Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Η ομιλία που εκφώνησε ο πρώην επίκουρος καθηγητής της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης Ηλίας Γιαννίρης στην παρουσίαση του βιβλίου της μητέρας μου Ιωάννας Παυλίδου - Γαλανού "Ιστορίες που άκουσα, ιστορίες που έζησα". Θερμές ευχαριστίες! Σας ευχαριστώ για την τιμή που μου κάνατε να συμμετέχω στη βιβλιοπαρουσίαση του βιβλίου Ιστορίες που άκουσα Ιστορίες που έζησα, της αγαπημένης μου ξαδέρφης Άννας, της ΙΩΑΝΝΑΣ ΠΑΥΛΙΔΟΥ – ΓΑΛΑΝΟΥ.

Μετά από τόσες δεκαετίες συγγενικής σχέσης, με αυτό το βιβλίο τώρα μπορώ να πω ότι την κατάλαβα.

Ο συγγραφέας Στρατής Γαλανός, γιός της Άννας, τετραπληγικός, πνευματώδης και ακούραστος πνευματικός εργάτης, που μας έχει εκπλήξει τα τελευταία χρόνια με τα έργα του, έγραψε στο facebook ένα πολύ λιτό σημείωμα: «Ποτέ δεν είναι αργά! Δεν είναι και τόσο συνηθισμένο μια γυναίκα στα 87 της να εκδίδει το πρώτο της βιβλίο· η μητέρα μου το τόλμησε!». Είμαι μέλος της Λέσχης Ανάγνωσης Καραβοστάμου, όπου έχουμε διαβάσει τα καλοκαίρια τρια βιβλία του Στρατή, παρόντος του Συγγραφέα, και θέλω να σας μεταφέρω μια εικόνα.

Κάθε βραδάκι επί ένα τουλάχιστον μήνα στο χωριό, η Άννα ετοιμάζει τον Στρατή για την καθημερινή του συμμετοχή, τον μεταφέρουμε με το αναπηρικό του καρότσι, και γίνεται ένας εξαιρετικός κύκλος ανάγνωσης με την Άννα δίπλα στον Στρατή να τον προσέχει, την ποιήτρια και συγγραφέα Πολυτίμη Παυλίδου, θεία του, και γύρω γύρω ένας κύκλος ανθρώπων, περίπου 12, που διαβάζουμε πάνω στο δειλινό και μετά κουβεντιάζουμε και ακούμε τις εξαιρετικές αφηγήσεις του Στρατή.

Το καλοκαίρι, η Άννα μας διάβασε, στις παρυφές της Λέσχης Ανάγνωσης, ένα δυο διηγήματα.

Η αδερφή της Πολυτίμη μας απήγγειλε εξαιρετικά ποιήματα.

Καταλαβαίνετε ότι έχουμε «μπλέξει» με μια οικογένεια διανοουμένων, ανθρώπων των γραμμάτων.

Αυτά συμβαίνουν σε ένα μακρινό μικρό χωριό, γιατί υπάρχουν ψυχικοί δεσμοί που τους καλλιεργούμε όλοι εμείς.

Διάβασα καλά το βιβλίο της Ιωάννας Παυλίδου- Γαλανού με τα 20 διηγήματα.

Συγκινήθηκα πολύ, κάθε τόσο σταμάταγα και σκεφτόμουν, προσπάθησα να μπω στα ζητήματα που βάζει, και με βάση αυτή τη συγκίνηση που ένοιωσα και νοιώθω, έχω να σας πω μερικά λόγια.

Κατ’ αρχήν, φαίνεται να είναι ένα μικρό εύκολο βιβλίο, αλλά δεν είναι.

Το βιβλίο περιέχει πραγματικές στιγμές που έζησε η Άννα, και που τις έχει αποδώσει με γλαφυρό τρόπο.

Ο αναγνώστης όμως δεν ξέρει αν είναι γεγονότα ή φανταστικές ιστορίες.

Όμως όσο διαβάζει τόσο καταλαβαίνει ότι η Άννα γράφει για γεγονότα, που τα διανθίζει.

Πρόκειται σίγουρα για μια θηλυκή ματιά που σταχυολογεί και μας προσφέρει μια ανθοδέσμη με είκοσι λουλούδια, διαλέγοντας 20 ιστορίες από βιώματα, γεγονότα και στιγμές που έχουν συμβεί τα τελευταία εβδομηντα χρόνια στη ζωή της και υποθέτω άλλα 30 περίπου χρόνια πριν, από παλιότερες ιστορίες.

Άρα μιλάμε για ένα καταστάλαγμα είκοσι διηγημάτων σε μια περίοδο ενός αιώνα περίπου.

Αυτό σημαίνει ότι η Άννα διαλέγει τι θα μας πει.

Έτσι έχουμε 20 πολύτιμες πέτρες μέσα σε ένα σύμπαν τρισεκατομμυρίων γεγονότων που έζησε η Άννα. Η Άννα Παυλίδου- Γαλανού είναι βέβαιο ότι έχει να μας πει πολλά, και η γνώμη μου είναι, αν δεν συνεχίσει τις εκδόσεις, να δώσει μια ελεύθερη συνέντευξη «ζωής», σε μια από τις ομάδες προφορικής ιστορίας που υπάρχουν, εδώ, στη Νέα Ιωνία.

Σήμερα, θα προσπαθήσω να δώσω το σύμπαν αυτού του κατασταλάγματος της Άννας.

Φανταστείτε μια γη που αντι για την ατμόσφαιρα που ξέρουμε έχει πάνω της ένα δίχτι από συναισθήματα, από ευαισθησίες, από υποψίες, στιγμιαίες αποφάσεις και από τύχες, που πέφτουν ανάκατα σα σταγόνες πάνω στους ήρωές της και τις ηρωϊδες της Άννας.

Και οι ήρωες και ηρωίδες καθορίζονται από αυτά που τους «πέφτουν» και έτσι παίρνουν ο καθένας και η καθεμιά το δρόμο τους.

Εκδηλώνουν τι νοιώθουν, τι τους συγκινεί, τι αποφασίζουν, τι τους τυχαίνει και έτσι διαμορφώνονται ολόκληρες ζωές και ολόκληρες σχέσεις. Η Άννα, κρατάει βιώματα από την Ικαρία, την Αθήνα, ενδεχομένως τη Βοιωτία, τις Σέρρες, αλλά και από διάφορα εργασιακά και οικογενειακά περιβάλλοντα. Η Άννα επισημαίνει, με έμμεσο τρόπο δίνει συμβουλές- παραβολές θα τις έλεγα, διδάσκει χωρίς το γνωστό δασκαλίστικο τρόπο, υπογραμμίζει, σου λέει έμμεσα να προσέχεις ή «προχώρα». Μάλιστα, αναφέρεται ιδιαίτερα στις γυναίκες, ιδιαίτερα στις νέες, που ζουν σε έναν αντροκρατούμενο κόσμο, τότε και τώρα.

Και σίγουρα μας λέει ότι τον δρόμο που διάλεξε η καθεμιά, ή ακόμη περισσότερο το δρόμο που της έτυχε, πρέπει να τον συνεχίσει.

Κακοτοπιές υπάρχουν, μας λέει, και η απόφαση για άλλη ζωή έχει κι αυτή κακοτοπιές.

Για τις γυναίκες αυτά τα 20 διηγήματα είναι κάτι σαν πιλότος σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία.

Για εμάς τους άνδρες είναι κάτι σαν ένα γερό χαστούκι για αλλαγή νοοτροπίας.

Για να γίνω πιο κατανοητός θα αναφερθώ στο διήγημα που η Άννα έγραψε για το γιό της το Στρατή: Κατάρα ή η μοίρα μου; Ας παρακολουθήσουμε τι έβρεχε από εκείνη την ατμόσφαιρα την κουβέρτα που σας έλεγα πριν, μια βροχή από συναισθήματα, υποθέσεις, ευαισθησίες, υποψίες, αποφάσεις και τύχες: Τι λες, να πάρω συγγενή, και να κάνω κανένα παιδί άρρωστο; (ευαισθησία) Τον άντρα αυτόν τον απέρριψα (απόφαση) Πήρα άλλον άντρα, γείτονά μου.

Οι μανάδες μας ήτανε φίλες. (απόφαση) Η πρώτη μου γέννα, ένα ανάπηρο αγόρι. (τύχη) Άλλες δύο γέννες, δύο αγόρια, γερά όμως (τύχη) Περιποιούμαι μόνη μου το μεγάλο μου γιο που είναι καθηλωμένος στην αναπηρική καρέκλα και σκέπτομαι: (ευαισθησία) Λες εκείνος ο άντρας, επειδή τον απέρριψα, να με καταράστηκε; (υποψία) Λες να μ’ αγάπησε πολύ και όταν τον απέρριψα η αγάπη του να έγινε μίσος για μένα; (υπόθεση) Λες να γεννήθηκε Σάββατο; (υποψία) Λένε ότι οι Σαββατογεννημένοι, όταν καταριούνται, οι κατάρες τους πιάνουν. (υπόθεση) Μήπως η καλή μου μοίρα δεν ήταν δίπλα μου εκείνο το βράδυ του ’39 που γεννήθηκα (υποψία) Έτσι με βρήκε η άλλη μοίρα, αυτή που σκάβει βαθιές πληγές στις ζωές των ανθρώπων και σκορπά απλόχερα πόνους και βάσανα. (υπόθεση) Και αναρωτιέμαι μέχρι τώρα που έχω γεράσει και λέω: Γιατί εκείνη η μοίρα διάλεξε εμένα; (τύχη) Τι έχω κάνει; Και πάλι δίνω μόνη μου την απάντηση και λέω: Γιατί όχι και σένα; Εσύ ποια νομίζεις πώς είσαι;! Μου φαίνεται ότι πάνω από όλες τις ιστορίες του σύμπαντος της Άννας υπάρχει αυτή η κουβέρτα από συναισθήματα, από ευαισθησίες, από υποψίες, στιγμιαίες αποφάσεις και από τύχες, που πέφτουν ανάκατα σα σταγόνες πάνω στους ήρωές της και τις ηρωϊδες της Άννας και καθορίζουν τις ζωές τους.

Και η Άννα, σκέφτεται, παρατηρεί τις ζωές των άλλων και τη δική της, βγάζει διδάγματα χωρίς να γίνεται διδακτική.

Αντίθετα όλα όσα γίνονται μας τα ντύνει με αμφιβολίες.

Αφήνει εμάς να καταλάβουμε ότι θα μπορούσαν να είχαν γίνει και έτσι και αλλιώς.

Μερικές παρατηρήσεις Παρατήρηση πρώτη: Ο προσφυγικός συνοικισμός και το νησί αποτέλεσαν τους δύο πόλους αναφοράς γύρω από τους οποίους περιστράφηκε ολόκληρη η ζωή της.

Δύσκολα και φτωχικά παιδικά χρόνια, σημαδεμένα από τα ιστορικά γεγονότα της εποχής, τον πόλεμο, την Κατοχή, τον Εμφύλιο.

Κι όμως ούτε μια ιστορία δεν είναι από τον Πόλεμο την Κατοχή, τον Εμφύλιο, εκτός από μια αναφορά: Όλα τα αδέρφια της τής είχαν γυρίσει την πλάτη γιατί είχε τολμήσει να αγαπή-σει ένα κομμούνι, εχθρό της πατρίδας.

Η θεία Μάρθα δεν άκουσε κανέναν και τον παντρεύτηκε.

Κανείς δεν πήγε στον γάμο της. Η Μάρθα έζησε έναν χρόνο με τον Γιώργη της που τον λάτρευε.

Ένα βράδυ της τον φέ-ρανε νεκρό, χτυπημένο πισώπλατα με μια σφαίρα.

Λεβεντογυναίκα η Μάρθα.

Πάντως δεν είναι γυναικείες δουλειές ο πόλεμος και ο ανταγωνισμός.

Ο φεμινισμός της Άννας είναι η ζωή η προοπτική, το μέλλον, τι κάνουμε τώρα στο παρόν για να έρθει ένα καλύτερο μέλλον, ακόμη κι αν έχουμε ανήμπορο παιδί.

Και περιγράφει καθαρά ότι το μέλλον καθορίζεται από μια ανδροκρατούμενη κοινωνία στην οποία οι γυναίκες προσαρμόζονται και επιβιώνουν.

Είναι εξαιρετική η ματιά της για τη διαδοχή μεταξύ των γυναικών από γιαγιά σε κόρη και σε εγγονή.

Ουσιαστικά παρουσιάζει όλη την τυπολογία των διαγενεακών σχέσεων μεταξύ των γυναικών.

Παρατήρηση δεύτερη: Οι μανάδες που έχουν ανήμπορα παιδιά μας αποκαλύπτουν μια ιδιαίτερη σχέση, έναν ιδιαίτερο δεσμό.

Και κάνουν ιδιαίτερο αγώνα για να τα δουν μέσα στην κοινωνία, όπως τον Καζαμία ή τον Στρατή. • «Γιατρέ, θέλω τα χαρτιά να γράφουν ότι δεν κολλάει η αρρώστια και ότι δεν είναι λέπρα.» • «Ποτέ μου», είπε η Ελένη, «δεν αγανάκτησα για τα παιδιά μου.

Είμαι ολοκάθαρη από τύψεις.

Μόνο για την τύχη μου αγανάκτησα, όχι για τα παιδιά μου». • ποια μάνα μπορεί να κλείσει ήρεμα τα μάτια της όταν αφήνει πίσω της ανήμπορο παιδί; Παρατήρηση τρίτη: Υπάρχουν εντυπωσιακά σημεία μεγάλου λυρισμού, που η Άννα τα χρησιμοποιεί για να δώσει ακόμη μεγαλύτερη έμφαση.

Ξεχώρισα τέσσερα παραδείγματα: 1. Μοναδικό είναι το διήγημα «Ο γλύπτης των ρυτίδων» με παραστατικότατη φεμινιστική αφήγηση.

Το δικό μου πρόσωπο έχει γεμίσει ρυτίδες, κάθετες, πλάγιες, αλλά ποτέ δεν ένιωσα πόνο κατά την διάρκεια της χάραξής τους.

Πονάω για άλλα πράγματα τώρα.

Πονάω που ο γιος μου είναι άνεργος τρία χρόνια.

Πονάω που η νύφη μου δεν με έχει αποδεχθεί.

Πονάω ακόμα που το εγγόνι μου πρέπει να βάλει σιδεράκια στα δόντια του και δεν έχει κανένας από μας χρήματα για να το βοηθήσουμε.

Αυτά με πονάνε.

Οι ρυτίδες μου δεν με πόνεσαν καθόλου. 2. Η Μάρθα ξέσπασε, έβγαλε κραυγή μεγάλη και είπε: «Φονιάαα! Φονιά! Φονιά! Φονιά!» Η φωνή ακούστηκε ως το δάσος.

Ένα μικρό δεντράκι ρώτησε τη μάνα του: «Μάνα, έπιασε φωτιά;» «Όχι μικρό μου, μη φοβάσαι, δεν είναι φωτιά, ησύχασε, είναι κάτι άλλο αλλά δεν το έχω ξανακούσει.» 3. Κουρασμένος γύριζε, πριν κοιμηθεί κοίταζε τη φωτογραφία και έλεγε: «Σχώρα με αδελφή, σχώρα με» και ήταν ευτυχισμένος όταν έβλεπε τη Μαργαρίτα στον ύπνο του.

Αλλά γιατί πάντα μ’ εκείνο το κόκκινο μπλουζάκι; Γιατί; 4. Το αίμα νότισε το μά-γουλό της, ζεστό και πυκνό έκανε ένα αυλάκι στο λαι-μό της, λέκιασε το άσπρο της μπλουζάκι και κατέληξε στο χώμα.

Δεν ήταν πια τόσο κόκκινο, έμοιαζε πιο σκούρο.

Λες να ’φταιγε το σούρουπο; Παρατήρηση τέταρτη: Η Άννα μας μιλάει και για ανείπωτα μυστικά: • Δεν το είπα σε κανέναν.

Φύλαξα τ’ όνειρο και ήθελα και παρακάλαγα να βγει αληθινό • Η Κρινιώ πήρε το μυστικό της στον τάφο.

Και ο Λάμπρος δεν το έμαθε ποτέ. Παρατήρηση Πέμπτη: Η Άννα μας λέει ότι στις δύσκολες στιγμές μιας γυναίκας, μέσα στην απόλυτη δυστυχία, εκδηλώνεται μια κρίσιμη αλληλεγγύη και υποστήριξη από τις άλλες γυναίκες, και σπάνια από κάποιον «καλό» άνδρα.

Παρατήρηση έκτη: Η Άννα μας δίνει έναν κώδικα ηθικής.

Παραθέτω ένα παράδειγμα: Ο Πρόεδρος της Κοινότητας λέει στη μάνα της νεκρής κόρης ότι θα ταφεί δημοσία δαπάνη και εκείνη του απαντά: «Όχι Πρόεδρε, δεν θέλω το παιδί μου να ταφεί σ’ αυτόν τον άγριο τόπο.

Θα το πάρω στο δικό μου χωριό που δεν σκοτώνουν ανθρώπους.» Μετά τις παρατηρήσεις επανέρχομαι. Η Άννα Παυλίδου- Γαλανού ασχολείται με γυναίκες και γυναικείες υποθέσεις.

Περιγράφει τις γυναίκες και τις αντιδράσεις τους σε αυτά που τους συμβαίνουν.

Και τους συμβαίνουν πολλά.

Σε όλες τις περιστάσεις η Άννα βλέπει τη γυναικεία διάσταση, ιδίως της Μάνας.

Περιγράφει καλά τις συνθήκες και μετά δείχνει τα χαρακτηριστικά της γυναικείας οπτικής: Μοίρα, τύχη, υπομονή, σταθερότητα, αγάπη για τα παιδιά, φροντίδα της ίδιας τη γυναίκας, φροντίδα για την επιβίωση αλλά και το μέλλον.

Ακόμη και στην υιοθετημένη Φωτεινή και την ανείπωτη φτώχεια στο διήγημα «ΜΥΣΤΙΚΟ», καταλήγει: «Θέλω να κάνω οικογένεια, να ακουμπήσω ένα εγγόνι στην α-γκαλιά της θετής μου μάνας που με γλίτωσε από μεγάλη φτώχεια.

Αν κάνω παιδιά, ποτέ δεν θα τα δώσω, εκτός αν δεν έχω ένα πιάτο με φαγητό να τους δώσω, όπως έκανε η μάνα που με έφερε στον κόσμο.» Το έργο της Άννας θεωρώ ότι ανήκει στη γυναικεία λογοτεχνία σε αντιδιαστολή με τη φεμινιστική λογοτεχνία.

Στο διήγημα «ΤΟ ΦΟΝΙΚΟ» η μάνα συμβουλεύει την κόρη: «Κόρη μου, όταν ο κύρης σου θέλει αγκαλιά, δεν θα του λες όχι.» «Γιατί, ρε μάνα;» «Γιατί οι άνδρες θυμώνουν.» «Καλά, εγώ μπορεί να μη θέλω.» «Άκου με που σου λέω.

Άμα έρθει το πρώτο μωρό που θα κλαίει το βράδυ, θα λιγοστεύει η όρεξή του για αγκαλιά.» Σε άλλο διήγημα η μάνα συμβουλεύει το γιό: «Όταν πας στο καινούργιο του σπίτι, γιε μου, σκύψε στο αφτί του πατέρα σου και σε παρακαλώ σιγά-σιγά να του πεις όταν χέζει να κάνει μπιντέ και να μην αφήνει το σώβρακό του σκατωμένο όπως το ’κανε μέχρι τώρα στο σπίτι μας.» Γιε μου, σε παρακαλώ πες του τα για να μην τον σιχαθεί κι αυτή η γυναίκα.

Θέλω να στεριώσει εκεί.

Γιατί, όταν γεράσει, ποιος θα τον κοιτάξει, γιε μου; Έχουμε λοιπόν γυναικεία λογοτεχνία από την Άννα Παυλίδου- Γαλανού, μια νηπιαγωγό όνομα και πράγμα στη δουλειά και στη ζωή.

Μια καλή ματιά για δυο ανερχόμενες έννοιες για μια καλύτερη κοινωνία τη φροντίδα και την αλληλεγγύη αντί για αντιπαράθεση, ανταγωνισμό και πόλεμο. Η Άννα λέει και ξαναλέει: Ξέχασαν όμως να της ζητήσουν συγγνώμη, Δεν θυμάμαι όμως να ζήτησε συγγνώμη από την αδελφή μου που την είπε δύο φορές ζούμπερο.

Οι μεγάλοι δε ζητάνε εύκολα συγγνώμη από τα παιδιά τους Τελειώνοντας, αναρωτήθηκα σε ποια ρεύματα της λογοτεχνίας ανήκουν τα 20 διηγήματα της Άννας.

Σίγουρα δεν είναι Ρομαντική Λογοτεχνία Είναι κυρίως ιδανικό βιβλίο για να προκαλέσει συζήτηση και προβληματισμό άρα ταξινομείται και στην κατηγορία Λογοτεχνία Λέσχης Ανάγνωσης Είναι σαφώς Σύγχρονη Γυναικεία Λογοτεχνία Πολύπλοκα ηθικά διλήμματα, κοινωνικά ζητήματα, μυστικά του παρελθόντος ή βαθιά οικογενειακά δράματα, ρεαλιστικό και ταυτόχρονα συναισθηματικό ύφος, έμφαση στον εσωτερικό κόσμο της ηρωίδας, Επίσης θεωρώ ότι ανήκει στην Ιστορική Γυναικεία Λογοτεχνία Η θέση της γυναίκας στην κοινωνία του παρελθόντος, οι αγώνες για χειραφέτηση, οι δυσκολίες Το ύφος είναι χιουμοριστικό, σαρκαστικό, γρήγορο και δροσερό και με οξύνοια.

Προσωπικά βλέπω ρεαλισμό, λιτή ελλειπτική αφήγηση, συναίσθημα.

Καταλήγω ότι ο ρεαλισμός όμως της Άννας Παυλίδου- Γαλανού είναι ένας Υποκειμενικός Ρεαλισμός ή ένας ρεαλισμός της υποκειμενικότητας, ο ρεαλισμός της υποκείμενης γυναίκας.

Θα μπορούσα να τον χαρακτηρίσω Συναισθηματικό Ρεαλισμό, ή ρεαλισμό των συναισθημάτων. Ευχαριστούμε Άννα για αυτή την αυθεντική νεωτερική ματιά σου.

Καλή επιτυχία στο βιβλίο σου. Πρέπει να συνεχίσεις το γράψιμο, γιατί έχεις πολλά να δώσεις στη γυναικεία λογοτεχνία.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους