Original Post

Πλήρες Κείμενο:

https://www.ionikienotita.gr/?p=54646 Το κενό πολιτικής εκπροσώπησης και νέα δεδομένα στην κεντρική σκηνή – Του Μιχάλη Κωνσταντή Posted by Σαράντος Φιλιππόπουλος

--------------------------------------------------------------------- Συναδέλφισσες – Συνάδελφοι, Ο νομικός, δημοσιογράφος, πολιτικός και κοινωνικός αναλυτής, καθώς και εκλεκτό μέλος της Ιονικής Οικογένειας, αγαπητός Μιχάλης Κωνσταντής γνωρίζετε ότι μας κάνει συχνά την τιμή να συνεισφέρει στην ανανέωση του ενδιαφέροντος και την ποικιλία της θεματολογίας της ιστοσελίδας μας.

Τα ποικίλα ενδιαφέροντα της πολυσχιδούς προσωπικότητας του Μιχάλη επεκτείνονται σαφώς και στις εξελίξεις στην εσωτερική πολιτική σκηνή.

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια εκτενή και πολυπαραγοντική ανάλυση, η οποία επιχειρεί να προσεγγίσει τις τρέχουσες εξελίξεις στην ελληνική πολιτική σκηνή. Ο Μιχάλης εξετάζει ένα ευρύ φάσμα παραμέτρων, αναζητώντας τις βαθύτερες αιτίες των μεταβολών που παρατηρούνται σήμερα στο πεδίο της πολιτικής εκπροσώπησης, των κομματικών ανακατατάξεων και της κοινωνικής επιρροής.

Πρόκειται για μία ανάλυση που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το δημόσιο διάλογο, ανεξαρτήτως αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τα συμπεράσματα και τις εκτιμήσεις που διατυπώνονται. Ο Σύλλογός μας βεβαίως, παραμένει πάντα ανοιχτός, χωρίς ιδεοληψίες και προωθεί τον πολιτισμένο και σοβαρό διάλογο.

Για το λόγο αυτό, είμαστε πάντοτε πρόθυμοι να φιλοξενήσουμε και άλλες αναλύσεις, προσεγγίσεις ή απόψεις συναδέλφων, οι οποίοι επιθυμούν να καταθέσουν με σοβαρότητα, τεκμηρίωση και υπευθυνότητα τη δική τους ανάγνωση των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων.

————————————————————————— ΚΕΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗΣ ΚΑΙ ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ Η ελληνική κοινωνία απογοητευμένη, όλα τα τελευταία χρόνια, από την Πολιτική και το πολιτικό προσωπικό συνολικά, στρέφει το ενδιαφέρον της σε νέα ρεύματα που ζητούν, πλέον, πολιτική έκφραση, αλλά και την κάλυψη ενός πανθομολογούμενου κενού πολιτικής εκπροσώπησης.

Ως επιταχυντής της ανασύνθεσης του πολιτικού σκηνικού φαίνεται πως λειτουργεί η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με το νεότευκτο κόμμα του «ΕΛΑΣ» (Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη). Και οι πρώτες αναταράξεις καταγράφονται ήδη στον ευρύτερο χώρο της κεντροαριστεράς. Η Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία φαίνεται να έχει φτάσει προ πολλού στα όριά της, έχοντας… επιτελέσει προ πολλού το σημαντικό, σε κάθε περίπτωση, έργο της.

Και πλέον, οι ίδιες οι κοινωνικές και οικονομικές ανακατατάξεις στη χώρα τείνουν να ακυρώσουν δομές και βεβαιότητες, σε μια κοινωνία που, όλα τα τελευταία χρόνια, υφίσταται οβιδιακές μεταμορφώσεις.

Η επιτάχυνση για τη δημιουργία κάποιων νέων πολιτικών σχηματισμών συνδέεται άμεσα με τις γενικότερες αλλαγές που επαναπροσδιορίζουν τον κομματικό χάρτη της χώρας.

Η ανάδυση νέων σχημάτων σε όλες τις πτέρυγες του πολιτικού φάσματος αλλά και στον κοινωνικό χώρο λειτουργεί ως καταλύτης, καθώς διαπιστώνεται από πολλές πλευρές διευρυνόμενο έλλειμμα εκπροσώπησης στα δεξιά, στο κέντρο και στα αριστερά του υφιστάμενου συστήματος εξουσίας.

Τα πολυποίκιλα μηνύματα καταφθάνουν από τη βάση και η διάχυτη δυσαρέσκεια των παραδοσιακών ψηφοφόρων ωθεί τις εξελίξεις προς μια καθοριστική τροχιά.

Επιπροσθέτως, με την φθίνουσα πορεία ή ακόμη και την κατάρρευση ιστορικών πολιτικών σχηματισμών, φαίνεται να πλησιάζει και η ώρα για την ενδεχόμενη «διάδοχη» κατάσταση του υφιστάμενου «κουρασμένου» θεσμικού -και όχι μόνον- πλαισίου.

Και ως εκ τούτου, ίσως, να σήμανε η στιγμή για την Δ΄ Ελληνική Δημοκρατία, καθώς το αίτημα «θεσμικών» επανεκτιμήσεων καθίσταται επιτακτικό.

Ειδικότερα, στο πλαίσιο της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας (1974-σήμερα), η οικονομική κρίση στη χώρα, πέραν όλων των μεγάλων και δυσεπίλυτων προβλημάτων, ανέδειξε και το μείζον ζήτημα της «πολιτικής εκπροσώπησης», αλλά και της περαιτέρω θεσμικής θωράκισης της Δημοκρατίας μας.

Με κόμματα και πολιτικούς ηγέτες κατώτερους των περιστάσεων και των προσδοκιών του λαού.

Με ένα πολιτικό προσωπικό «μοιραίο και άβουλο», περιορισμένης παιδείας και πολιτικής συγκρότησης, που αναδείχθηκε, είτε μέσα από κομματικούς σωλήνες είτε με όρους νεποτισμού (γόνοι πολιτικών τζακιών), αναμηρυκάζει κομματικές γραμμές και αναλώνεται σε φτηνές τηλεοπτικές παρουσίες, που ολοένα και περισσότερο απωθεί τον ελληνικό λαό.

Η πολιτική ρευστότητα, δεν περιορίζεται πλέον στην Κεντροαριστερά: η εμφάνιση της Μαρίας Καρυστιανού και το ενδεχόμενο ίδρυσης νέου κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά δείχνουν ότι οι μετακινήσεις μπορεί να αγγίξουν και το εκλογικό ακροατήριο της Νέας Δημοκρατίας, ανοίγοντας έναν ευρύτερο κύκλο αναδιαμόρφωσης του πολιτικού χάρτη.

Επιπροσθέτως, η Βουλή αριθμεί πλέον 40 ανεξάρτητους βουλευτές, οι οποίοι αποτελούν αριθμητικά τη δεύτερη δύναμη του Κοινοβουλίου, μια άτυπη δηλαδή και «ακέφαλη» αξιωματική αντιπολίτευση.

Αναταράξεις στον χώρο της Δεξιάς αναμένεται να φέρει ο Αντώνης Σαμαράς, εφόσον ο πρώην πρωθυπουργός προχωρήσει στη δημιουργία νέου κόμματος.

Υπό αυτό το πρίσμα, θα μπορούσε να ανοίξει και δεύτερο μέτωπο ανακατατάξεων, αυτή τη φορά στα δεξιά της κυβερνητικής παράταξης.

Και τότε η σημερινή ρευστότητα δεν θα μοιάζει με παρένθεση, αλλά με προοίμιο μιας πολύ ευρύτερης αναμόρφωσης του πολιτικού χάρτη.

Με όλα αυτά τα «τεκτονικά» νέα δεδομένα, είναι ανάγκη να γίνει κάποιας μορφής σύγκριση της ελληνικής κοινωνίας στη «Μεταπολίτευση», κάνοντας μια όσο γίνεται πιο σύντομη αναδρομή.

Όχι, μόνο, ιστορική αλλά κοινωνιολογική και πολιτική, καθώς μετεξελίχθηκαν οι κοινωνικές τάξεις, μετακινήθηκαν οι προσδοκίες και άλλαξαν αισθητά οι μορφές εκπροσώπησης.

Οφείλουμε να επισημάνουμε, ότι το ΠΑΣΟΚ συγκροτήθηκε το 1974, ως πολιτική έκφραση μιας κοινωνίας που έβγαινε από τη δικτατορία, κουβαλούσε τα τραύματα του Εμφυλίου και της μετεμφυλιακής Δεξιάς, αλλά ταυτόχρονα ζούσε μια μεγάλη κοινωνική μετάβαση: αστικοποίηση, εσωτερική μετανάστευση, άνοδο της εκπαίδευσης, διεύρυνση των μεσαίων στρωμάτων, είσοδο νέων κοινωνικών ομάδων στη δημόσια ζωή.

Στο πλαίσιο αυτό, οι αγρότες, οι μικρομεσαίοι, οι αυτοαπασχολούμενοι, οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι εργάτες, οι βιοτέχνες, οι μικρέμποροι, οι νέοι που έμπαιναν στα πανεπιστήμια και τα παιδιά της εσωτερικής μετανάστευσης αποτελούσαν το κοινωνικό σώμα που ζητούσε αναγνώριση.

Δεν ζητούσε μόνο καλύτερο εισόδημα.

Ζητούσε αξιοπρέπεια, συμμετοχή, πολιτική νομιμοποίηση, πρόσβαση στο κράτος, κοινωνική άνοδο.

Αυτούς εξέφρασε κατά βάση το ΠΑΣΟΚ (που έφερε στο προσκήνιο και τους αποκλεισμένους λόγω κοινωνικών φρονημάτων, πολίτες). Όχι μια κλασική βιομηχανική εργατική τάξη, όπως στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, αλλά ένα ευρύ μπλοκ «μη προνομιούχων», που ένιωθαν αποκλεισμένοι από το μετεμφυλιακό κράτος και τα δίκτυα εξουσίας του.

Το σύνθημα της «Αλλαγής» δεν ήταν απλώς ιδεολογικό.

Ήταν κοινωνιολογικό.

Σήμαινε μεταξύ άλλων «να μπούμε κι εμείς στο κράτος, στην εκπαίδευση, στην κατανάλωση, στην εξουσία, στην αξιοπρέπεια.

Η ιδρυτική Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη συμπύκνωνε αυτό το αίτημα στο τρίπτυχο «Εθνική Ανεξαρτησία - Λαϊκή Κυριαρχία - Κοινωνική Απελευθέρωση». Ο Ανδρέας Παπανδρέου έδωσε πολιτική γλώσσα σε στρώματα που υπήρχαν κοινωνικά, αλλά δεν είχαν ακόμη αποκτήσει πλήρη πολιτική έκφραση. Το ΠΑΣΟΚ δεν τα δημιούργησε, ωστόσο, τα αναγνώρισε, τα οργάνωσε και τα μετέτρεψε σε πλειοψηφικό ιστορικό μπλοκ.

Τα στρώματα αυτά σε μεγάλο βαθμό αστικοποιήθηκαν, λίαν συντόμως.

Οι αγρότες έγιναν ιδιοκτήτες, συνταξιούχοι, επιδοτούμενοι παραγωγοί, γονείς παιδιών που σπούδασαν και εγκαταστάθηκαν στις πόλεις.

Οι μικρομεσαίοι εντάχθηκαν στο μεταπολιτευτικό μοντέλο της κατανάλωσης, της αντιπαροχής, της τραπεζικής πίστης και της μικρής επιχείρησης.

Οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι επαγγελματικές ομάδες έγιναν μέρος ενός διευρυμένου κοινωνικού κράτους.

Η πρώτη γενιά των «μη προνομιούχων» απέκτησε κατοικία, εισόδημα, πτυχία για τα παιδιά της, πρόσβαση στο κράτος και κοινωνική ορατότητα.

Αυτή ήταν επιτυχία για το ΠΑΣΟΚ, αλλά ήταν και η αρχή της μετάλλαξής του, συγχρόνως.

Διότι το κόμμα που εξέφρασε την κοινωνική άνοδο έγινε σταδιακά κόμμα διαχείρισης της ανόδου.

Κόμμα διαχείρισης και νομής της εξουσίας.

Από κίνημα κοινωνικής ένταξης έγινε μηχανισμός εξουσίας και θιασώτης του πελατειακού κράτους, προκειμένου να αναπαράγεται και να «διαιωνίζεται» απρόσκοπτα.

Από έκφραση των αποκλεισμένων έγινε μέρος του κράτους.

Από κόμμα των «μη προνομιούχων» έγινε κόμμα των… ενσωματωμένων.

Αστικοποιήθηκε η ίδια η κοινωνική του βάση, καθώς τα στρώματα που το ανέδειξαν απέκτησαν ιδιοκτησία, κρατική σχέση, επαγγελματική θέση, θεσμική ένταξη.

Η οικονομική κρίση και τα μνημόνια διέλυσαν το κοινωνικό συμβόλαιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε αυτή η άνοδος.

Το μεταπολιτευτικό μοντέλο, με όλα τα θετικά και τις παθογένειές του, κατέρρευσε.

Η μικρή ιδιοκτησία πιέστηκε.

Οι μικρομεσαίοι συνεθλίβησαν.

Η εργασία υποτιμήθηκε.

Η νεολαία μετανάστευσε.

Το κοινωνικό κράτος περιορίστηκε.

Η μεσαία τάξη φοβήθηκε την κάθοδο.

Και το ΠΑΣΟΚ, ταυτισμένο με τη μνημονιακή διαχείριση, έχασε τη συμβολική και πολιτική σχέση με τη βάση που το είχε φέρει στην εξουσία.

Το 2012 έγινε ο πολιτικός σεισμός. Το ΠΑΣΟΚ κατέρρευσε, ο δικομματισμός έσπασε και ο ΣΥΡΙΖΑ μετατράπηκε από μικρό κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς σε κεντρικό φορέα αντιμνημονιακής εκπροσώπησης. Ο Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ εξέφρασαν κυρίως τους αποδιαρθρωμένους της κρίσης: τα στρώματα που είχαν ήδη ενταχθεί στη μεταπολιτευτική κοινωνική άνοδο και είδαν μετά το 2010 το έδαφος να χάνεται κάτω από τα πόδια τους.

Συγχρόνως, εξέφρασε την οργή κατά των μνημονίων, την κοινωνική ταπείνωση της μεσαίας τάξης, τον φόβο της φτωχοποίησης, την ανεργία των νέων, την ανασφάλεια των μισθωτών, την αγανάκτηση των δημοσίων υπαλλήλων, την απελπισία των μικρομεσαίων, αλλά και την ανάγκη ενός μεγάλου τμήματος της κοινωνίας να τιμωρήσει το παλιό πολιτικό σύστημα.

Δεν ήταν μόνο αριστερή η ψήφος που πήγαινε στις κάλπες του ΣΥΡΙΖΑ.

Ήταν ψήφος διαμαρτυρίας, αντιμνημονιακή ψήφος.

Ήταν ψήφος κοινωνικής απόγνωσης, ψήφος εναντίον της «μεταπολιτευτικής ενοχής». Ο Τσίπρας εξέφρασε τότε την υπόσχεση ότι η χώρα μπορούσε να συγκρουστεί με τους δανειστές χωρίς να πληρώσει το κόστος της ρήξης.

Αυτή ήταν η μεγάλη γοητεία του 2015: αξιοπρέπεια χωρίς έξοδο, αντίσταση χωρίς καταστροφή, τέλος των μνημονίων χωρίς πλήρη ανατροπή της ευρωπαϊκής πορείας.

Η κοινωνία ήθελε να πιστέψει ότι υπήρχε ένας τρίτος δρόμος ανάμεσα στην υποταγή και την περιπέτεια.

Μετά το δημοψήφισμα και την υπογραφή του τρίτου μνημονίου, όμως, ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε μεγάλο μέρος της αντισυστημικής του φόρτισης.

Από κόμμα διαμαρτυρίας έγινε κόμμα διαχείρισης.

Από κόμμα της ρήξης έγινε κόμμα κυβερνητικού ρεαλισμού.

Από πολιτική έκφραση της οργής έγινε μέρος της μεταμνημονιακής κανονικότητας.

Γι’ αυτό και η κοινωνική του δυναμική άρχισε να φθίνει.

Στη σημερινή δύστοκη πολιτικο-κοινωνική και οικονομική συγκυρία, τα ποικιλώνυμα και εν πολλοίς μετεξελισσόμενα κοινωνικά στρώματα δεν ζητούν απλώς άνοδο ή προστασία από την πτώση, αλλά αποκατάσταση εμπιστοσύνης.

Στο κράτος, στη Δικαιοσύνη, στη Δημοκρατία, στην ίδια τη δυνατότητα της χώρας να λειτουργήσει.

Η κοινωνία του 2026 δεν μοιάζει με την κοινωνία του 1974.

Τότε η Ελλάδα ήταν φτωχότερη, αλλά κοινωνικά κινητική, δημογραφικά ζωντανή και με προσδοκία ανόδου.

Σήμερα είναι πιο μορφωμένη και πιο αστική, αλλά πιο γερασμένη, πιο κουρασμένη, πιο δύσπιστη και πιο φοβισμένη.

Η χώρα έχει χάσει πληθυσμό, παραγωγική βάση, νέους ανθρώπους με γνώση, κοινωνική αυτοπεποίθηση και θεσμική εμπιστοσύνη.

Τα νέα κοινωνικά στρώματα που ζητούν έκφραση δεν είναι ίδια με του 1974.

Είναι οι μικρομεσαίοι που πιέζονται από φόρους, τράπεζες, funds, ενεργειακό κόστος και αθέμιτο ανταγωνισμό.

Είναι οι νέοι πτυχιούχοι που δεν βλέπουν προοπτική ή φεύγουν στο εξωτερικό.

Είναι οι εργαζόμενοι που έχουν δουλειά αλλά δεν έχουν αξιοπρεπές εισόδημα.

Είναι οι οικογένειες που πιέζονται από στέγη, ακρίβεια και ανασφάλεια.

Είναι οι αγρότες που δεν είναι πια πλειοψηφικό κοινωνικό σώμα, αλλά παραμένουν κρίσιμοι για την περιφέρεια, την παραγωγή και την αυτάρκεια.

Είναι οι πολίτες που δεν ζητούν μόνο χρήματα, αλλά δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια και λειτουργία του κράτους.

Αυτό είναι το νέο κοινωνικό ακροατήριο.

Δεν είναι ενιαία τάξη.

Είναι ένα μπλοκ κοινωνικής απογοήτευσης και θεσμικής απαίτησης.

Δύο νέα κόμματα, αρκούντως προσωποπαγή, μπήκαν εσχάτως στο πολιτικό κάδρο της νέας αβέβαιης και δύσβατης εποχής, που μπορεί και να κλείσει τον μακρύ κύκλο της «Μεταπολίτευσης»: η «ΕΛΑΣ» και η «ΕΛΠΙΔΑ για τη Δημοκρατία». Και ένα τρίτο, το κόμμα του Αντώνη Σαμαρά αναμένεται, οσονούπω.

Η «ΕΛΑΣ» δεν φαίνεται να «καίγεται», προκειμένου να υπερασπιστεί άκριτα και άκρατα την περίοδο του «κυβερνητικού» ΣΥΡΙΖΑ και η «ΕΛΠΙΔΑ» της Καρυστιανού μπαίνει με προσδοκίες στον ευρύτερο πολιτικό στίβο.

Επιχειρώντας να μιλήσουν μια διαφορετική γλώσσα, αμφότεροι, με βάση και τα νέα δεδομένα που έχουν διαμορφωθεί στη χώρα.

Γιατί το πρόβλημα σήμερα δεν είναι μόνο κοινωνικό ή οικονομικό.

Είναι θεσμικό και υπαρξιακό.

Η ελληνική κοινωνία δεν ζητά απλώς ένα άλλο κόμμα (έχει, ήδη, πολλά). Ζητά ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο.

Ζητά ένα κράτος που λειτουργεί, Δικαιοσύνη που πείθει, Δημοκρατία που δεν ευτελίζεται, θεσμούς που δεν χειραγωγούνται, παραγωγή που στηρίζει τη χώρα, εξωτερική πολιτική που δεν δορυφοροποιεί την Ελλάδα.

Η ευκαιρία για τα νέα κόμματα, βρίσκεται ακριβώς εδώ: να εκφράσουν όσους δεν θέλουν απλώς αντιπολίτευση, αλλά αποκατάσταση εμπιστοσύνης.

Όσους δεν είναι ακροδεξιοί, αλλά είναι πατριώτες.

Όσους δεν είναι αντικρατιστές, αλλά θέλουν κράτος δικαίου.

Όσους δεν είναι αντισυστημικοί, αλλά θεωρούν ότι το σημερινό σύστημα έχει υπονομεύσει τους ίδιους τους θεσμούς του, φτάνοντας στα απώτερα όρια του. Το ΠΑΣΟΚ του 1974 ήταν η «απάντηση» στη μεταδικτατορική και μετεμφυλιακή Ελλάδα. Ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν «απάντηση» στην κοινωνική έκρηξη της μνημονιακής κρίσης.

Με το σύγχρονο αίτημα των πολιτών, πλέον, να μην απαιτεί πρωτίστως ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, για να μοιράσει προσόδους, όπως έκανε συχνά η «κυβερνώσα Μεταπολίτευση», αλλά για να ανασυσταθούν οι θεσμοί, η παραγωγή, η εμπιστοσύνη και η τρωθείσα εθνική αξιοπρέπεια. Μιχάλης Κωνσταντής

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους