Μνημείο εκτελεσθέντων στη θέση "Πλατάνα" Μαραθούσας (Αρχείο Θ. Φωτίου, 2006) Το Ολοκαύτωμα της Μαραθούσας Χαλκιδικής στις 18-19 Ιουνίου 1944. Τη Δευτέρα 19 Ιουνίου, στην πορεία του προς τη Μαραθούσα...

Πλήρες Κείμενο:

Μνημείο εκτελεσθέντων στη θέση "Πλατάνα" Μαραθούσας (Αρχείο Θ. Φωτίου, 2006) Το Ολοκαύτωμα της Μαραθούσας Χαλκιδικής στις 18-19 Ιουνίου 1944. Τη Δευτέρα 19 Ιουνίου, στην πορεία του προς τη Μαραθούσα, στην τοποθεσία «Πλατάνα», Ο Σούμπερτ περιμάζεψε όσους Σαρακατσάνους βρήκε στις παρακείμενες καλύβες και τους έφερε μαζί του στο χωριό, όπου έγιναν αυτόπτες μάρτυρες των διαδραματισθέντων. Η Όλγα, γυναίκα του Κότσου Χαϊδευτού και λεχώνα τότε με μωρό σαράντα ημερών, έφερε στη μνήμη της την αντίδραση του Σούμπερτ όταν άκουσε την αναφορά Σουμπεριτών σχετικά με το θάνατο ανδρών του σώματός του κατά την επιδρομή του Γερμανάκη την προηγούμενη ημέρα: «Έξω από το χωριό πετάχτηκαν τρία παιδιά κρυμμένα μέσα στα στάρια και λεν “κυρ διοικητά, τα παιδιά παρμένα, τα μαξιλάρια μες τα αίματα”. Τότε έβγαλε λόγο ο διοικητής "φωτιά στο χωριό και τα μικρά παιδιά στη κούνια σκότωμα.

Κανένα μην αφήστε”». Σε λίγο τα σπίτια, περισσότερα από εκατό, παραδόθηκαν στη λεηλασία και στη φωτιά.

Όσοι έμειναν στο χωριό, στην πλειονότητα ηλικιωμένοι, είτε εκτελέστηκαν επιτόπου είτε ρίχτηκαν σε φλεγόμενα σπίτια. Τον Κ. Τσακαλέρο, γέρο κατάκοιτο, αφού του έσχισαν πρώτα την κοιλιά, εν συνεχεία τον έκαψαν στο στρώμα του με δεμάτια σίκαλη.

Τη γερόντισσα Ελ. Τερζόγλου οι συγγενείς της τη βρήκαν σφαγιασμένη και κρεμασμένη από μια συκιά.

Τους γέρους Σαρακατσάνους Δημήτρη και Παρασκευή Μητρούση τους έφεραν στην πλατεία, οπότε ο Σούμπερτ ρώτησε ποιος ήθελε να τους «περιποιηθεί». «Εγώ, λέει ένας.

Τους παίρνει από το χέρι και τους πήγε στου Φουντούκη το σπίτι.

Μόλις έφτασαν στην πόρτα, μπαμ μια τουφεκιά και τους έσπρωξε μέσα.

Τους σκότωσε έτσι όλους και μετά έβαλε φωτιά στο σπίτι». Ο γερο-Στύλος με τη γυναίκα του αρνήθηκε να εγκαταλείψει το κονάκι του γιατί πίστευε ότι ο λόγος του θα έπιανε τόπο: «Μα Έλληνες δεν είναι; Θα τους πω καμιά κουβέντα και δεν θα μας πειράξουν». Τους έκαψαν κι αυτούς ζωντανούς μέσα στο σπίτι τους.

Από τους έντεκα συνολικά νεκρούς Μαραθιώτες οι έξι πυρπολήθηκαν.

Το ολοκαύτωμα της Μαραθούσας περατώθηκε αργά το απόγευμα της Δευτέρας, 19 Ιουνίου.

Άφθονο ήταν το πλιάτσικο που φόρτωσαν σε κάρα.

Σε δυο απ' αυτά αντί για υποζύγια έζεψαν τους συλληφθέντες Παύλο (ψευδώνυμο του γνωστού διαφωτιστή Δημ.

Χριστοφόρου από την Επανομή) με τον Θεσσαλονικιό δάσκαλο και καθοδηγητή Ι. Ορφανίδη στο ένα, και τον Κρημνιώτη Εαμίτη Γρ. Κοντό με τον Θασίτη δάσκαλο Στ. Πήτα στο άλλο κάρο. Ο Κ. Βοσνάκης, πρώην Μαραθιώτης και πρόσφατα νεοσύλλεκτος στο τάγμα του Σούμπερτ από την Επανομή, μαζί με άλλους βασάνιζε τους ζεμένους μέχρι που γονάτισαν (ο πληθωρικός Παύλος λιποθύμησε νωρίς στη διαδρομή και αντικαταστάθηκε) από τα βασανιστήρια, δυόμισι περίπου χιλιόμετρα έξω από το χωριό.

Στο σημείο όπου άρχιζε ένας πολύ απότομος κατήφορος, ο Σούμπερτ με σφυρίχτρα έδωσε εντολή οι ανθρωπάμαξες να αδειάσουν.

Τότε πολλοί Σουμπερίτες «κουβαλούσαν στον ώμο άλλοι μποχτσάδες και άλλοι τουρβάδες και δισάκια γεμάτα με πλιάτσικο».Τα λάφυρα, ιδίως βλάχικες βελέντζες και προίκες κοριτσιών, οι άνδρες του τάγματος στην επιστροφή τους, προσπάθησαν να τα ξεπουλήσουν σε χωρικούς της Νέας Απολλωνίας, οι οποίοι συχνά αρνούνταν την προσφορά είτε από φόβο αντιποίνων από τον ΕΛΑΣ είτε από έλλειψη χρημάτων.

Έτσι ένας Σουμπερίτης που επέμενε να πουλήσει μια βελέντζα σε μια νοικοκυρά πήρε την απάντηση: «Εγώ ψωμί δεν έχω να ταΐσω τα παιδιά μου, αυτή θα πάρω;» Ο Σουμπερίτης αντέδρασε εξοργισμένος: «Έτσι ε! Θα σε κανονίσω εγώ» και εξαφανίστηκε.

Την επομένη δυο ταγματασφαλίτες συνέλαβαν τη Δέβελη και την έκλεισαν στο κρατητήριο.

Μετά την ανάκρισή της ο Σούμπερτ την άφησε να επιστρέψει στην οικογένειά της.

Επιστρέφοντας στη Νέα Απολλωνία αργά τη Δευτέρα, εκτός από το πλήθος των λαφύρων, ο Σούμπερτ έφερε μαζί του και ομήρους.

Το βουλγαρικό ιππικό διερχόμενο από τα χωριά Πλατανοχώρι (Ντερέ Μαχαλάς) συνέλαβε κατόπιν προδοσίας τους καθοδηγητές Δ. Χριστοφόρου, Ι. Ορφανίδη και Σ. Πήτα και από την Κρήμνη τους οργανωμένους αδελφούς Γρηγόριο και Αστέριο Κοντό.

Επιπλέον, οι επιδρομείς ανακάλυψαν κρυμμένους το Μαραθιώτη Βασ.

Θεοχάρη και το Βασ.

Καρακάση από τα Ριζά, και συνέλαβαν δυο πλανόδιους μικροπωλητές, τους οποίους θεώρησαν ως συνδέσμους και τροφοδότες των ανταρτών.

Την επομένη, 20 Ιουνίου, ο Σούμπερτ αποφάσισε να εκτελέσει τους εννέα αυτούς ομήρους στον «Πλάτανο του Λαδένη», κρανίου τόπο της Νέας Απολλωνίας, αλλά λέγεται ότι ο πρόεδρος Πασχαλίδης επέμενε «να τους πάτε στο μέρος απ' όπου τους φέρατε και όχι να τους σκοτώσετε στο δικό μου χωριό». Έτσι εννέα άτομα (σε μερικές μαρτυρίες ο αριθμός διογκώνεται από 14 έως 17) μεταφέρθηκαν έξω από τη Μαραθούσα, στην τοποθεσία «Πλατάνα», όπου, μετά από βασανιστήρια, σφαγιάστηκαν ή εκτελέσθηκαν σε διάφορα σημεία της περιοχής. Η Επονίτισσα Σόνια (ψευδώνυμο της Νίκης Ρούτση από τον Πολύγυρο αργότερα πέρασε από το χώρο εκτέλεσης και στη θέα των αποσυντιθέμενων σωμάτων ένιωσε φρίκη και ανατριχίλα. «Όλα τα πτώματα έφεραν σημάδια που πρόδιδαν πληγές και ενδείξεις σφαγιασμού. Ο Παύλος με τον δάσκαλο είχαν βασανιστεί με τον πιο χειρότερο τρόπο.

Τα σώματα τους ήταν γυμνά, φορούσαν μόνο το σορτσάκι, και στις πατούσες τους είχαν σημάδια από πέταλα». Ο Σούμπερτ αμέσως μετά την καταστροφή της Μαραθούσας σκέφθηκε να πανηγυρίσει τη μεγάλη του επιτυχία.

Το μωρό της Όλγας Χαϊδευτού, ακόμη αβάφτιστο, του έδωσε την ευκαιρία που ζητούσε.

Άφησε τον όμηρό του, Κίτσο Χαϊδευτό, να πάει να σφάξει αρνιά και να τα φέρει στη Νέα Απολλωνία. Ο Σούμπερτ με την ερωμένη του Κατίνα Αγγελίδου έκαναν γνωστό στην Όλγα ότι το μωρό της θα το βαφτίσουν Ελευθερία.

Όταν όμως έμαθαν ότι είχε ήδη κόρη Ελευθερία, πρότειναν Ειρήνη. Ο Χαϊδευτός έσφαξε και έψησε κάμποσα αρνιά, η εκκλησία γέμισε από Σουμπερίτες και τρεις ιερείς συμμετείχαν στη βάφτιση της Ειρήνης με ανάδοχο την Αγγελίδου.

Επακολούθησε μεγάλο γλέντι με ψητό αρνί, πιοτό και χορό.

Στην ερήμωση και το ξερίζωμα που προκάλεσε στους δυστυχείς Μαραθιώτες, ο Σούμπερτ σκέφτηκε να προσθέσει την ειρωνεία και τον εμπαιγμό δίνοντας στο μωρό το όνομα Ειρήνη.

Μετά τη βάφτιση, οι Σαρακατσάνοι ήταν ελεύθεροι να επιστρέψουν στις καλύβες τους στην «Πλατάνα». Το πιο άμεσο πρόβλημα που οι Μαραθιώτες αντιμετώπισαν κατά τη δεκαπενθήμερη τους παραμονή στη ψυχρή Αρναία ήταν η πείνα. Ο Σούμπερτ, όμως, γνωρίζοντας ότι ήταν περίοδος θερισμού, αποφάσισε να παρατείνει την κακομοιριά και πείνα των κατοίκων όσο μπορούσε περισσότερο.

Γι' αυτό επικήρυξε τους κατοίκους και χαρακτήρισε την περιοχή απαγορευμένη ζώνη.

Ο εκπρόσωπος του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, Εμίλ Βένγκερ, όταν έμαθε τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των διεσπαρμένων κατοίκων, ζήτησε να συναντηθεί με το Σούμπερτ. «Το τάγμα τούτο εγνωρίσαμεν το πρώτον εν Μαραθούση της Χαλκιδικής, όπου είχε κακομεταχειρισθεί όλους τους κατοίκους αρνηθέν μάλιστα εις ημάς και δη δια συμπεριφοράς λίαν αυθάδους έναντι του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, να παράσχωμεν και την ελαχίστην έστω βοήθειαν εις τους δυστυχείς τούτους». Οι Μαραθιώτες για να επιβιώσουν έπρεπε να επιστρέψουν το ταχύτερο στα κτήματά τους για τη συγκομιδή, προτού αυτή καταστραφεί.

Γι' αυτό, αποφάσισαν να αποταθούν στις αρμόδιες γερμανικές αρχές της Θεσσαλονίκης ώστε να αρθούν τα μέτρα περιορισμού του Σούμπερτ.

Την ευθύνη να μεταβεί στη Θεσσαλονίκη και να ζητήσει από τις ανώτερες γερμανικές αρχές ειδική άδεια για να επιτραπεί στους χωρικούς να επιστρέψουν επωμίστηκε ο 23χρονος Γεώργιος Βογιατζής ο οποίος τηρούσε στενές σχέσεις με την οικογένεια Καλού ή Καλούδη Θεσσαλονίκης.

Στο παρελθόν ο Βογιατζής είχε συνεργασθεί με μέλη της οικογένειας αυτής στη φυγάδευση Βρετανών από το κτήμα τους μέσω Χαλκιδικής προς τη Μέση Ανατολή και ως μικρέμπορος τους προμήθευε λάδι σε εποχή μεγάλης έλλειψης τροφίμων.

Στο ερώτημα γιατί καταστράφηκε η Μαραθούσα, σύμφωνα με την Επονίτισσα Σόνια (Νίκη Ρούτση) η Μαραθούσα ήταν ένα από τα καλύτερα «ανταρτοχώρια» της περιοχής και επομένως ο Σούμπερτ την είχε βάλει στο στόχαστρό του για να την καταστρέψει.

Με άλλα λόγια, η καταστροφή της Μαραθούσας λόγω της θέσης της είχε προαποφασισθεί από τον Σούμπερτ. (Θανάσης Σ.Φωτίου: Η ΝΑΖΙΣΤΙΚΗ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, σελ.239-244)

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους