Το ανάγνωσμα της προσεχούς Κυριακής. Επειδή την προσεχή εβδομάδα ο χρόνος μου θα είναι εξαιρετικά περιορισμένος λόγω αυξημένων επαγγελματικών υποχρεώσεων, αναρτώ ήδη από σήμερα το ανάγνωσμα της...

Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Για μένα η συνέπεια απέναντί σας δεν είναι τυπική υποχρέωση, αλλά στάση ευθύνης και σεβασμού.

Είναι αδιαπραγμάτευτη.

Εύχομαι το κείμενο που ακολουθεί να αποτελέσει αφορμή σκέψεως, περισυλλογής και γόνιμου προβληματισμού.

Ίδια προδοσία, διαφορετική αντιμετώπιση Υπάρχουν πράξεις προδοσίας που, ενώ αλλάζουν πρόσωπα, εποχές και σκηνικά, παραμένουν στην ουσία τους οι ίδιες.

Ένας ισχυρός άνθρωπος, θέλοντας να απαλλαγεί από κάποιον που στέκεται εμπόδιο στα σχέδιά του, δεν τον χτυπά ευθέως.

Δεν αναλαμβάνει ο ίδιος το βάρος της πράξεως.

Δεν εμφανίζεται ως θύτης.

Αντιθέτως, χρησιμοποιεί την εμπιστοσύνη, την υπακοή, την αφοσίωση ή την αφέλεια του ίδιου του θύματος, ώστε εκείνο να συμβάλει, χωρίς να το γνωρίζει, στην ίδια του την καταστροφή.

Αυτή είναι η τραγική περίπτωση του Ουρία του Χετταίου. Ο Δαβίδ, βασιλεύς του Ισραήλ, έχει ήδη διαπράξει την πρώτη αδικία: έχει λάβει τη Βηρσαβεέ, τη σύζυγο του Ουρία, και εκείνη κυοφορεί το παιδί του.

Το ηθικό αδιέξοδο είναι πλέον φανερό.

Για να καλυφθεί η αμαρτία, πρέπει να κατασκευασθεί μία νομιμότητα.

Για να φανεί το παιδί ως τέκνο του Ουρία, ο Ουρίας πρέπει να επιστρέψει στο σπίτι του.

Όταν όμως εκείνος, πιστός στρατιώτης και έντιμος άνθρωπος, αρνείται να απολαύσει την οικογενειακή θαλπωρή ενώ οι σύντροφοί του βρίσκονται στον πόλεμο, το σχέδιο αποτυγχάνει.

Τότε ο Δαβίδ περνά από την αμαρτία στο έγκλημα.

Γράφει επιστολή προς τον στρατηγό Ιωάβ και την παραδίδει στον ίδιο τον Ουρία.

Η εντολή είναι φρικτή: να τεθεί ο Ουρίας στην πρώτη γραμμή της μάχης και κατόπιν οι άλλοι να αποσυρθούν, ώστε να μείνει εκτεθειμένος και να φονευθεί. Ο Ουρίας, χωρίς να το γνωρίζει, μεταφέρει την καταδίκη του.

Παραδίδει με πίστη και πειθαρχία την επιστολή που περιέχει τη θανατική του απόφαση.

Η αρετή του γίνεται όργανο της εξοντώσεως του.

Η εμπιστοσύνη του γίνεται το μέσο της προδοσίας.

Η τιμή του στρατιώτη χρησιμοποιείται από την ατιμία του βασιλέως.

Εδώ βρίσκεται το βαθύτερο τραγικό στοιχείο. Ο Ουρίας δεν πεθαίνει μόνο επειδή τον πρόδωσαν.

Πεθαίνει επειδή δεν μπορούσε να φαντασθεί το βάθος της προδοσίας.

Η αγαθότητα του δεν τον άφησε να υποπτευθεί ότι ο βασιλεύς του, ο άνθρωπος στον οποίο όφειλε υπακοή, θα του έδινε στα χέρια του την ίδια του την καταδίκη.

Από την εγκληματική αυτή ιστορία, και αφού το πρώτο παιδί του Δαβίδ και της Βηρσαβεέ πεθαίνει, γεννιέται αργότερα ο Σολομών.

Και εδώ η Ιστορία, ή καλύτερα η θεία οικονομία, δείχνει το παράδοξο της: από μία πράξη σκοτεινή, από μία πράξη βαρύτατης αδικίας, θα προέλθει αργότερα ο σοφότερος βασιλεύς του Ισραήλ.

Αυτό όμως δεν αθωώνει την πράξη.

Δεν καθαγιάζει το έγκλημα.

Δείχνει μόνο ότι ο Θεός μπορεί να μετατρέψει ακόμη και την ανθρώπινη πτώση σε μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου.

Ο άνθρωπος όμως παραμένει υπεύθυνος για την προδοσία του.

Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται με εντυπωσιακό τρόπο στον Άμλετ του Σαίξπηρ. Ο Άμλετ αποστέλλεται στην Αγγλία, συνοδευόμενος από τους Ρόζενκραντζ και Γκίλντενστερν, οι οποίοι παριστάνουν τους φίλους, ενώ στην πραγματικότητα υπηρετούν τον Κλαύδιο.

Μαζί τους υπάρχει κλειστή επιστολή προς τον βασιλέα της Αγγλίας.

Το περιεχόμενό της είναι σαφές: ο κομιστής, δηλαδή ο Άμλετ, πρέπει να θανατωθεί.

Εδώ όμως η ιστορία αλλάζει. Ο Άμλετ δεν είναι Ουρίας.

Δεν είναι αγαθός μέχρι αφέλειας.

Δεν εμπιστεύεται πλέον τους ανθρώπους που τον περιβάλλουν.

Έχει διδαχθεί από την προδοσία, από το ψέμα, από τη δολοφονία του πατέρα του, από την υποκρισία της αυλής.

Γι’ αυτό ανοίγει την επιστολή, τη διαβάζει, καταλαβαίνει το σχέδιο και την αντικαθιστά με άλλη.

Με τη νέα επιστολή διατάσσεται η εκτέλεση των ίδιων των συνοδών του.

Έτσι οι προδότες μεταφέρουν, χωρίς να το γνωρίζουν, τη δική τους καταδίκη.

Ίδια προδοσία, διαφορετική αντιμετώπιση. Ο Ουρίας εμπιστεύεται και πεθαίνει. Ο Άμλετ υποψιάζεται και σώζεται. Ο Ουρίας είναι ο άνθρωπος της καθαρής πίστεως. Ο Άμλετ είναι ο άνθρωπος της πληγωμένης συνειδήσεως. Ο Ουρίας δεν μπορεί να διανοηθεί ότι η εξουσία θα χρησιμοποιήσει την αρετή του εναντίον του. Ο Άμλετ γνωρίζει πλέον ότι η εξουσία, όταν σαπίσει, δεν έχει κανένα όριο.

Ανάμεσα στους δύο δεν βρίσκεται απλώς η διαφορά χαρακτήρα.

Βρίσκεται η σκληρή εμπειρία της ζωής.

Ο ένας ζει ακόμη στον κόσμο όπου η τιμή, η υπακοή και η πίστη έχουν νόημα.

Ο άλλος ζει στον κόσμο όπου οι λέξεις αυτές έχουν γίνει προσωπεία, πίσω από τα οποία κρύβονται μαχαίρια.

Το δίδαγμα δεν είναι ότι πρέπει να γίνουμε όλοι καχύποπτοι, σκοτεινοί ή πονηροί.

Αυτό θα ήταν μία φτωχή και άδικη ανάγνωση.

Το δίδαγμα είναι ότι η καλή πίστη έχει όριο.

Και το όριο αυτό είναι η λογική.

Η απόλυτη καλοπιστία, όταν αποκόπτεται από τη διάκριση, παύει να είναι αρετή και μπορεί να γίνει αυτοκαταστροφική αφέλεια.

Η αρετή δεν είναι τύφλωση.

Η εμπιστοσύνη δεν είναι παραίτηση από την κρίση.

Η υπακοή δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος μετατρέπεται σε άβουλο όργανο της βουλήσεως άλλων.

Η κλειστή επιστολή, στην ιστορία και στη λογοτεχνία, είναι ένα βαθύ σύμβολο.

Συμβολίζει την εντολή που δεν γνωρίζεις.

Την αποστολή της οποίας το πραγματικό νόημα σου αποκρύπτεται.

Την εμπιστοσύνη που σου ζητούν, όχι για να σε τιμήσουν, αλλά για να σε χρησιμοποιήσουν.

Είναι το έγγραφο της προδοσίας, το οποίο μεταφέρει εκείνος που ακόμη πιστεύει ότι υπηρετεί το καθήκον.

Το ίδιο μοτίβο υπάρχει και στον μύθο του Βελλεροφόντη. Ο Προίτος, θέλοντας να τον εξοντώσει χωρίς να λερώσει ο ίδιος τα χέρια του, τον στέλνει στον Ιοβάτη της Λυκίας με κλειστά σημεία, με μία επιστολή ουσιαστικά θανατική. Ο Βελλεροφόντης μεταφέρει το μήνυμα που ζητά την καταστροφή του.

Και εκεί βλέπουμε πάλι τον ίδιο μηχανισμό: ο ισχυρός δεν σκοτώνει ευθέως στέλνει το θύμα να παραδώσει μόνο του την εντολή του θανάτου του.

Στη νεότερη λογοτεχνία, κάτι ανάλογο συναντούμε και στον Κόμη Μοντεχρήστο.

Ο νεαρός Εδμόνδος Δαντές μεταφέρει, χωρίς να αντιλαμβάνεται πλήρως τη σημασία της, μία επιστολή που θα χρησιμοποιηθεί εναντίον του.

Δεν πρόκειται ακριβώς για διαταγή εκτελέσεως, αλλά για έγγραφο που, στα χέρια των εχθρών του, γίνεται όργανο καταστροφής.

Και εκεί η αθωότητα, η εμπιστοσύνη και η έλλειψη υποψίας οδηγούν έναν τίμιο άνθρωπο στη φυλακή, στην απώλεια, στην εξαφάνιση από τον κόσμο των ζωντανών.

Όλα αυτά δεν ανήκουν μόνο στη Βίβλο, στη μυθολογία ή στο θέατρο.

Ανήκουν και στη σημερινή ζωή.

Σήμερα οι «κλειστές επιστολές» μπορεί να μη φέρουν σφραγίδες βασιλέων.

Μπορεί να είναι προφορικές διαβεβαιώσεις, σκοτεινές εντολές, ασαφείς οδηγίες, υποσχέσεις προστασίας.

Μπορεί να ακούγονται ως εξής: «Προχώρα, μη σε νοιάζει, θα σε καλύψω εγώ μετά». «Κάνε αυτό που σου λέω και δεν θα έχεις πρόβλημα». «Ανάλαβε το εσύ και εγώ θα είμαι από πίσω». «Μη φοβάσαι, κανείς δεν θα σε πειράξει». Και όμως, όταν έρθει η ώρα της ευθύνης, το «μετά» δεν έρχεται ποτέ.

Εκείνος που έδωσε την εντολή εξαφανίζεται.

Εκείνος που υποσχέθηκε κάλυψη σιωπά.

Εκείνος που χρησιμοποίησε τον άλλον, τον αφήνει μόνο στην πρώτη γραμμή, όπως ο Δαβίδ άφησε τον Ουρία.

Και τότε ο καλοπροαίρετος άνθρωπος ανακαλύπτει ότι δεν ήταν συνεργάτης, δεν ήταν προστατευόμενος, δεν ήταν φίλος.

Ήταν αναλώσιμος.

Η πραγματική σοφία, λοιπόν, δεν είναι να χάσουμε την εμπιστοσύνη μας στον κόσμο.

Είναι να μάθουμε ότι η εμπιστοσύνη πρέπει να συνοδεύεται από κρίση.

Να μη δεχόμαστε να γίνουμε κομιστές εντολών που δεν γνωρίζουμε.

Να μη συμμετέχουμε σε πράξεις των οποίων το νόημα μάς αποκρύπτεται.

Να μη διακινδυνεύουμε την τιμή μας επειδή κάποιος ισχυρότερος μάς διαβεβαιώνει ότι «θα μας καλύψει». Ο Ουρίας είναι μορφή ευγενής, αλλά τραγική. Ο Άμλετ είναι μορφή σκοτεινότερη, αλλά επιβιώνει.

Ο πρώτος μάς διδάσκει το μεγαλείο της πίστεως.

Ο δεύτερος μάς διδάσκει την ανάγκη της διακρίσεως.

Και ίσως το αληθινό συμπέρασμα να βρίσκεται ανάμεσα στους δύο: να έχουμε την τιμή του Ουρία, αλλά όχι την αφέλειά του, να έχουμε την οξυδέρκεια του Άμλετ, αλλά όχι την εσωτερική του δηλητηρίαση.

Διότι η ζωή απαιτεί και πίστη και λογική.

Και όταν η πίστη αποχωρίζεται από τη λογική, γίνεται παγίδα.

Όταν όμως η λογική αποχωρίζεται από την πίστη, γίνεται κυνισμός.

Η προδοσία συχνά έρχεται σφραγισμένη.

Το ερώτημα είναι αν θα τη μεταφέρουμε με κλειστά μάτια ή αν θα έχουμε το θάρρος, πριν να είναι αργά, να αναρωτηθούμε τι ακριβώς μας ζητούν να παραδώσουμε — και σε ποιον πραγματικά ανήκει η καταδίκη που κρατούμε στα χέρια μας. Ευχαριστώ για τον χρόνο σας. Εμμανουήλ Γερακιός ΥΜΤ δια την Ελλάδα.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους