Original Post

Πλήρες Κείμενο:

ΕΠΙΜΕΝΙΔΗΣ (6ος πκχ αιώνας) Ο φημισμένος Κρητικός μάντης, φιλόσοφος, νομοθέτης, ποιητής, προφήτης, ιερέας και καθαρτής, φίλος του Απόλλωνος και των Μουσών, και μετενσάρκωση του ήρωα Αιακού, μυθικού βασιλιά της Αίγινας. Από Helena Koumpenaki Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική παράδοση και γραμματεία, υπήρξε από τις πλέον θρυλικές, σεβαστές, αλλά και ανεξιχνίαστες φυσιογνωμίες του αρχαίου ελληνικού κόσμου.

Το όνομά του αναφέρεται μαζί με τον Ορφέα, τον Πυθαγόρα και τον Εμπεδοκλή και υποδηλώνει κάτοχο μυστικής και υπερανθρώπινης γνώσης.

Πράγματι, η φυσιογνωμία του ήταν τυλιγμένη σε απίθανους θρύλους και μυθικές παραδόσεις, που, όμως, οι αρχαίοι Έλληνες τον ανέφεραν πάντα με ιδιαίτερο σεβασμό.

Μερικοί αρχαίοι συγγραφείς τον συγκαταριθμούν στους επτά σοφούς, εξαιρώντας τον Περίανδρο. Ο Επιμενίδης φέρεται να είναι ο ίδιος ο πρώτος που υποστήριξε ότι είναι η μετενσάρκωση (η μετάβαση της ψυχής) του Αιακού, του γιου του Δία και της Αίγινας, ο οποίος ήταν γνωστός για τη δικαιοσύνη του.

Η πληροφορία αυτή διασώζεται από αρχαίους συγγραφείς, με αναφορές στον Θεόπομπο και άλλους, οι οποίοι συνδέουν τον Επιμενίδη με την ορφική-πυθαγορική θεωρία περί μετενσάρκωσης.

Πέρα από τη σύνδεσή του με τον Αιακό, είναι διάσημος από τα θαύματα του Επιμενίδειου βίου, απ' τα οποία τα πιο πολυθρύλητα ήταν δύο: Η κάθαρση της Αθήνας και ο μαντικός ύπνος στο άντρο (σπήλαιο). Η πρώτη ιστορία έχει ιστορικό υπόβαθρο, ενώ η δεύτερη αντανακλά τις μυστικιστικές και εκστατικές εμπειρίες του Επιμενίδη και πιθανότατα προέρχεται από το έργο του «Θεογονία». Ο 57ετής ύπνος του σε μια σπηλιά και οι καθαρτήριες ικανότητές του είναι γεγονός που ενίσχυε την αντίληψη ότι ήταν ένα πρόσωπο "αγαπημένο των θεών" ή ενσαρκωμένος ήρωας.

Η αναφορά αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο των θρησκευτικών και φιλοσοφικών αντιλήψεων της εποχής για τη μετενψύχωση, όπου εξέχουσες πνευματικές προσωπικότητες ταυτίζονταν με ηρωικές μορφές του παρελθόντος.

Γεννήθηκε στην Κνωσό ή Φαιστό περίπου το 650 πκχ. - Ήταν γιος μιας νύμφης (στην αρχαία ελληνική μυθολογία, ήταν γυναικείες θεότητες της φύσης). Σύμφωνα με όσα γράφει ο Θεόπομπος και πολλοί άλλοι συγγραφείς, ήταν γιος του Φαιστίου· κατ' άλλους, του Δωσιάδα, και κατ' άλλους του Αγήσαρχου.

Έλεγαν, δε, ότι η μητέρα του ήταν η νύμφη Βάλτη, μια παραλλαγή της κρητικής Αρτέμιδος. Ήταν Κρητικός, μολονότι τα μακριά μαλλιά του δεν έδιναν την εντύπωση Κρητικού.

Ακόμη και στην εξωτερική του εμφάνιση (όπως περιγράφεται από τον Διογένη Λαέρτιο, «Βίοι φιλοσόφων») έμοιαζε με Κούρο της αρχαϊκής τέχνης (είχε εκπληκτικά μακριά μαλλιά), ενώ οι θαυμαστές του τον αποκαλούσαν Κουρήτη. Οι Κρήτες πίστευαν ότι, ο Επιμενίδης, ήταν ένας από τους παλιούς «Κουρήτες» (μυθικοί δαίμονες, ακόλουθοι της Κυβέλης = Φρυγική θεότητα της γονιμότητας – στην Κρήτη) ή «Κορύβαντες» (μυθικοί δαίμονες, ιερείς της Κυβέλης), που, κατά την παράδοση, δίδαξαν τον πολιτισμό και την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων.

Με αυτά σχετίζεται φαίνεται και η παράδοση ότι είχε αλληλογραφία με το Σόλωνα, όταν εκείνος προσπαθούσε να επιβάλει νέους σωτήριους νόμους για την Αθήνα. - Είχε κοιμηθεί 57 χρόνια «μυητικού» (εισαγωγή στα θρησκευτικά μυστήρια) ύπνου μέσα σε μια σπηλιά.

Η παροιμιώδης φράση «Επιμενίδειος ύπνος» συνδέεται με τη μυθική παράδοση και όταν αυτό και άλλα παρόμοια μαθεύτηκαν, οι Έλληνες πίστεψαν ότι, ο Επιμενίδης, ήταν ιδιαίτερα αγαπητός από τους θεούς και ότι ήταν προικισμένος με μαντικές και θαυματουργές ικανότητες.

Κάποτε που τον έστειλε ο πα­τέρας του να ψάξει για κάποιο πρόβατο στο χωράφι, περιπλανήθηκε και μπήκε σ' ένα σπήλαιο, όπου ξάπλωσε και κοιμήθηκε πενήντα επτά χρόνια.

Όταν ξύπνησε, άρχισε πάλι να ψάχνει για το πρόβατο, γιατί νόμιζε ότι είχε πάρει έναν μικρόν υπνάκο.

Κα­θώς δεν το 'βρισκε, και έβλεπε τα πάντα αλλαγμένα γύρω του, και το χωράφι να το έχει άλλος, γύρισε στην πόλη απορημένος.

Έφτασε στο σπίτι του και τον ρωτούσαν ποιος είναι.

Ο νεώτερος αδελφός του, γέροντας πια, του αποκάλυψε ότι είχαν περάσει 57 χρόνια.

Σύμφωνα με τον Μάξιμο τον Τύριο, το μεσημέρι που τον έπιασε βαθύς ύπνος στο άντρο του Δικταίου Διός συνάντησε θεούς, ανάμεσά τους τη θεά Αλήθεια και τη θεά Δίκη.

Αυτή είναι η πηγή της σοφίας του.

Το πράγμα μαθεύτηκε από όλους τους Έλλη­νες, που τον θεώρησαν ιδιαίτερα αγαπητό στους θεούς. - Ήταν μετενσάρκωση (η μετάβαση της ψυχής, μετά το θάνατο, σε άλλο ζωντανό οργανισμό – μετεμψύχωση) του ήρωα Αιακού.

Ο ίδιος έλεγε ότι είχε ζήσει πολλές ζωές (μετεμψυχώσεις) και πολλοί πίστευαν ότι η ψυχή του έβγαινε από το σώμα του και ξαναγύριζε σ' αυτό, όποτε εκείνος ήθελε. Ο Αιακός ήταν γιος του Δία και της νύμφης Αίγινας, κόρης του ποταμού Ασωπού, οικιστής και πρώτος βασιλιάς του νησιού, που πρώτα ονομαζόταν Οινώνη και το οποίο κάποια στιγμή έμεινε χωρίς κατοίκους.

Αυτό έγινε όταν ο Ήρα έμαθε ότι ο Δίας απέκτησε κι άλλο γιο και από τον θυμό της έστειλε ένα φίδι σε ένα ποτάμι της Αίγινας, όπου γέννησε χιλιάδες αυγά και φίδια κατέκλυσαν το νησί.

Ένας ζεστός αέρας επίσης που κράτησε για μήνες, ξέρανε το νησί.

Κάτω από αυτές τις σκληρές συνθήκες οι κάτοικοι του νησιού πέθαναν και ο Αιακός απόμεινε μόνος.

Στις ικεσίες και τους θρήνους του απάντησε ο πατέρας του Δίας με κεραυνό και κάνοντας να φυτρώσει μια βαλανιδιά, το ιερό δέντρο του ουράνιου πατέρα.

Όταν ο Αιακός είδε μια μεγάλη σειρά από μυρμήγκια που ζούσαν στο κοίλωμα του δέντρου να ανεβαίνουν στον κορμό της κρατώντας σπυριά, παρακάλεσε τον πατέρα του να του χαρίσει τόσους υπηκόους όσα ήταν και τα μυρμήγκια.

Και ο Δίας μεταμόρφωσε τα έντομα σε ανθρώπους, και ο Αιακός τους καινούργιους κατοίκους της Αίγινας τους ονόμασε Μυρμιδόνες (τους Μυρμιδόνες, αργότερα, τους βρίσκουμε να εκστρατεύουν στην Τροία με αρχηγό τον Αχιλλέα, απόγονο του Αιακού). Άνθρωπος σοφός, δίκαιος και ευσεβής, κυβέρνησε την Αίγινα με αυτές τις αρετές.

Και επειδή είχε βάλει τη δικαιοσύνη πάνω από τους γιους του και τους εξόρισε για το έγκλημά τους (τον φόνο του ετεροθαλή αδελφού τους Φώκου) τον είχαν σε εκτίμηση όλοι οι Έλληνες.

Κάποτε μάλιστα που έπεσε μεγάλη ξηρασία σε όλη την Ελλάδα ως τιμωρία που ο Πέλοπας είχε σκοτώσει, διαμελίσει και σκορπίσει τα μέλη του βασιλιά της Αρκαδίας Στύμφαλου, το μαντείο των Δελφών χρησμοδότησε πως μόνο ο Αιακός μπορούσε να τους σώσει.

Πράγματι, ο Αιακός προσευχήθηκε στον πατέρα όλων και δικό του πατέρα, τον Δία, που άκουσε την προσευχή του αγαπημένου γιου και έστειλε καταρρακτώδη βροχή.

Και έκτοτε ἱερὸν ἐν Αἰγίνῃ κατεστήσαντο κοινὸν τῶν Ἑλλήνων, οὗπερ ἐκεῖνος ἐποιήσατο τὴν εὐχήν (ό.π. 15.2). Ο Δίας είχε ιδιαίτερη συμπάθεια σε αυτόν τον ευσεβή και δίκαιο γιο και θέλησε να τον κάνει αγέραστο, αλλά αυτό ξεπερνούσε τη δικαιοδοσία του.

Όμως όταν πέθανε ο Αιακός και κατέβηκε στον Κάτω Κόσμο, τον υποδέχτηκαν ο Άδης και η Περσεφόνη με μεγάλες τιμές και τον όρισαν κλειδούχο και κριτή του Άδη μαζί με δυο άλλους γιους του Δία, τον Ραδάμανθη και τον Μίνωα.

Και ο μεν πρώτος έκρινε τους Ασιάτες νεκρούς, ο Αιακός τους Ευρωπαίους και ο Μίνωας αυτούς για τους οποίους οι αδελφοί του είχαν αμφιβολίες (Πλ., Γοργ. 523e-524a ). Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι, σύμφωνα με την παράδοση, το σώμα του ήταν γεμάτο (κατάστικτο) από πολλούς χρησμούς, από όπου και η παροιμία «Το Επιμενίδειο δέρμα». Παρ' όλ' αυτά, φαίνεται ότι ο Επιμενίδης είναι ένα ιστορικό πρόσωπο. Ο Διογένης Λαέρτιος (Έλληνας γιατρός και ιστορικός, 3ος κχ), στο σπουδαίο έργο του «ΒΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ», στην ομώνυμη βιογραφία, μας παρέχει συγκεντρωμένες και περισσότερες πληροφορίες, καθώς και τις διάφορες εκδοχές ή παραδόσεις, που είχαν καταγράψει διάφοροι αρχαίοι συγγραφείς για εκείνον. -Οι Αθηναίοι λένε ότι όταν η πόλη τους μαστιζόταν από πανούκλα ή ανάλογες συνέπειες από το «Κυλώνειο Άγος», κάλεσαν τον Επιμενίδη, που ήρθε και έκανε «καθαρμό», σώζοντας την πόλη από αυτό το κακό, αφού αρνήθηκε την αμοιβή που του πρόσφεραν γι' αυτό.

Όταν οι Αθηναίοι προσεβλήθησαν από πα­νούκλα και η Πυθία έβγαλε χρησμό ότι πρέπει να καθαρισθεί η πόλη, έστειλαν ένα πλοίο στην Κρήτη με τον Νικία του Νικήρατου να προσκαλέσουν τον Επιμενίδη.

Πραγματικά, αυτός ήρθε στην Αθήνα κατά την 46ην Ολυμπιάδα (595-592 πκχ), καθάρισε την πόλη και σταμάτησε την πανούκλα, με τον εξής τρόπο: Πήρε κάμποσα πρόβατα, άσπρα και μαύρα, και τα πήγε στον Άρειο Πάγο.

Εκεί τ' άφησε ελεύθερα, να πάνε όπου θέλουν, πρόσταξε να παρακο­λουθήσουν πού θα κοιμηθεί το καθένα και εκεί να κάμουν θυσία στον τοπικό θεό.

Και έτσι σταμάτησε το κακό.

Γι' αυτό, και σήμερα βρίσκει κανείς ανά τούς δήμους των Αθηνών ανώνυμους βωμούς, κατάλοιπο του εξιλασμού που είχε γίνει τότε.

Άλλοι συγγρα­φείς αναφέρουν ότι τους είπε πως αιτία του κακού είναι το Κυλώνειο άγος, και τους υπέδειξε πώς θα το απομακρύνουν.

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη (στην «Αθηναίων Πολιτεία»), όταν έγινε η δίκη των Αλκμαιωνιδών και τους εξόρισαν από την Αθήνα, ο Επιμενίδης ο Κρης καθάρισε την πόλη από το Κυλώνειον άγος(η σφαγή των οπαδών του Κύλωνα, που επιχείρησε να επιβάλλει τυραννίδα στην Αθήνα το 623 πκχ, από τον Μεγακλή – Αθηναίος πολιτικός, 7ος πκ, αιώνας). Ο Πλούταρχος (στο «Bίο του Σόλωνος», κεφ. 12) αναφέρει ότι υπήρχαν φόβοι από δεισιδαιμονίες και η ατμόσφαιρα ήταν πολύ βαριά.

Τότε, ήρθε από την Κρήτη ο Επιμενίδης.

Χαρακτηρίζεται ως θεοφιλής και σοφός περί τα θεία, ως εμπειρογνώμων στην ενθουσιαστική και τελεστική σοφία.

Ήρθε στην Αθήνα, έγινε φίλος του Σόλωνος και συνέβαλε στην επεξεργασία των νόμων του Σόλωνος.

Έκανε μεταρρυθμίσεις στις τελετές της θυσίας και στις τελετές της κηδείας.

Αφαίρεσε το «σκληρόν και βαρβαρικόν» από τους θρήνους των γυναικών (τα μοιρολόγια έγιναν πιο ήπια, με λιγότερη βία). Οι Αθηναίοι ήθελαν να ευχαριστήσουν τον Επιμενίδη.

Του προσέφεραν χρήματα και μεγάλες τιμές, ψήφισαν να του δοθεί ένα τάλαντο σε χρήμα και ένα πλοίο να τον πάει πίσω στην Κρήτη, αλλά αυτός προτού φύγει, αρκέστηκε μόνο σε ένα κλαδί ιερής ελιάς της Αθήνας και συνήψε σύμφωνο φιλίας και συμμα­χίας μεταξύ των Κνωσίων και των Αθηναίων. -Οι Ελευσίνιοι θεωρούν τον Επιμενίδη ως ιδρυτή των Ελευσινίων και άλλων μυστηρίων και ότι ασχολούνταν με την ανέγερση ιερών θυσιαστηρίων προς τους θεούς. Στην Α­θήνα ανήγειρε το ιερό των Σεμνών (των Ευμενίδων), όπως μαρτυρεί ο Λόβων στο «Περί ποιητών» έργο του.

Λέγεται δε ότι υπήρξε ο πρώτος που καθάρισε σπίτια και χωράφια και πρώτος ίδρυσε ιερά.

Μερικοί λένε ότι οι Κρήτες έκαμναν σ' αυτόν θυσίες σαν να ήταν θεός· γιατί, λένε, ήταν και διορατικότατος. Ο Επιμενίδης πέθανε σε ηλικία εκατόν πενήντα επτά ετών, όπως λέγει ο Φλέγων στο «Περί μακροβίων» βιβλίο του.

Κατά τούς Κρήτες έζησε 299 χρόνια, ο δε Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος λέγει ότι άκουσε πως πέθανε σε ηλικία 154 ετών.

Για το θάνατό του αναφέρονται πολλά, τα οποία δεν συμφωνούν μεταξύ τους. - Κατά την παράδοση πέθανε 154 ετών. - Κατά την εκδοχή των Κρητών έζησε 299 χρόνια. - Κατ' άλλους δεν πέθανε, αλλά αποσύρθηκε στους αγρούς, συλλέγοντας βότανα. - Μερικοί αναφέρουν ότι σκοτώθηκε από τους Σπαρτιάτες σε πόλεμο μεταξύ των Κνωσίων. - Τέλος, ορισμένοι θεωρούν ότι σκοτώθηκε από τους Αργείους. Ο Επιμενίδης, πάντα κατά το Διογένη Λαέρτιο, έγραψε πολλά έργα, από τα οποία πιο σημαντικά ήταν: Η «Γένεση των Κουρητών και των Καρυβάντων», τα «Αργοναυτικά», «Μίνως και Ροδάμανθυς», «Περί θυσιών και του εν Κρήτη πολιτεύματος» κλπ.

Από τα έργα του αυτά σώζονται μόνο μερικά αποσπάσματα και μία «Περίληψη» του φιλοσοφικού του δόγματος, που επηρέασε τον Αναξιμένη (φιλόσοφος από τη Μίλητο 585-528 πκχ, που θεωρούσε ως αρχή των όντων τον αέρα). Δική του θεωρείται και μια επιστολή προς τον Σόλωνα τον νομοθέτη, που περιέχει σύστημα διακυβέρνησης που ο Μίνωας σχεδίασε για τους Κρητικούς.

Όμως ο Δημήτριος ο Μάγνης, στο περί ομωνύμων ποιητών και συγγραφέων έργο του, επιχειρεί να αποδείξει ότι η επιστολή είναι μεταγενέστερη και ότι δεν είναι γραμμένη σε κρητική διάλεκτο αλλά σε αττική, και μάλιστα στη νέα αττική.

Επιπλέον, ο Δημήτριος γράφει ότι, σύμφωνα με μια παράδοση, ο Επιμενίδης είχε λάβει από τις Νύμφες κάποιο έδεσμα, που το φύλαγε μέσα σε νύχι από βόδι, και από το οποίο ρουφούσε από λίγο.

Δεν είχε κενώσεις, ούτε τον είδε ποτέ κανένας να τρώει.

Το αναφέρει και ο Τίμαιος στο δεύτερο βιβλίο του.

Τη μακροβιότητά του ο Επιμενίδης την όφειλε στα μυστικά των βοτάνων της κρητικής γης.

Οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν μια σύνθεση βοτάνων με την ονομασία «άλιμον» (χωρίς πείνα), την οποία ο Επιμενίδης φύλαγε σε ένα πέλμα βοδιού και έπαιρνε από αυτήν λίγη κάθε μέρα, για αυτό δεν αισθανόταν πείνα. (Ο Διογένης Λαέρτιος προσθέτει ότι κανείς δεν είδε ποτέ τον Επιμενίδη να τρώει). Ο Πλούταρχος, στο «Συμπόσιο των Επτά Σοφών», συσχετίζει το «άλιμον» του Επιμενίδη με έναν στίχο από τα «Έργα και Ημέραι» του Ησιόδου: «Τι μεγάλο όφελος υπάρχει στη μαλάχη (malva) και στον ασφόδελο»! Ο Aριστοτέλης αναφέρει ότι ο Επιμενίδης ήταν μάντης του παρελθόντος και όχι του μέλλοντος, διότι η θεογονία του είχε τον τίτλο «Χρησμοί». Αυτοί οι χρησμοί αναφέρονται στην καταγωγή του σύμπαντος (παρελθόν) και όχι του μέλλοντος.

Δηλαδή, ήταν ένα φιλοσοφικό όνειρο χωρίς καμιά πρακτική σημασία.

Η σοφία του συνδεόταν με το σπήλαιο.

Στα σπήλαια υπήρχε μια λατρευτική παράδοση από τους μινωικούς χρόνους.

Δεν αποκλείεται ο ύπνος του Επιμενίδη να ήταν μια λατρευτική τελετή της εποχής εκείνης (κατάβαση). Το ίδιο λένε για τον Πυθαγόρα. Οι Πυθαγόρειοι και ο Πλάτων ήταν λάτρεις του Επιμενίδη. Ο Πυθαγόρας, επηρεασμένος από τον θρύλο του Επιμενίδη, αναγκάζεται να έρθει στην Κρήτη και να επισκεφθεί το Ιδαίον άντρο. Ο Διογένης Λαέρτιος στο βιβλίο του για τον Πυθαγόρα, αναφέρει ότι ταξίδεψε σε όλον σχεδόν τον τότε γνωστό κόσμο, προκειμένου να γίνει κάτοχος όλων των σημαντικών μυήσεων.

Σε αυτόν τον δρόμο της αναζήτησης της αλήθειας λοιπόν, ο Πυθαγόρας επισκέφτηκε και την Κρήτη, προκειμένου να συναντήσει τον Επιμενίδη. Ο Πυθαγόρας επεδίωξε να μυηθεί από τον σοφό άνδρα και κατέβηκαν μαζί στο περίφημο «Ιδαίον άντρον», το σπήλαιο δηλαδή στο οποίο ανατράφηκε ο ύψιστος των Θεών ο Δίας.

Το «Ιδαίον Άντρον» είναι ένα σπήλαιο στις ανατολικές παρειές του όρους Ίδη, στο οροπέδιο της Νίδας, σε υψόμετρο 1.498 μ. και σε απόσταση 20 χλμ. από τα Ανώγεια.

Σε αυτό το οροπέδιο του Ψηλορείτη σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία- ανατράφηκε ο Δίας.

Η σπουδαιότητα του σπηλαίου τεκμηριώνεται από τα πολυάριθμα και βαρύτιμα αφιερώματα: αγγεία διαφόρων μεγεθών, περίτεχνα σκεύη, ειδώλια, μοναδικές σφραγίδες από ελεφαντόδοντο, κοσμήματα, μικρογραφικά αγγεία από χρυσό και περιδέραια από ημιπολύτιμους λίθους.

Αξίζει επίσης να αναφερθούν οι χάλκινες αναθηματικές ασπίδες 8ου-7ου αιώνα πκχ με εγχάρακτες και σφυρήλατες παραστάσεις, από τα εκλεκτότερα έργα τέχνης του αρχαίου κόσμου. Στην Κλασική εποχή (5ος αι. πκχ), οι γραπτές πηγές αναφέρονται στη λατρεία που ασκήθηκε στο σπήλαιο και της αποδίδουν μυστηριακό και χθόνιο χαρακτήρα. Ο Επιμενίδης ενώνει τις εποχές.

Ενώνει το παρελθόν με το παρόν.

Φύση, τέχνες, θρησκευτικές παραδόσεις και πολιτική γίνονται ένα. Ο Επιμενίδης είναι το σύμβολο της επιστροφής. greek-language. gr epimenides. gr mixanitouxromou. gr

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους