Χαραμίστηκα. Θυσιάστηκα. Επενδύθηκα. Ο μεγάλος Αιγύπτιος ποδοσφαιριστής της Λίβερπουλ, Μοχ. Σαλάχ, είπε "ΘΥΣΙΑΣΑ τα νιάτα μου για να πετύχω ένα ψηλό επίπεδο στο ποδόσφαιρο, στην καριέρα μου" (το...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Shortcut και ηθικό δίδαγμα στην τελευταία παράγραφο⚡️. Όλε!) Το "θυσίασα" μ' έκανε να το σκεφτώ.

Αφενός, γιατί έχω πολλούς θεραπευόμενούς μου που σιχαίνονται (να ακούν) την "ενοχική, χειριστική", "γενναία" ή "μαζοχιστική" λεξη "θυσίασα". Αφετέρου γιατί α) είχα έναν πατέρα που θυσίασε εν μέρει τα όνειρά ΤΟΥ (σπουδών, μετανάστευσης) για να φροντίζει γονείς/οικογένεια, β) γιατί έχω τον εαυτό μου που δεν "θυσίασε" τίποτα (θεωρώ) απο τα σημαντικά ισορροπώντας και ικανοποιώντας τις ανάγκες μου σε εύθετο χρόνο τόσο σε ιδιοτελές-ηδονοθηρικό όσο και κοινωνικό-εργασιακό επίπεδο και γ) έχω ένα γιο που στα 19 του έχει επενδυθεί στο και απολαμβάνει μόνο το ποδόσφαιρό του (ή επαγγελματικά, έχει βάλει όλα του τ' αυγά σ' αυτό το ψάθινο σκισμένο καλάθι αγχώνοντας με, αν το επιτρέψω)... Βέβαια, σε αντίθεση με πολλούς άλλους νέους/ες, φροντίζει την υγεία του (δεν καπνίζει/πίνει/μαστουρώνει), είναι ευγενικός, κάνει το σεξάκι του, έχει την προσωπικότητά του και την δική του (προς απογοήτευσή μου, ομολογώ, "όχι βιβλιόφιλη") εξέλιξη... Ψάχνεται ακόμη όπως μάλλον θα 'πρεπε στα εφηβικά 19 και 25 του χρόνια... "Όπως στρώνει ο καθένας κοιμάται" κι "ο καθένας αξίζει τις (βραχυ- και μακρο-πρόθεσμες) συνέπειες των επιλογών του" και "μηδένα προ του Τέλους μακάριζε" (ή απαξίωνε)! Εκλογικεύοντας ίσως, σκέφτομαι ότι άλλοι νέοι/ες πεθαίνουν ανέραστοι κι αγέλαστοι σε τρένα, από ταράτσες, σε Γάζες και σε κολέγια πυροβολισμένοι από νάρκισσους ψυχοπαθείς... Οπότε ας είμαστε ευγνώμονες για το υγιές και χαμογελαστό (τους/μας) Τώρα! Ας έχουμε πρώτιστα ζωή, νιάτα, υγεία, αγάπη και μετά βλέπουμε αν και πως θα τα "επενδύσουμε, θυσιάσουμε ή χαραμίσουμε"... Υπαρξιακή σημείωση: Μάλλον πολλοί παρερμηνεύουν ως ισότιμη ανταλλαγή το "ο χρόνος είναι χρήμα" (γιατί το χρήμα δεν φέρνει πίσω ούτε συχνά μας αποζημιώνει για τον χαμένο βιολογικό χρόνο μας) και το ότι "η επιτυχία δεν είναι/φέρνει ευτυχία" (μάλλον το αντίθετο). Επιστρέφοντας στον Σαλάχ, δεν είπε ΧΑΡΑΜΙΣΑ (σημαίνει έδωσα πολλά και δεν πήρα όσα άξιζε η προσπάθειά μου ή ίσως δεν έδωσα αρκετά και αναμενόμενα βάλτωσα)... Δεν είπε - αν κι ίσως ορθότερο αν κρίνω από την ποικιλοτρόπως ανταμοιβμένη καριέρα του - ΕΠΕΝΔΥΣΑ (έδωσα πολλά, πήρα περισσότερα κι αξιότερα πίσω)... Ίσως, σκέφτηκα, επειδή τώρα που πλησιάζει το τέλος της καριέρας του και χάνει την απτή ανταμοιβή-αποζημίωση γέρνει η κλίμακα περισσότερο προς την αίσθηση της Απώλειας, της ανεπανόρθωτης ΘΥΣΙΑΣ... Θα μπορούσε επίσης να είχε πει ΡΙΣΚΑΡΑ ή ΡΙΨΟΚΙΝΔΥΝΕΥΣΑ (έδωσα/έχασα κάτι πολύτιμο χωρίς καμία εγγύηση θετικού αποτελέσματος ή κέρδους). Είπε ΘΥΣΙΑΣΑ: ότι δηλαδή "σκότωσα" ή "παραμέλησα" κάτι σημαντικό (τα νιάτα, την απόλαυση του ΤΩΡΑ; την πατρίδα μου) ώστε να ζήσω, να καλλιεργήσω κάτι σημαντικότερο (την ενήλικη ζωή, το μεγαλύτερο ΑΥΡΙΟ; ένα πρότυπο για την πατρίδα μου;). Ίσως ο Σαλάχ που δεν μεγάλωσε στα φιλολογικά αμφιθέατρα της Οξφόρδης να μην την έχει σκεφτεί επαρκώς και να κακοχρησιμοποιεί την λέξη θυσιάζω... Ή ίσως (φτωχό μεταναστευμένο παιδί της Αιγύπτου) να την εννοεί κατάβαθα και να πονά.

Δεν το γνωρίζω.

Ίσως και τα δύο.

Συχνά τα ηθικά διλήμματα της ζωής κι οι αμφίρροπες αγάπες ή ανάγκες μας μάς εξαναγκάζουν να επιλέξουμε μεταξύ ίσων, να κερδίζουμε και να χάνουμε αγάπες-θησαυρούς ταυτόχρονα... Σ' αυτό το πλαίσιο, γενικότερα, θα 'πρεπε ο καθένας μας, τόσο εμείς, όσο και τα παιδιά μας με τις "θυσίες" τους - για να μην βρεθούμε μετανιωμένοι κι εξοργισμένοι λόγω στέρησης είτε επιλογών είτε χρόνου "αναπλήρωσης" σε κάποιο μετέπειτα ή τελεσίδικο στάδιο - να τις διαχωρίζουμε ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ αυτές τις λεξούλες.

Τα παιδιά μας "χαραμίζουν", "θυσιάζουν" ή "επενδύουν" τα νιάτα τους (κι αν ναι πότε, υπό ποιες συνθήκες;) στις σπουδές (όλες "καλές επενδύσεις" μορφωσης ή αποκατάστασης δεν είναι), στο ποδόσφαιρο (ως άθλημα; ως επαγγελμα/πρωταθλητισμό;), τις τέχνες (ως καλλιέργεια; ως επάγγελμα;), στον γάμο τους (είναι επιλογή, απόλαυση, δουλειά, παρασιτισμός, κοινωνικό καθήκον;), στο επάγγελμά τους (είναι δουλειά ή δουλεία; απόλαυση ή μιζέρια;), ή από μια άλλη ηθική οπτική, στην φιλοσοφία, τα γλέντια, τον έρωτα, το σεξ, τα πνευματικά, την πολιτική, τα ταξίδια... το οτιδήποτε.

Σε τι βαθμό η δραστηριότητα παύει να είναι ζωογόνα, επενδυτική ή ψυχαγωγική και καταντά δουλεία, εθισμός, αυτοθυσία, κατάχρηση, χαράμισμα ζωής (ή θάνατος); Οι έννοιες του "χαραμίζω" (σχεδόν σίγουρα θα χάσω), "θυσιάζω" (χάνω κάτι σημαντικό για να κερδίσω κάτι άλλο), "ρισκάρω" (δοσοληψία αμφιβόλου αποτελέσματος) ή "επενδύω" (σχεδόν σίγουρο το όφελος ή κέρδος - αν δεν μ' εξαπατούν), αφορούν κάθε υπολογισμό κόστους-οφέλειας σε βάθος χρόνου και δεν είναι καθόλου εύκολες αποφάσεις γιατί ποτέ δεν είναι μονοδιάστατες.

Επιλέγουμε να κάνουμε κάποια παραγωγική ή ψυχαγωγική δραστηριότητα, πως δηλαδή και για πόσο θα "περάσουμε, ξοδέψουμε, σπαταλήσουμε, σκοτώσουμε, επενδύσουμε, απολαύσουμε, αφιερώσουμε" κλπ τον (σημαντικότατο: περιορισμένο, φθίνοντα, τείνοντα στο Μηδέν) Χρόνο μας, άλλοτε μονόφθαλμα και μονοδιάστατα (θα βγάλω χρήματα ΑΥΡΙΟ ή θα τα περάσω ωραία ΤΩΡΑ) κι άλλοτε (γιατί πολλές υλικές, συναισθηματικές, κοινωνικές, ηθικές, εξελικτικές, κ.ά.) ανάγκες έχουμε πολύπλευρα, περίπλοκα, πολυδιάστατα... Θα εξασκηθώ, θα αποκτήσω εμπειρία και δεξιότητες, θα κάνω φίλους, θα ωριμάσω, θα έχω επιλογές/ελευθερία, θα ειμαι υγιής, θα είμαι χαρούμενος, θα συνεισφέρω στην οικογένειά μου ή κοινωνία, θα βγάζω χρήματα, μου ταιριάζει ως χαρακτήρας, σ' αυτό το στάδιο μου χρειάζεται, στο μέλλον θα αξίζει, δεν έχω τον χρόνο ή τις ενέργειες, αυτό είναι το πάθος μου, αυτό καλό ως χόμπι όχι ως βιοπορισμός, πρώτα η υγεία, αξιοπρέπεια, αυτονομία, ευδαιμονία, θα έχω δύναμη/γόητρο... κλπ.

Όποιος χρειάστηκε ποτέ να πάρει μια δύσκολη απόφαση (πχ κοντά στο 50-50% του χάνω-κερδίζω) ή χειρότερα να ρισκάρει αυτά τα λίγα που έχει - σε χρόνο, χρήμα ή ενέργεια - ώστε να πετύχει εξαιρετικό κέρδος ή απόδοση ενάντια στα λογικά δεδομένα... (βλ. τζόγος) ή απόφαση πολυδιάστατων κριτηρίων ή συνεπειών κυρίως αν σε ευμετάβλητες ή απρόβλεπτες (βλ. μελλοντολογικές) συνθήκες (πχ αγοράς, πολιτικές, πολεμικές, συναισθημάτων, ανταγωνιστικές, κλπ) γνωρίζει από πρώτο χέρι την δυσκολία και άγχος του εγχειρήματος.

Θεωρητικοί (π.χ. Νας, Κάνεμαν, Ταλέμπ, Eric Byrne) των οικονομικών (χρηματιστηρίων), της ψυχολογίας, των μαθηματικών, του πολέμου, της πολιτικής, της φιλοσοφίας, της νευρολογίας, του τζόγου (και των συνδυασμών τους) έχουν μελετήσει την λήψη (ορθών ή στρεβλών) αποφάσεων σε (μερικώς) αβέβαες συνθηκες.

Οι περισσότεροι (99,9%) γονείς και τα παιδιά τους δεν έχουν διαβάσει τις θεωρίες (λχ "των παιχνιδιών") μα καλούνται να θυσιάσουν ή επενδύσουν ίσως και ρισκάρουν να χάσουν κάτι πολύτιμο (την απόλαυση του ΤΩΡΑ τους, των νιάτων τους, συνήθως χρόνο σε παιχνίδια, έρωτα, ψυχαγωγιες, με φίλους, ακόμη και οικογένεια, πατρίδα, ασφάλεια, άνεση κλπ πχ βλ. μετανάστευση) ώστε να αποκτήσουν κι απολαύσουν ένα καλύτερο (σε αυτονομία, αξιοπρέπεια, ανέσεις, , κλπ) ΑΥΡΙΟ τους.

Κάποια δεδομένα καθιστούν το εγχείρημα από προβλεπτικό τζόγο έως υπαρξιακη τραγωδία.

Αφενός το ότι ποτέ δεν υπάρχει εγγύηση επιτυχίας ή αποζημίωσης (πόσο μάλλον εγγύηση άξιας ή δίκαιης αποζημίωσης για την Απώλεια κάτι ανεπανόρθωτου και ανεπανάληπτου όπως π.χ. τα "θυσιασμένα" νιάτα, ο χρόνος, η υγεία μας) και αφετέρου ότι ποτέ δεν είμαστε σίγουροι ποιανού είναι πραγματικά (πόσο συνειδητοί είμαστε όλοι μας οι δήθεν "έμπειροι ενήλικες", πόσο λιγότερο μάλλον οι άπειροι, εξαρτημένοι, ευκολοεπιρρέαστοι, ψυχολογικά ανεξέταστοι, "καλά κοινωνικοποιημένοι" νέοι...;) η απόφαση, τα κίνητρα, τα όνειρα και τα κέρδη... Συχνά άλλος θυσιάζει και χάνει κι άλλος κερδίζει.

Γονείς ακούμε θυσιάζονται για τα παιδιά, και παιδιά ακούμε θυσιάζονται για σπουδές, οικογενειακές επιχειρήσεις, χρέη, γόητρο, την μοναξιά της μαμάς, την υγεία του μπαμπά, τον ΑΜΕΑ αδελφό, την πατρίδα, την ηθική, αύριο την/τον σύζυγο, την οικογένεια και (φτου από την αρχή) τα παιδιά τους... Για ένα σωρό ανάγκες άλλων, διακριτικά ή δραματικά ξένων κι αποξενωμένων. ⚡️Εν κατακλείδι, στο κάτω κάτω της γραφής, ο στόχος όλων μας παραμένει κοινός και διαχρονικός: Μια συνειδητή ισορροπία της ικανοποίησης των περίπλοκων αναγκών μας! Των τωρινών (σε κάθε διαδοχικό στάδιο του Τώρα) και των αυριανών• των προσωπικων δικών μας και των δικών μας σημαντικών άλλων• των διαφορετικών κομματιών/αναγκών μέσα μας (λχ της ηδονοθήρα και της εργαζόμενης, της μάνας και της ερωμένης, της αλληλέγγυας και της ανταγωνιστικής, κλπ). Ώστε να απολαμβάνουμε και καλιεργούμε την ζωή μας (ή όποια κομμάτια της επιλέγει ως σημαντικότερα ο καθένας μας) χωρίς την (άμεση ή μελλοντική) αίσθηση ότι την χαραμίζουμε (για ανούσιες ή δυσανάλογες ή καταστροφικές ηδονές, βλ. εθισμούς) ή την θυσιάζουμε ασυνείδητα προς όφελος άλλων.

Προτιμότερη η θυσία κι επένδυση για το μέλλον μας κι ότι (άξιο) αγαπάμε. Ή κι όχι. Συνειδητά όμως. Κι ισορροπημένα. Χωρίς άχρηστες ενοχές και μετάνοιες. Δρ. Μάνος Ζαχαριουδάκης 12.ιουν.26

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους