Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ ΓΟΡΤΥΝΑΣ 83 χρόνια μετά η πιο σημαντική τεχνική μελέτη του συστήματος σπηλαίων παραμένει εκείνη των κατακτητών.. και η λαβύρινθος κλειστή και έρημη. 33379 — Απόρρητο Διοικητής Μηχανικού παρά τω Διοικητή του Φρουρίου Κρήτης Υπηρεσία Στρατιωτικής Γεωλογίας (10) Τόπος έδρας, 6.6.1943 Αρ. φακ. 39/Geol.10, αρ. πρωτ. 136/43 απόρρ. Θέμα: Σύστημα σπηλαίων της Γόρτυνας. Σχετ.: Τηλετύπημα του Διοικητή Μηχανικού Νότου από 30.5.1943 και τηλεφώνημα του Επιτελείου Αεροπορικού Τομέα Κρήτης, Διοίκηση ΙΙ (Κατασκευές) Χανίων από 31.5.43. Γνωμοδότηση αρ. 225.

Αιτούσα υπηρεσία: Διοικητής Μηχανικού Νότου. Εισηγητής: Τεχν. Σύμβ. Πολ. Διοίκησης Δρ. Κλάιν.

Συνημμένα: 2. ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ περί της καταλληλότητας του συστήματος σπηλαίων της Γόρτυνας ως χώρου αποθήκευσης εφοδίων (τροφίμων) και πυρομαχικών της νήσου Κρήτης. (Φύλλο χάρτη Μοίρες 1:50.000· «τετμημένη» 608.000 συν 1550 m· «τεταγμένη» 1508.000 συν 850 m.) Το σύστημα σπηλαίων της Γόρτυνας είναι το μεγαλύτερο και, από άποψη χώρου, το σημαντικότερο της νήσου Κρήτης.

Βρίσκεται στους βόρειους παρυφικούς λόφους της πεδιάδας της Μεσαράς, 1,5 km βόρεια του Καστελλίου, και θα συνδεθεί μέσω οδού υπό κατασκευή με τον δρόμο Αγίων Δέκα – Τυμπακίου που κείται 1 km νοτιότερα.

Το εμπρόσθιο τμήμα του συστήματος, αυτό που είναι στραμμένο προς τις δύο εισόδους, προορίζεται να διαμορφωθεί για την αποθήκευση εφοδίων και πυρομαχικών της φρουράς της νήσου Κρήτης.

Προς τον σκοπό αυτό απαιτείται η απομάκρυνση εκτεταμένων μαζών μπάζων, που με την πάροδο του χρόνου είχαν αποσπαστεί από την οροφή και τα πλευρικά τοιχώματα.

Μετά την έναρξη αυτών των εργασιών εκκαθάρισης, στις 30.5 η πλάκα της οροφής αποκολλήθηκε από τα υπερκείμενα στρώματα και κατέρρευσε σε δύο σημεία, σε έκταση άνω των 200 m². Αναμένονται και άλλες καταρρεύσεις, διότι η πλάκα της οροφής αρχίζει ήδη και σε άλλα σημεία να αποκολλάται είτε κατά μήκος ενός αρμού στρώσης από τα υψηλότερα κείμενα στρώματα, είτε σε διακλάσεις θλίψης από τα πλευρικά στηρίγματα (έδρανα). Οι επιθεωρήσεις του σπηλαίου στις 31.5 και 1.6 έδειξαν ότι τα τμήματα που προορίζονται για χώροι αποθήκευσης βρίσκονται μέσα σε μετρίας στερεότητας ασβεστολιθικό ψαμμίτη, ο οποίος περιέχει επιμέρους λεπτά στρώματα ασβεστομάργας και ελαφρώς εύθρυπτων ψαμμιτών.

Από πάνω κείται μια πλάκα πάχους 70–80 cm από σκληρό ασβεστολιθικό ψαμμίτη, αρκετά φέρουσα, η οποία σχηματίζει συνεχώς την οροφή του σπηλαίου.

Η πλάκα αυτή διαπερνάται από ένα δίκτυο διακλάσεων και σχισμών, με πυκνότητα που μεταβάλλεται κατά τόπους, οι οποίες συνεχίζονται και μέσα στην υπερκείμενη σειρά πετρωμάτων πάχους 10–35 m, που αποτελείται από λιγότερο ευσταθείς ασβεστομάργες, άμμους και ψαμμίτες (Παράρτημα 1α). Αυτές οι διακλάσεις και οι σχισμές είναι εν μέρει φυσικές διακλάσεις απόσχισης που δημιουργήθηκαν κατά τη στερεοποίηση του πετρώματος, στο μεγαλύτερο όμως μέρος τους είναι διακλάσεις τάσεων που προκλήθηκαν από την πίεση των πετρωμάτων (γεωστατική πίεση). Μειώνουν την ευστάθεια και τη φέρουσα ικανότητα της πλάκας της οροφής σε επιμέρους σημεία σε πολύ σημαντικό βαθμό (Παράρτημα 1β). Εκεί όπου το πλάτος του σπηλαίου είναι πολύ μεγάλο, παρατηρούνται επιπλέον, στην εγκάρσια τομή της καμπτόμενης (βυθισμένης) πλάκας, στο κάτω μέρος ανοιχτές εφελκυστικές σχισμές έως 1 cm και, στο επάνω μέρος, κλειστές διακλάσεις θλίψης· τα στοιχεία αυτά αποτελούν ένδειξη ότι η επιτρεπόμενη για το πέτρωμα αντοχή σε κάμψη έχει υπερβληθεί τόσο σημαντικά, ώστε και για αυτά τα τμήματα της πλάκας —που δεν έχουν ακόμη αποκολληθεί σε αρμό στρώσης— η κατάρρευση επίκειται (Παράρτημα 1γ). Επιπλέον, έχουν σημασία και ορισμένες άλλες παρατηρήσεις: οι διακλάσεις θλίψης στους πεσσούς έδρασης.

Οι πεσσοί έχουν διάμετρο 4 m και πλέον, συχνά όμως μόλις 2 m. Πάνω τους εδράζεται ολόκληρο το σύμπλεγμα πετρωμάτων πάχους 10–35 m. Επειδή αυτό το τεράστιο υπερκείμενο φορτίο πρέπει να φέρεται ούτε από αντηρίδες ούτε από άλλες οπλίσεις που παραλαμβάνουν πίεση, αλλά αποκλειστικά από τους πεσσούς του πετρώματος, οι ίδιοι οι πεσσοί διαπερνώνται από πολυάριθμες διαγώνια προσανατολισμένες θλιπτικές ρωγμές· κατά μήκος αυτών, με την παραμικρή δόνηση, μπορούν να αποσπαστούν όγκοι και να οδηγήσουν την οροφή σε κατάρρευση.

Η διαδικασία αυτή φαίνεται ότι συνέβη στη μεγαλύτερη από τις δύο καταρρεύσεις της 30.5, διότι η πλάκα της οροφής έσπασε ομαλά (απότομα και «καθαρά») και στα δύο στηρίγματα, και επειδή κατά τόπους παρασύρθηκε μαζί και μια σφήνα του εδράνου (Παράρτημα 1δ). Επομένως, διατμητικές δυνάμεις προκάλεσαν την αποκοπή (διάτμηση) της πλάκας, ενώ η πίεση έδρασης προκάλεσε τη θραύση του εδράνου.

Η φέρουσα ικανότητα της πλάκας της οροφής πρέπει αφ’ εαυτής να χαρακτηριστεί ως πολύ καλή, κυρίως διότι η πλάκα είναι και επαρκώς ελαστική, ώστε να παραλαμβάνει και να κατανέμει την πίεση χωρίς να καταρρέει.

Παρατηρήθηκε ότι η πλάκα, σε άνοιγμα 15–17 m, κάμπτεται έως και 0,30 m στο μέσον της χωρίς να θρυμματίζεται και να καταρρέει.

Συνέπεια όμως αυτής της υπερβολικά έντονης κάμψης και του μεγάλου ανοίγματος ήταν πολυάριθμες θλιπτικές και εφελκυστικές διακλάσεις, κατά μήκος των οποίων με τον χρόνο θα επέλθει η κατάρρευση — και μάλιστα, όπως απεικονίζεται στο Παράρτημα 1ε, μέχρι την ουδέτερη γραμμή (στατικό μηδέν) της καμπτόμενης πλάκας.

Ένα μέσο άνοιγμα 6–8 m, σε σημεία μη διακλασμένα ή ελάχιστα διακλασμένα, θα μπορούσε ακόμη να θεωρηθεί επιτρεπτό.

Διαπιστώθηκαν όμως ανοίγματα 15–20 m, κατά τόπους έως και 30 m. Στα σημεία αυτά, μόνο το ίδιον βάρος της πλάκας της οροφής ανέρχεται σε 32.400–43.000, και σε άνοιγμα 30 m έως και 64.800 kg ανά τρέχον μέτρο.

Η πίεση της υπερκείμενης καλύπτρας πετρωμάτων πάχους 10–35 m δεν συνυπολογίζεται εδώ, διότι αυτή ασκείται στην πλάκα μόνο στα στηρίγματα και όχι εκεί όπου η πλάκα κρέμεται ελεύθερα.

Μια ακόμη παρατήρηση ήταν ότι οι δονήσεις που προκαλούνταν από τη λειτουργία του αεροσυμπιεστή γίνονταν σαφώς αισθητές μέσα στο πέτρωμα ακόμη και σε απόσταση 75 m. Αυτές, καθώς και άλλες δονήσεις —όπως ανατινάξεις, διέλευση οχημάτων και βάδισμα, ενδεχομένως ακόμη και απλές συνομιλίες— είναι κατά πάσα πιθανότητα οι αιτίες που πυροδοτούν τις καταρρεύσεις της οροφής.

Στο πλαίσιο αυτό, αξίζει να σημειωθεί το γνωστό φαινόμενο ότι χιονοστιβάδες αποκολλούνται ήδη και μόνο από τον ήχο, ή ότι πετρώματα που εκτέθηκαν σε απότομες θερμοκρασιακές μεταβολές και απέκτησαν εξωτερικά αόρατες ρωγμές μπορούν να διαρραγούν με την παραμικρή επαφή.

Παντού στο σύστημα των σπηλαίων μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι οροφή και στηρίγματα βρίσκονται υπό ισχυρές εσωτερικές τάσεις και ότι αρκεί μια ελάχιστη δόνηση για να προκληθούν καταρρεύσεις.

Για τον κατά το δυνατόν αποκλεισμό περαιτέρω καταρρεύσεων προτείνεται: Η μείωση του ανοίγματος όλων των τμημάτων του σπηλαίου που προορίζονται ως χώροι αποθήκευσης σε ανώτατο όριο 7 m, και —σε περίπτωση σχισμένης πλάκας οροφής ή διατμημένων πεσσών έδρασης— σε ανώτατο όριο 5 m. Αυτό επιτυγχάνεται με την ανέγερση ισχυρών και πλατιών τοίχων αντιστήριξης, και μάλιστα κατά τρόπο ώστε η πλάκα της οροφής να αποσπάται με ανατίναξη μόνο σε εκείνα τα σημεία όπου η κάμψη της είναι τόσο μεγάλη, ώστε να αναμένεται η άμεση κατάρρευσή της.

Κατά τα λοιπά όμως η πλάκα της οροφής πρέπει υπό οποιεσδήποτε συνθήκες να διατηρηθεί, διότι το υπερκείμενο στρώμα ασβεστομάργας έχει μικρή μόνο φέρουσα ικανότητα και, μακροπρόθεσμα, εντελώς ανεπαρκή συνοχή (αντοχή σε κάμψη), ώστε να αντέξει έστω και μικρά ανοίγματα 5–6 m. Πέραν αυτού, η ασβεστομάργα που βρίσκεται πάνω από τη στερεή πλάκα της οροφής αποσαθρώνεται ευκολότερα και τείνει σε λεπτή, εύθρυπτη αποσάθρωση.

Επιπλέον θραύεται πολύ ευκολότερα —ιδίως στα στηρίγματα— διότι αυτό το στρώμα δεν αποκολλάται, όπως η στερεή πλάκα, από τα υπερκείμενα στρώματα, και επομένως πρέπει να φέρει και στο μέσον μεγάλο μέρος της επικαθήμενης συνολικής καλύπτρας πάχους 10–35 m. Η ενδεικτική διάταξη των τοίχων αντιστήριξης που απεικονίζεται στο Παράρτημα 2 συνιστάται προς εφαρμογή ως η στατικά κατάλληλη για τον ασβεστόλιθο, με την οποία δημιουργούνται επαρκείς αποθηκευτικοί χώροι.

Στην επίβλεψη του έργου (Δ.Μηχ.Νότου) δόθηκε επιπλέον εντολή να αρχίσει την ανέγερση ισχυρών τοίχων αντιστήριξης στις εισόδους και, στη συνέχεια, να προχωρήσει από εκεί προς το εσωτερικό του σπηλαίου, ώστε να εξασφαλίζεται η ασφάλεια του εργατικού δυναμικού.

Η είσοδος στο σπήλαιο απαγορεύθηκε αμέσως.

Πίνακας διανομής: 1 × Δ.Μηχ.Νότου 1 × Υπηρεσία Κατασκευών Πεδίου της Αεροπορίας Κρήτης, Wutes 1 × Επιτελείο Αεροπορικού Τομέα Κρήτης, Διοίκ. ΙΙ Κατασκευές, Χανιά 1 × Διοικητής Μηχανικού παρά τω Διοικητή Φρουρίου Κρήτης 1 × Διοικητής Μηχανικού Φρουρίου ΙΙ 1 × Επιτελείο Στρατιωτικής Γεωλογίας (W.G.St.29) Wannsee, μέσω του Επιθεωρητή Οχυρώσεων Ανατολής 1 × Αρχείο/σχέδιο Υπ. Στρατ.

Γεωλογίας 10 7 × (σύνολο) Κατ’ εντολή και ως αναπληρωτής, Κλάιν Τεχνικός Σύμβουλος Πολεμικής Διοίκησης. Θεωρήθηκε: Συνταγματάρχης και Διοικητής Μηχανικού.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 στη Γνωμοδότηση αρ. 225 της 6.6.43 περί του συστήματος σπηλαίων της Γόρτυνας α) Τομή στην 1η είσοδο.

Επιγραφές στρωμάτων (από πάνω προς τα κάτω): Ασβεστομάργα — Άμμος — Πλάκα οροφής — Ασβεστολιθικός ψαμμίτης — Ψαμμίτης. β) Σκαρίφημα των διακλάσεων της οροφής στο δεξιό τμήμα του σπηλαίου. Επιγραφές: Πλευρικά τοιχώματα.

Κλίμακα σε dm. (προς β) Πεσσός στήριξης στο σημείο Α. Επιγραφή: Πλάκα οροφής. γ) Διάκλαση (κατακερματισμός) της καμπτόμενης πλάκας της οροφής στη 2η είσοδο του σπηλαίου. δ) Διάτμηση (αποκοπή) της πλάκας της οροφής στα ακρόβαθρα και θραύση των ακρόβαθρων, σε μια παλαιά κατάρρευση κοντά στη 2η είσοδο του σπηλαίου. ε) Θολωτές αποκολλήσεις της οροφής εξασθενίζουν τη φέρουσα ικανότητα μέχρι την κατάρρευσή της. Επιγραφές: Ζώνη θλίψης — Ουδέτερη γραμμή (μηδενική) — Ζώνη εφελκυσμού.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 στη Γνωμοδότηση αρ. 225 της 6.6.43 περί του συστήματος σπηλαίων της Γόρτυνας Κάτοψη: τοίχοι αντιστήριξης σε αποστάσεις 7,00 m μεταξύ τους· σημεία Α και Β. Τομή Α–Β: πεσσοί/τοίχοι, αποστάσεις 7,00 m, ύψος 2,00 m. Κλίμακα σε m.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους