεκαοκτακισεκατομμύρια: 61.362.799.333.626.069.957.513.620.671.309.845.895.845.031.503.719.539.809.929.

Δεν ξέρω πόσος χρόνος θα απαιτηθεί για να εκπαιδευτεί η ΤΝ και γι' αυτούς του είδους τις αποστολές. Ώς τότε πάντως, κάτι τέτοιες μεταφράσεις, κάτι τέτοια ποιήματα, θα έχουν ακόμη έναν λόγο ύπαρξης, κρίνω.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους