📝 Σκέψεις για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά μας. Στη φιλόξενη εφημερίδα Εμπρός 🗞️ Η Ψυχή Του Άυλου «Έχω ένα σεντουκάκι, κι έχει μέσα κάτι-κάτι, αν χαθεί το κάτι-κάτι, τι ωφελεί το σεντουκάκι...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Ποια είναι αυτή η άγνωστη; Τόσο άγνωστη που ένας αδαής πολιτικός σε λόγο του στο πρόσφατο παρελθόν την εκφώνησε… «αυλή», καθώς δεν την είχε προφανώς συνειδητοποιήσει ή ακούσει ποτέ ως λέξη.

Ως πρακτική όμως; Ποιος δεν έχει χορέψει έναν παραδοσιακό χορό σε πανηγύρι; Ποιος δεν έχει γευτεί μια παλιά παραδοσιακή συνταγή; Ποιος δεν έχει πει τα κάλαντα; Γνώσεις, αφηγήσεις, πρακτικές, τέχνες που μεταδίδονται προφορικά, που παριστάνονται σε γιορτές, σε τελετές, που επηρεάζουν τοπία, ανθρώπους αλλά και αυτό που τελικά εννοεί ο καθένας μας ως παράδοση, ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά.

Ως ξεναγός έχω ιδιαίτερη επαφή και με αυτό το κομμάτι του παζλ που αποκαλούμε Ελλάδα.

Ως αφηγήτρια λαϊκών παραμυθιών έχω μαγευτεί από τον πλούτο, τη φαντασία και τα έμμεσα διδάγματα που κοινωνούν αυτές οι απίστευτες και γοητευτικές ιστορίες «ανώνυμων» δημιουργών.

Ως βοηθός στον θίασο Θίασος Σκιών "Τα παραμύθια του Καραγκιόζη" έχω ταξιδέψει πολλαπλώς, με αναμμένα τα φώτα πάνω στο πανί του καμπούρη ήρωα του νεοελληνικού θεάτρου σκιών.

Ένα ακόμα ταξίδι, με αφορμή τον μπερντέ του Καραγκιόζη, κατέληξε στο Δοξάτο Δράμας και στην 1η Περιφερειακή Συνάντηση του Δικτύου Ζώσας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, με τίτλο «Η Εγνατία του λαϊκού πολιτισμού». To Δίκτυο Ζώσας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, το Τοπικό Δίκτυο Α.Π.Κ. Δράμας, ο Δήμος Δοξάτου, η Περιφέρεια Α.Μ.Θ. και η Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠ.ΠΟ. απηύθυναν κάλεσμα σε πανελλήνιο επίπεδο, ώστε να συνεχιστεί η πρακτική που είχε ήδη ξεκινήσει με δύο συναντήσεις του Δικτύου στην Αθήνα.

Από την πρωτεύουσα όμως το «μπαλάκι» πέταξε στην πολύπαθη και παραμελημένη ελληνική επαρχία.

Εκεί άλλωστε όπου γεννήθηκε και άκμασε κυρίως η άυλη πολιτιστική κληρονομιά, η οποία σε περιπτώσεις, ευτυχώς πολλές ακόμα, είναι ολοζώντανη, σπαρταριστή και τόσο επίκαιρη.

Στο πλαίσιο της Συνάντησης στις Πηγές Δοξάτου, σε ένα ειδυλλιακό υδάτινο πάρκο, μαζεύτηκαν λοιπόν εκπρόσωποι φορέων, συλλόγων και σχετικοί επαγγελματίες από κάθε γωνιά της Ελλάδας, από το ακριτικό Ορμένιο Έβρου ως τον Αρχάγγελο Ρόδου κι από το Ζαγόρι και τα Ιωάννινα ως την Αθήνα.

Γιατί ακόμα και στην πρωτεύουσα δραστηριοποιούνται πάμπολλοι σχετικοί φορείς.

Άλλωστε η άυλη πολιτιστική κληρονομιά, που επιμένει μέχρι σήμερα, προσφέρει κάτι που οι ψυχρές, γκρίζες, σύγχρονες πόλεις δεν καταφέρνουν να δώσουν στους κατοίκους τους: μνήμη, μοίρασμα, κοινότητα.

Από ομάδες πολυφωνικού τραγουδιού μέχρι ιδιοκτήτες αποκατεστημένων παραδοσιακών σπιτιών που προσφέρουν αυθεντικές επαφές με την παράδοση μέσω βραχυχρόνιας μίσθωσης, από ομάδες αναβίωσης τεχνικών παραδοσιακής δόμησης μέχρι υφάντρες και κεντήστρες, από την ανάγκη για επίσημη εκπαίδευση νέων μαστόρων παραδοσιακών τεχνών μέχρι εκπαιδευτικούς που εμπνέονται δημιουργικά και φέρνουν τα έθιμα στην τάξη τους, ήταν όλοι και όλες τους εκεί.

Κι ανάμεσά τους «τρύπωσε» κι ο Καραγκιόζης μας.

Πώς αλλιώς; Ο ξυπόλυτος ήρωας του μπερντέ, με τον σατιρικό λόγο του και τον επαναστατικό χαρακτήρα του, δε χάνει ευκαιρία να φωνάξει «Είμαι κι εγώ ακόμα εδώ! Ελάτε να γελάσουμε μικροί-μεγάλοι, να περάσουμε καλά, να σκεφτούμε από πού ήρθαμε, πού πάμε, τι θα… φάμε!» Στο πλαίσιο της Συνάντησης παρουσιάστηκε από τη γράφουσα εισήγηση με τίτλο «Το Θέατρο Σκιών καθ’ οδόν με εκπαιδευτικά προγράμματα για ομάδες παιδιών», για τις ποικίλες σχετικές δράσεις σε συνεργασία με σχολεία αλλά και Πολιτιστικούς Συλλόγους και φορείς από όλη την Ελλάδα.

Παράλληλα, ο καραγκιοζοπαίκτης του θιάσου μας, Απόστολος Δομτζίδης, μίλησε με θέμα «Ο Καραγκιόζης συνομιλεί με λαϊκά παραμύθια, μύθους και θρύλους.

Παράδοση και ανανέωση», παρουσιάζοντας τις νέες παραστάσεις που υλοποιεί, εμπνευσμένες από τον πλούτο της λαϊκής τέχνης του λόγου, τα παραμύθια, τους μύθους, τις παροιμίες.

Μάλιστα, πριν τις παρουσιάσεις αυτές ο Δημήτρης Παναγιωτάκος μίλησε για «Το Φεστιβάλ Θεάτρου Σκιών Βόρειας Ελλάδας», παρουσιάζοντας στο κοινό τις πολυποίκιλες σχετικές δράσεις του Πανελλήνιου Σωματείου Θεάτρου Σκιών, το οποίο για πάνω από 100 χρόνια αποτελεί τη φωλιά των καραγκιοζοπαικτών! Παρά τα όσα μικροπροβλήματα σημειώθηκαν, η Συνάντηση υπήρξε σίγουρα χρήσιμη και παραγωγική.

Ακούστηκαν πολλά, συζητήθηκαν κατ’ ιδίαν ακόμα περισσότερα, έγιναν γνωριμίες κι ανταλλάχθηκαν απόψεις.

Κάτι ακόμα που αξίζει – πιστεύω – να υπογραμμιστεί είναι το πόσο στενά φαίνεται να συνδέεται η ζώσα / άυλη πολιτιστική κληρονομιά με την ιδιότητα του ενεργού πολίτη.

Αλλιώς γιατί να νοιαστείς και να δραστηριοποιηθείς για τραγούδια της κοινότητας, παραδοσιακά έθιμα και ό,τι κουβαλάνε, γνώσεις που χάνονται; Γιατί να ζητάς να αναγνωριστούν ως αναγκαίες και να διδαχτούν συστηματικά π.χ. η λαϊκή τέχνη του θεάτρου σκιών με τη ζωογόνα σάτιρά του, τεχνικές δόμησης που δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον αλλά αντίθετα είναι πλήρως ενταγμένες στον βιώσιμο κύκλο του; Αλλιώς πώς να κατανοήσεις ότι η ζώσα πολιτιστική κληρονομιά, που ακουμπά στο παρελθόν αλλά κοιτά και τις τωρινές ανάγκες μας και το μέλλον, με επιστημονική και ταυτόχρονα λαϊκή ματιά, μπορεί να αποτελέσει το πλαίσιο για μια καλύτερη και πιο ανθρώπινη κοινωνία, για όλους και όλες ανεξαιρέτως; Είναι όλα θέμα εμψύχωσης, όπως πολύ συχνά δήλωσαν οι φορείς, οι σύλλογοι, οι δημιουργοί, οι υπάλληλοι του Υπουργείου πολιτισμού, που συνεχίζουν παρά τις δυσκολίες, που πιστεύουν στο όνειρο και το ζουν καθημερινά… Ζώσα πολιτιστική κληρονομιά, χωρίς ύλη αλλά με ψυχή, με κάτι-κάτι που αξίζει να μη χαθεί! #εφημερίδα #άρθρο #εκπαιδευτικάπρογράμματα #καραγκιόζης #θέατροσκιών

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους