Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Έχετε συναντήσει ποτέ τον όρο "κοινωνικός καταρράκτης"; και ξέρετε τι ρόλο παίζει στη δημιουργία των θεωριών συνωμοσίας; Αυτά θα σας πω παρακάτω στο μακρυνάριον τούτον.

Αλήθεια πιστεύετε ότι οι θεωρίες συνωμοσίας εξαπλώνονται επειδή κάποιος κάθισε ψύχραιμα, μάζεψε όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, τα ζύγισε προσεκτικά και κατέληξε ότι, ναι, παιδιά τελικά μας ψεκάζουν, η Γη είναι επίπεδη και πίσω από κάθε γεγονός κρύβεται μια μυστική οργάνωση υπερκακών με άπλετο χρόνο, άριστο συντονισμό και, περιέργως, μηδενική ικανότητα να κρατήσει τα σχέδιά της μυστικά. Μπούρδες.

Ο κύριος λόγος που συμβαίνει αυτό είναι ότι βλέπουμε τι πιστεύουν οι άλλοι.

Αυτός είναι ο μηχανισμός που οι κοινωνικοί επιστήμονες ονομάζουν κοινωνικό καταρράκτη (social cascades). Μια πεποίθηση αρχίζει να κυλάει από άνθρωπο σε άνθρωπο, σαν τις σταγόνες ενός καταρράκτη, επειδή φαίνεται να την πιστεύουν αρκετοί κι όχι απαραίτητα αν είναι αληθινή.

Μάλιστα όσο περισσότεροι την πιστεύουν, τόσο πιο αληθοφανής μοιάζει στους επόμενους.

Σαν μια χιονόμπαλα που κουτρουβαλάει την πλαγιά Η κλασική θεωρία των πληροφοριακών καταρρακτών δείχνει ότι οι άνθρωποι, όταν δεν έχουν επαρκή προσωπική πληροφόρηση, συχνά παρατηρούν τις επιλογές ή τις κρίσεις των προηγούμενων και τις ακολουθούν, ακόμη και αν οι δικές τους ενδείξεις είναι αδύναμες ή αντίθετες.

Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί μια μιμητική μίμησης, όπου ο πέμπτος δεν ακολουθεί επειδή ξέρει κάτι, αλλά επειδή ακολούθησαν οι τέσσερις προηγούμενοι.

Και ο εκατοστός, βλέποντας τους ενενήντα εννέα, νομίζει ότι έχει μπροστά του μια κοινωνική απόδειξη(Social Proof), ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να βλέπει απλά την επανάληψη του πρώτου λάθους.

Αυτός είναι ο πρώτος τύπος: ο καταρράκτης πληροφορίας.

Πείτε για παράδειγμα ότι συμβαίνει ένα τρομακτικό γεγονός.

Μια πανδημία, μια φυσική καταστροφή, μια πολιτική δολοφονία, ένα μεγάλο ατύχημα.

Οι πρώτοι που αρχίζουν να λένε ότι «τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται». Κάποιος «ξέρει», κάποιος «έχει φίλο που έχει ξάδερφο που έχει γείτονα μέσα στα πράγματα», κάποιος τάχα «βρήκε ένα έγγραφο» και κάποιος «ένωσε τις τελείες». Οι επόμενοι δεν έχουν τον χρόνο, τις γνώσεις ή την ψυχραιμία να ελέγξουν.

Βλέπουν όμως πολλούς να μιλούν με βεβαιότητα κι αυτό ως γνωστόν, είναι πολύ πιο μεταδοτικό από την τεκμηρίωση.

Ο δεύτερος τύπος είναι ο καταρράκτης φήμης.

Εδώ δεν έχει να κάνει ότι πιστεύω απαραίτητα επειδή πείστηκα.

Πιστεύω, ή κάνω ότι πιστεύω, επειδή δεν θέλω να πληρώσω το κοινωνικό κόστος της διαφωνίας.

Αν ανήκω σε μια ομάδα όπου όλοι λένε ότι «τα μέσα ενημέρωσης μας κρύβουν την αλήθεια», «οι γιατροί είναι πληρωμένοι», «οι επιστήμονες είναι υπάλληλοι του συστήματος» ή «όποιος διαφωνεί είναι πρόβατο», τότε η αμφιβολία μοιάζει με προδοσία παρά με διανοητική στάση.

Οπότε μούγγα στη στρούγγα όλοι.

Ο ένας έχει αμφιβολίες, αλλά δεν μιλάει, το ίδιο κι ο δεύτερος, ο τρίτος νομίζει ότι, αφού κανείς δεν μιλά, μάλλον όλοι συμφωνούν.

Η ομάδα εμφανίζεται πιο ομοιογενής απ’ όσο είναι πραγματικά κι η δημόσια διαφωνία εξαφανίζεται.

Επομένως μια θεωρία δεν χρειάζεται να τους πείσει όλους, αρκεί να κάνει τους δύσπιστους να μη μιλάνε.

Ξέρετε πολύ καλά αν συμμετέχετε σε μια ομάδα, κόμμα κτλ ότι πολλές φορές η ομοφωνία δεν είναι απόδειξη συμφωνίας.

Μπορεί να συμβεί λόγω φόβου, κόπωσης ή κοινωνικής πίεσης.

Ο τρίτος τύπος είναι ο καταρράκτης διαθεσιμότητας.

Εδώ παίζει ρόλο το πόσο εύκολα μας έρχεται κάτι στο μυαλό.

Μια φλασιά για ένα εντυπωσιακό γεγονός, μια εικόνα, μια τραγωδία, ένα έγκλημα, ένα βίντεο, μια κραυγή.

Όσο πιο ζωντανό είναι κάτι στη μνήμη μας, τόσο πιο συχνό, πιο πιθανό ή πιο αντιπροσωπευτικό μάς φαίνεται. Οι Kuran και Sunstein περιέγραψαν τον καταρράκτη διαθεσιμότητας ως μια αυτοενισχυόμενη διαδικασία συλλογικού σχηματισμού πεποιθήσεων.

Μια αντίληψη επαναλαμβάνεται δημόσια, γίνεται όλο και πιο «διαθέσιμη» στον δημόσιο λόγο και, ακριβώς επειδή ακούγεται συνεχώς, αποκτά όλο και μεγαλύτερη φαινομενική αξιοπιστία.

Κι εδώ είναι που οι θεωρίες συνωμοσίας κερδάνε, γιατί δεν προσφέρουν απλά πληροφορία, αλλά ολόκληρη πλοκή.

Το δυστύχημα δεν είναι τέτοιο, αλλά σχέδιο.

Μια πανδημία δεν είναι πια βιολογικό και κοινωνικό φαινόμενο, αλλά επιχείρηση ελέγχου του πληθυσμου.

Μια οικονομική κρίση δεν είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, αλλά θέλουν να μας φτωχοποιήσουν κάποιοι.

Όλα αποκτούν ένα νόημα, κάτι που ο άνθρωπος το επιζητά γιατί ανακουφιστικό, πως να το κάνουμε, ένας εχθρός είναι πιο ανεκτός από την τυχαιότητα.

Βρε καλώς το συναίσθημα.

Τσουπ τσουπ καταφθάνει κι αυτό Οι φήμες που προκαλούν φόβο, οργή, αηδία ή αγανάκτηση ταξιδεύουν πιο γρήγορα από τις καταρρίψεις τους.

Η φράση «δεν τεκμηριώνεται» δεν έχει την ίδια δύναμη με το «σας κρύβουν την αλήθεια». Μα ποιος θα καθίσει να σκεφτεί, αυτό θέλει χρόνο κι ενέργεια.

Άσε που είσαι από τους αφυπνισμένους αυτούς που «δεν τρώνε κουτόχορτο», και βλέπουν πίσω από την κουρτίνα.

Και, ως γνωστόν, η αίσθηση του ανήκειν είναι ναρκωτικό.

Μετά εμφανίζεται η ομαδική πόλωση.

Όταν άνθρωποι με παρόμοιες απόψεις μιλούν κυρίως μεταξύ τους, συνήθως δεν καταλήγουν στον μέσο όρο των αρχικών τους θέσεων.

Συχνά μετακινούνται σε πιο ακραίες θέσεις.

Τα βλέπουμε αυτά καθημερινά.

Έρχεται κάποιος στην ομάδα με μια ήπια καχυποψία. «Δεν ξέρω, κάτι δεν μου κολλάει». Μετά από λίγο αφού ακούει μόνο παρόμοιες φωνές, η καχυποψία γίνεται βεβαιότητα, αυτή μετατρέπεται σε αποστολή και κατόπιν σε φανατισμό.

Τελικά όποιος διαφωνεί είναι εχθρός, πληρωμένος, κοιμισμένος, πράκτορας ή μέρος της συνωμοσίας.

Σιγά σιγά οι σκεπτικιστές αποχωρούν.

Κουράζονται, βαριούνται, αποβάλλονται ή απλά δεν αντέχουν άλλο ρε γμτ.

Κι άμα την κοπανήσουν οι μετριοπαθείς... ξέρουμε τι θα συμβεί.

Και φτάνουμε τώρα στον άβολο όρο crippled epistemology, ας πούμε «ανάπηρη» ή «ακρωτηριασμένη επιστημολογία». Οι Sunstein και Vermeule τον χρησιμοποίησαν για να περιγράψουν την κατάσταση όπου οι άνθρωποι δεν είναι απαραίτητα παράλογοι με την απλή έννοια, αλλά το πληροφοριακό τους περιβάλλον είναι τόσο περιορισμένο και αυτοενισχυόμενο, ώστε γνωρίζουν λίγα πράγματα και πολλά από αυτά που γνωρίζουν είναι λανθασμένα.

Κρατήστε το αυτό γιατί κάπως έτσι δημιουργείται ο κοινωνικός καταρράκτης.

Γι’ αυτό η αντιμετώπιση των θεωριών συνωμοσίας δεν είναι απλά ζήτημα περισσότερης πληροφόρησης.

Αν τους δώσουμε τα στοιχεία θα καταλάβουν; Μπα.

Είναι ζήτημα καλύτερων κοινοτήτων, ανοιχτής διαφωνίας, εμπιστοσύνης, παιδείας και, κυρίως, εκείνης της δύσκολης αρετής που λέγεται αμφιβολία που είναι εκείνο φρένο που εμποδίζει τη σκέψη να γίνει καταρράκτης.

Ο πίνακας η παραβολή των τυφλών του Pieter Bruegel the Elder είναι μια υπενθύμιση ότι όταν η κρίση μας εξαρτάται μόνο από την κρίση των άλλων, τότε ακόμη και ένα μικρό λάθος του πρώτου μπορεί να μας ρίξει όλους μέσα στο χαντάκι. Γιώργος Γιώτης

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους