Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ο Άγνωστος Σωτήρας της Σμύρνης Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν στην ιστορία ως στρατηγοί, βασιλιάδες ή πολιτικοί ηγέτες.

Υπάρχουν όμως και κάποιοι άλλοι, λιγότερο γνωστοί, που χωρίς να διαθέτουν εξουσία, στρατό ή αξιώματα, καταφέρνουν να αλλάξουν τη μοίρα χιλιάδων ανθρώπων.

Ένας από αυτούς ήταν ο Asa Kent Jennings.

Το όνομά του είναι σχεδόν άγνωστο στην Ελλάδα, παρότι συνδέεται με μία από τις πιο δραματικές στιγμές του Ελληνισμού: τις ημέρες της Καταστροφής της Σμύρνης το 1922. Ο Asa Kent Jennings γεννήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1877.

Από νεαρή ηλικία αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα υγείας.

Μια μορφή φυματίωσης της σπονδυλικής στήλης τον άφησε με μόνιμες σωματικές παραμορφώσεις.

Δεν είχε τίποτε που να προδιαθέτει για έναν άνθρωπο που θα βρισκόταν κάποτε στο επίκεντρο μιας μεγάλης ανθρωπιστικής επιχείρησης.

Δεν ήταν στρατιωτικός, ούτε διπλωμάτης.

Ήταν ένας πάστορας της YMCA, ένας άνθρωπος της πίστης και της κοινωνικής προσφοράς. Τον Αύγουστο του 1922, ο Jennings εργάζεται στη Σμύρνη ως βοηθός υπεύθυνος σε ένα κέντρο νεότητας.

Δεν είναι στρατιωτικός, δεν είναι διπλωμάτης.

Είναι ένας άνθρωπος που βρίσκεται ξαφνικά στο κέντρο μιας καταστροφής που ξεπερνά κάθε μέτρο.

Στην προκυμαία της πόλης εκτυλίσσεται το αδιανόητο.

Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι συνωστίζονται, ψάχνοντας ένα πλοίο, μια βάρκα, ακόμη και ένα καρυδότσουφλο, για να περάσουν στα απέναντι ελληνικά νησιά και να σωθούν.

Η φωτιά έχει ήδη αγκαλιάσει την πόλη και ο χρόνος τελειώνει.

Ο ελληνικός στρατός και ο στόλος έχουν αποχωρήσει σε μεγάλο βαθμό.

Το ίδιο και οι περισσότεροι αξιωματούχοι της διοίκησης.

Ο ύπατος αρμοστής Αριστείδης Στεργιάδης φροντίζει να απομακρύνει ό,τι θεωρεί πολύτιμο, ενώ η πόλη μένει εκτεθειμένη.

Την φλεγόμενη περιοχή είχαν φροντίσει να εγκαταλείψουν οι πλείστοι αξιωματούχοι, Έλληνες και ξένοι... Ξένα πολεμικά πλοία από τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, την Αγγλία και την Ιταλία παρακολουθούν από τη θάλασσα τους απελπισμένους και καταδιωκόμενους Έλληνες, με εντολές όμως των κυβερνήσεών τους να μην επέμβουν.

Μέσα σε αυτή την εικόνα εγκατάλειψης, ο Jennings προσπαθεί να κινηθεί.

Τρέχει, παρακαλά, χρησιμοποιεί γνωριμίες.

Σχεδόν παντού βρίσκει κλειστές πόρτες.

Οι καπετάνιοι δεν επιτρέπουν επιβίβαση προσφύγων.

Δεν σταματά.

Καταφέρνει να έρθει σε επαφή με τον Νουρεντίν Πασά —ή, σύμφωνα με άλλες πηγές, με τον ίδιο τον Μουσταφά Κεμάλ— ρισκάροντας ακόμη και τη ζωή του.

Ζητά να δοθεί χρόνος και δυνατότητα απομάκρυνσης των αμάχων από την πόλη.

Παραδόξως, του δίνεται άδεια, υπό όρους: 1. Η επιχείρηση να ολοκληρωθεί μέσα σε έντεκα ημέρες (με πιθανή παράταση). 2. Τα πλοία να εισέλθουν στον κόλπο χωρίς ελληνική σημαία. 3. Να μην επιβιβαστούν άνδρες ηλικίας 17–45 ετών.

Ακόμη κι έτσι, το βασικό πρόβλημα παραμένει: δεν υπάρχουν διαθέσιμα πλοία.

Ένα γαλλικό πλοίο αρνείται και αποχωρεί άδειο.

Ένα ιταλικό, το “Constantinople”, δέχεται να μεταφέρει περίπου 2.000 πρόσφυγες με αντάλλαγμα πληρωμή, μέρος της οποίας καλύπτει ο ίδιος ο Jennings.

Οι πρώτοι πρόσφυγες φτάνουν στη Μυτιλήνη.

Θα μπορούσε να σταματήσει εκεί.

Να θεωρήσει ότι έκανε ό,τι μπορούσε.

Δεν το κάνει. Στη Μυτιλήνη αντικρίζει τον ελληνικό στόλο, περίπου 25 πολεμικά πλοία αγκυροβολημένα στο λιμάνι.

Πηγαίνει στον ανώτατο διοικητή και ζητά επιτακτικά να σταλούν πλοία για τη διάσωση των εγκλωβισμένων.

Η απάντηση είναι αρνητική. Επιμένει.

Πλησιάζει το θωρηκτό “Κιλκίς”. Ο κυβερνήτης Ιωάννης Θεοφανίδης τον ακούει και δέχεται να σταλεί τηλεγράφημα στην Αθήνα.

Τα τηλεγραφήματα διαδέχονται το ένα το άλλο.

Η απάντηση παραμένει αρνητική: τα πλοία δεν θα σταλούν, γιατί η αποστολή θεωρείται επικίνδυνη.

Τότε ο Jennings, έξω φρενών, στέλνει στις 4 μ.μ. ένα τελευταίο τηλεγράφημα, με το οποίο απειλεί την ελληνική κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό Τριανταφυλλάκο ότι, αν δεν λάβει ευνοϊκή απάντηση μέχρι τις 6 μ.μ., θα τηλεγραφούσε χωρίς κρυπτογραφημένο κώδικα, ώστε να γίνει γνωστό παντού ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν επέτρεπε σε ελληνικά πλοία να σώσουν πρόσφυγες που περίμεναν βέβαιο θάνατο.

Ο εκβιασμός έπιασε.

Λίγο πριν τη λήξη της προθεσμίας, η απάντηση έρχεται: «Όλα τα πλοία στο Αιγαίο τίθενται υπό τη διοίκησή σας, ώστε να απομακρύνετε τους πρόσφυγες από τη Σμύρνη». Ο Jennings αναλαμβάνει πρακτικά τον συντονισμό μιας από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις διάσωσης της εποχής.

Καλεί τους κυβερνήτες των πλοίων σε σύσκεψη.

Κάποιοι αρνούνται, επικαλούμενοι τεχνικά προβλήματα ή διαταγές.

Με πίεση και αποφασιστικότητα, τελικά πείθονται.

Τα μεσάνυχτα, μια αρμάδα πλοίων ξεκινά για τη Σμύρνη.

Τις επόμενες ημέρες, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι καταφέρνουν να απομακρυνθούν από την πόλη: Έλληνες, Αρμένιοι και άλλοι πρόσφυγες.

Η επιχείρηση συνεχίζεται και στα επόμενα λιμάνια — Αϊβαλί, Βουρλά, Τσεσμέ — και επεκτείνεται σε όλη τη Μικρά Ασία.

Μέχρι το τέλος του 1922, οι διασωθέντες υπολογίζονται από εκατοντάδες χιλιάδες έως και πάνω από ένα εκατομμύριο, σύμφωνα με διαφορετικές ιστορικές εκτιμήσεις. Ο Jennings τιμήθηκε αργότερα από το ελληνικό κράτος και συμμετείχε στη Διάσκεψη της Λωζάνης, ενώ έλαβε και παράσημα για τη δράση του.

Κι όμως, το όνομά του έμεινε για χρόνια σχεδόν άγνωστο.

Ένας άνθρωπος χωρίς εξουσία, χωρίς στρατό, χωρίς θεσμικό ρόλο, που μέσα σε μια ιστορική καταστροφή επέλεξε να επιμείνει εκεί που όλοι οι άλλοι είχαν ήδη αποσυρθεί. Ο Asa Kent Jennings δεν ήταν Έλληνας.

Δεν είχε καμία υποχρέωση απέναντι στους ανθρώπους που συνωστίζονταν στην προκυμαία της Σμύρνης.

Κι όμως, για χιλιάδες οικογένειες προσφύγων, υπήρξε η διαφορά ανάμεσα στην απελπισία και τη σωτηρία.

Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο μάθημα της ιστορίας του.

Ότι η ανθρωπιά δεν έχει εθνικότητα.

Και ότι μερικές φορές η πορεία της ιστορίας αλλάζει όχι από εκείνους που έχουν τη δύναμη να ενεργήσουν, αλλά από εκείνους που βρίσκουν το θάρρος να το κάνουν.

…………………. Πηγές και Τεκμηρίωση Πρόκειται για γεγονός καταγεγραμμένο σε σημαντικά αρχεία: 1. Τα Αρχεία της YMCA (ΧΑΝ): Ως στέλεχος της YMCA, η δράση του καταγράφηκε από τον οργανισμό.

Τα αρχεία τους επιβεβαιώνουν τη διαπραγμάτευση που έκανε με τον Κεμάλ και τον Νουρεντίν Πασά. 2. Το Αρχείο της Αμερικανικής Διπλωματίας: Υπάρχουν αναφορές από τον Αμερικανό πρόξενο στη Σμύρνη, George Horton (στο βιβλίο του "The Blight of Asia"), ο οποίος ήταν αυτόπτης μάρτυρας της καταστροφής και επιβεβαιώνει τον καθοριστικό ρόλο του Jennings όταν όλοι οι άλλοι διπλωμάτες είχαν πάρει εντολή να παραμείνουν «ουδέτεροι». 3. Το Αρχείο του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού: Οι αναφορές των κυβερνητών των ελληνικών πλοίων (όπως του θωρηκτού «Κιλκίς») επιβεβαιώνουν ότι η επιχείρηση διάσωσης ξεκίνησε κατόπιν «πίεσης» και συντονισμού από τον Jennings. 4. Ιστορικές Μελέτες: Ο ιστορικός Giles Milton στο βιβλίο του "Paradise Lost: Smyrna 1922" (στα ελληνικά κυκλοφορεί με τον τίτλο "Χαμένη Παράδεισος: Σμύρνη 1922"), βασισμένο σε πολυετή έρευνα σε αρχεία, δίνει ίσως την πιο αναλυτική περιγραφή για το πώς αυτός ο «απλοϊκός» πάστορας ανάγκασε τον ελληνικό στόλο να επιστρέψει και να σώσει τον κόσμο.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους