Αξίζει να διαβάσουμε με προσοχή όσα μάς λέει ο διαπρεπής αρμενικής καταγωγής Ιρανο-Αμερικανός καθηγητής Ερβάν'ντ Αμπραχαμιάν, σε συνέντευξή του, που δημοσιεύθηκε στο «Βήμα», στην οποία αναλύει την...

Πλήρες Κείμενο:

Αξίζει να διαβάσουμε με προσοχή όσα μάς λέει ο διαπρεπής αρμενικής καταγωγής Ιρανο-Αμερικανός καθηγητής Ερβάν'ντ Αμπραχαμιάν, σε συνέντευξή του, που δημοσιεύθηκε στο «Βήμα», στην οποία αναλύει την κατάσταση που επικρατεί στο Ιράν, τις απόψεις που κυριαρχούν στον λαό και στην ηγεσία και τις επιπτώσεις της στρατιωτικής επιχείρησης των ΗΠΑ. Ο Ερβάν'ντ Αμπραχαμιάν, αρμενικής καταγωγής ιρανο-αμερικανός ιστορικός της Μέσης Ανατολής, διακεκριμένος καθηγητής Ιστορίας στο Baruch College της Νέας Υόρκης, έχει συγγράψει επιδραστικά έργα όπως «Το Ιράν μεταξύ δύο Επαναστάσεων» (Princeton, 1982). Ανακεφαλαίωση της ιστοριογραφίας του αποτελεί το έργο «Η Σύγχρονη Ιστορία του Ιράν» (Cambridge, 2018, μεταφρασμένο στα ελληνικά στις εκδόσεις Σάλτο, 2026). Εξήγησε στο «Βήμα» πώς τοποθετούνται ο πόλεμος και η εσωτερική κρίση του Ιράν στην ευρύτερη νεωτερική Ιστορία της χώρας που αρχίζει με τη συνταγματική επανάσταση του 1905-1911, με την οποία αντικαταστάθηκε η αυθαίρετη μοναρχική απολυταρχία της δυναστείας των Κατζάρων με κράτος δικαίου που διέθετε Σύνταγμα και κοινοβούλιο.

Ανέλυσε πώς οι ιδέες της γαλλικής επανάστασης και του Διαφωτισμού αρδεύουν έκτοτε εμφανώς ή υπογείως την ιρανική κοινωνία ακόμη και μετά την ισλαμική επανάσταση.

Ως συγγραφέας του εμβληματικού έργου «Το Ιράν μεταξύ δύο επαναστάσεων», θεωρείτε ότι μπορεί να λάβει χώρα μια τρίτη επανάσταση, πεδίον δόξης λαμπρόν για τον ιστορικό του μέλλοντος; «Το υποκείμενο πρόβλημα για το καθεστώς είναι ότι τόσο η διάθεση όσο και ο λόγος στη χώρα έχουν αλλάξει πολύ τα τελευταία τριάντα χρόνια.

Ο κρατικός λόγος είναι ακόμη προσδεδεμένος στην ισλαμική επανάσταση του 1979, ενώ οι νεότερες γενιές δεν σκέφτονται με τη γλώσσα της θρησκείας.

Υπάρχει μια επιστροφή σε ό,τι συνέβαινε στο Ιράν πριν από την αναβίωση του Ισλάμ, δηλαδή στον κοσμικό λόγο του Διαφωτισμού για ελευθερία, ισότητα, φυσικά και ατομικά δικαιώματα.

Αυτό εκφράστηκε ιδιαιτέρως κατά το κίνημα των γυναικών.

Κατά συνέπεια, υπάρχει αποσύνδεση ανάμεσα στον λόγο του κράτους και στη γλώσσα που χρησιμοποιούν λ.χ. οι διαδηλωτές στον δρόμο.

Πρόκειται για ένα πρόβλημα που το καθεστώς δεν μπορεί πλέον να αγνοήσει αλλά μπορεί να αμβλύνει, αν αρχίσει σταδιακά να υιοθετεί τη γλώσσα του Διαφωτισμού.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η γλώσσα του Διαφωτισμού υπήρξε η γλώσσα του Ιράν από το 1906 μέχρι τη δεκαετία του 1960.

Ηταν μια κοινή γλώσσα: είτε ήσουν φιλελεύθερος, σοσιαλιστής ή μαρξιστής, είτε ακόμη και μοναρχικός, θα χρησιμοποιούσες τη γλώσσα των ατομικών δικαιωμάτων και της συνταγματικής επανάστασης.

Εφόσον αυτή η γλώσσα έχει καταγραφεί στην Ιστορία του Ιράν και εφόσον το καθεστώς δεν μπορεί πλέον να παρακάμψει την απόστασή του από τον λαό, θεωρώ πιθανό να αρχίσει να χρησιμοποιεί μια περισσότερο εκκοσμικευμένη γλώσσα, στο πλαίσιο ασφαλώς του εθνικισμού και του πατριωτισμού.

Σημειωτέον ότι στο παρελθόν υπήρξαν στο Ιράν ακόμη και θρησκευτικοί αρχηγοί που είχαν εγγράψει τον λόγο τους σε αυτόν του Διαφωτισμού.

Αυτό συνέβη κατά κόρον στη συνταγματική επανάσταση του 1905-1906, ενώ και κατά την ισλαμική επανάσταση, σιίτες κληρικοί και επαναστατικοί ηγέτες, όπως ο Μαχμούντ Ταλεχανί, είχαν επιχειρήσει μια σύνθεση ισλαμικού ανθρωπισμού και δημοκρατικών αξιών.

Ενα μέρος της αρχικής επανάστασης του 1979 έβλεπε τον εαυτό της ως συνεχιστή της συνταγματικής επανάστασης του 1906». Πώς μπορούν οι ιδέες του Διαφωτισμού να επηρεάσουν τη σημερινή ιρανική κοινωνία; «Θεωρώ ότι η γλώσσα του Διαφωτισμού είναι σήμερα η καταλληλότερη, επειδή η κοινωνία του Ιράν παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία.

Οχι μόνο λόγω διαφοράς σκληροπυρηνικών και φιλελεύθερων, αλλά και λόγω των εθνοτικών μειονοτήτων (Κούρδοι, Βαλούχοι) και των θρησκευτικών (Σουνίτες). Ο μόνος τρόπος συνύπαρξης σε μια τόσο ποικιλόμορφη κοινωνία είναι ένα είδος εκκοσμίκευσης, όπου οι πολίτες διαθέτουν ατομικά θρησκευτικά δικαιώματα και μπορούν να εξασκούν τη θρησκεία τους, χωρίς να την επιβάλλουν σε άλλους πολίτες και στην κοινωνία.

Θεωρώ ότι τα σοφότερα μέλη της ηγεσίας θα καταλάβουν ότι σήμερα δεν έχει τόση σημασία αν ο Διαφωτισμός προέρχεται από τη Δύση όσο ότι αποτελεί τη μοναδική πρακτική λύση για μια πλουραλιστική κοινωνία.

Εξάλλου και στη Δύση, η εκκοσμίκευση βιώθηκε ως μια πρακτική ανάγκη ύστερα από έναν Τριακονταετή Πόλεμο, με μαζικούς φόνους μεταξύ προτεσταντών και καθολικών.

Οι διανοούμενοι άρχισαν να σκέπτονται ότι η διέξοδος από τους θρησκευτικούς πολέμους ήταν η αποσύνδεση της θρησκείας από την πολιτική». Ποιες κοινωνικές δυνάμεις υποστηρίζουν σήμερα στο Ιράν τις ιδέες του Διαφωτισμού; «Μια ολόκληρη γενιά Ιρανών με πανεπιστημιακή μόρφωση χρησιμοποιεί τη γλώσσα του Διαφωτισμού ακόμη και ασυναίσθητα.

Υπάρχει επίσης στο Ιράν κοινωνία των πολιτών, συνδικάτα, επαγγελματικές οργανώσεις λ.χ. καθηγητών, δικηγόρων κ.ο.κ. που συντονίζονται περισσότερο με την κατανόηση της δημοκρατίας από τον Διαφωτισμό παρά από τους κληρικούς». Πιστεύετε ότι στις διαδηλώσεις του περασμένου Ιανουαρίου υπήρχε αίτημα για εκκοσμίκευση; «Οι πρόσφατες διαδηλώσεις ήταν περισσότερο αποτέλεσμα των κυρώσεων που φτωχοποιούν τη μεσαία τάξη.

Χειρότερες είναι οι δευτερεύουσες κυρώσεις, δηλαδή το ότι οι ΗΠΑ τιμωρούν επίσης όσες χώρες έχουν εμπορικές σχέσεις με το Ιράν.

Αυτή η κυνική πολιτική στρέφεται κυρίως εναντίον του λαού και μάλιστα της μεσαίας τάξης, ενώ οι ελίτ και οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αποκτήσει ανοσία και θάλλουν οικονομικώς υπό τις κυρώσεις.

Παρομοίως, η στρατιωτική επέμβαση οδηγεί σε σκλήρυνση του καθεστώτος, ακόμη και σε συσπείρωση μέρους της αντιπολίτευσης με το καθεστώς για εθνικούς λόγους.

Η αίσθηση στο Ιράν είναι ότι ο σκοπός της στρατιωτικής επέμβασης δεν είναι η αλλαγή καθεστώτος, αλλά η διάλυση του Ιράν ως κράτους.

Για τον λόγο αυτόν υπό συνθήκες εξωτερικής επέμβασης οι ιρανοί αντιφρονούντες είτε σιωπούν είτε συσπειρώνονται υπό το εθνικό λάβαρο.

Δυστυχώς, ο Διαφωτισμός στο Ιράν κάθε άλλο παρά υποστηρίζεται από την αμερικανική επέμβαση.

Ιδιαιτέρως χαρακτηριστικό ήταν ότι αποκαλύφθηκε ένας σχεδιασμός για επαναφορά του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ στην εξουσία, ο οποίος υπήρξε ο πλέον αντι-αμερικανός και αντι-ισραηλινός ηγέτης, ένας αρνητής του ολοκαυτώματος και του δικαιώματος του Ισραήλ να υπάρχει, ένας κατήγορος της πυρηνικής συμφωνίας επί Ομπάμα.

Το σχέδιο υποστήριξης του Αχμαντινετζάντ δείχνει ότι η αμερικανική πρόθεση μάλλον ήταν να στηριχθεί κάποιος που θα οδηγούσε σε διάλυση του ιρανικού κράτους, ώστε μετά να υπάρξει ενθάρρυνση σε εξέγερση των εθνοτικών ομάδων και να δημιουργηθεί ένας πόλεμος παρόμοιος με τους εμφυλίους στη Συρία, το Ιράκ, τη Λιβύη και την Υεμένη». Τελικά βλέπετε κάποια ελπίδα για την επικράτηση των ιδεών του Διαφωτισμού; «Η ελπίδα βρίσκεται σε μια νέα γενιά, η οποία έχει επανελκυστεί στις αξίες του Διαφωτισμού και εκδηλώνεται σε ορισμένες από τις διαδηλώσεις, κατ’ εξοχήν στο κίνημα των γυναικών που δίνουν φωνή στην κοινωνία των πολιτών.

Η διαφορά είναι ότι οι νέοι δεν λένε ότι “το Ισλάμ μάς παραχωρεί” τα δικαιώματα, όπως ήταν η παλαιά ρητορική, αλλά ότι “έχουμε τα δικαιώματα”. Δηλαδή πρόκειται για φυσικά ατομικά δικαιώματα που διαθέτουμε ως πολίτες». https://www.tovima.gr/print/world/o-polemos-odigei-lfse-sklirynsi-lftou-kathestotos/

----------------------------------------- Professor Ervand Abrahamian is Distinguished Professor of Iranian and Middle Eastern history and politics at the Baruch College, CUNY.

He has taught at the universities of Oxford, Columbia, New York, and Princeton, in addition to the Graduate Center in the City University of New York and over forty years at Baruch College.

He is a historian of the Middle East and authority on modern Iranian politics and society.

Abrahamian is recognized for his books on twentieth century Iran, especially Iran Between Two Revolutions (1982), The Iranian Mojahedin (1989), Khomeinism (1993), Tortured Confessions: Prisons and Public Recantations in Modern Iran (1999), and most recently, A History of Modern Iran (2008) and The Coup: 1953, The CIA and the Roots of Modern U.S.-Iranian Relations (2013). He is a member of the International Iranian Studies Association, the American Historical Association, and the Middle East Studies Association of North America. https://www.amacad.org/person/ervand-abrahamian

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους