Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Σαν σήμερα 4 Ιουνίου 1971: Φεύγει από την ζωή ο György Lukács, Σαν σήμερα (4 Ιουνίου), το 1971, πεθαίνει στη Βουδαπέστη, σε ηλικία 86 ετών, ο Γκέοργκ Λούκατς, ένας από τους σημαντικότερους μαρξιστές φιλοσόφους και θεωρητικούς της λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Ο Λούκατς υπήρξε μια εμβληματική μορφή της μαρξιστικής θεωρίας, η οποία επιχείρησε να επανασυνδέσει τον ιστορικό υλισμό με το ζήτημα της συνείδησης, της κουλτούρας και της κοινωνικής ολότητας.

Στο έργο του Ιστορία και Ταξική Συνείδηση (1923), που επηρέασε βαθιά ολόκληρη τη μεταγενέστερη παράδοση του δυτικού μαρξισμού, ανέλυσε την πραγμοποίηση ως ένα κεντρικό χαρακτηριστικό της καπιταλιστικής κοινωνίας.

Μια κοινωνική συνθήκη όπου οι ανθρώπινες σχέσεις εμφανίζονται ως σχέσεις ανάμεσα σε πράγματα και οι ίδιες οι κοινωνικές δυνάμεις αποκτούν μια φαινομενικά φυσική και ανεξάρτητη ύπαρξη.

Η ζωή του Λούκατς υπήρξε άρρηκτα συνδεδεμένη με τις μεγάλες επαναστατικές και αντεπαναστατικές τομές του 20ού αιώνα.

Γεννημένος το 1885 στη Βουδαπέστη σε μια εύπορη εβραϊκή οικογένεια, ξεκίνησε από τον χώρο της φιλοσοφίας και της αισθητικής, επηρεασμένος από τον νεοκαντιανισμό και τον γερμανικό ιδεαλισμό, προτού στραφεί στον μαρξισμό μέσα από το σοκ του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Το 1919 συμμετείχε ενεργά στην Ουγγρική Σοβιετική Δημοκρατία του Μπέλα Κουν ως Λαϊκός Επίτροπος Παιδείας και Πολιτισμού, εμπειρία που σημάδεψε ολόκληρη τη μετέπειτα θεωρητική και πολιτική του διαδρομή.

Μετά την ήττα της επανάστασης ακολούθησαν η εξορία, οι πολιτικές διώξεις και οι σκληρές εσωκομματικές συγκρούσεις μέσα στο κομμουνιστικό κίνημα.

Παράλληλα, ο Λούκατς βρέθηκε στο επίκεντρο ενός από τους σημαντικότερους θεωρητικούς και αισθητικούς διαλόγους του περασμένου αιώνα.

Η σχέση του με τον Bertolt Brecht υπήρξε δημιουργική αλλά και συγκρουσιακή, ιδιαίτερα γύρω από το ζήτημα του ρεαλισμού, της πρωτοπορίας και της πολιτικής λειτουργίας της τέχνης.

Αντίστοιχα, η φιλία του με τον Ernst Bloch άφησαν βαθιά ίχνη στη σκέψη και των δύο, ιδιαίτερα γύρω από τα ζητήματα της ουτοπίας, της ιστορίας και της επαναστατικής δυνατότητας.

Αν και οι δρόμοι τους χώρισαν αργότερα, ο διάλογος ανάμεσα στον Λούκατς και τον Μπλοχ παραμένει ένα από τα πιο γόνιμα κεφάλαια της μαρξιστικής φιλοσοφίας του 20ού αιώνα.

Στο περίφημο κείμενό του «Τι είναι ορθόδοξος μαρξισμός;», που περιλαμβάνεται στην Ιστορία και Ταξική Συνείδηση, ο Λούκατς διατυπώνει μια από τις πιο γόνιμες και επιδραστικές θέσεις του 20ού αιώνα.

Η ορθοδοξία στον μαρξισμό, υποστηρίζει, δεν αφορά την αποδοχή συγκεκριμένων συμπερασμάτων, δογμάτων ή «ιερών κειμένων», αλλά την προσήλωση στη διαλεκτική υλιστική μέθοδο.

Ακόμη και αν όλες οι επιμέρους θέσεις του Μαρξ αποδεικνύονταν λανθασμένες, γράφει χαρακτηριστικά, η ορθοδοξία θα μπορούσε να διασωθεί ως πίστη στη μέθοδο της διαλεκτικής κριτικής.

Με αυτή τη θέση, ο Λούκατς επιχειρεί να αποσπάσει τον μαρξισμό τόσο από τον θετικισμό και τον οικονομισμό της Β΄ Διεθνούς όσο και από κάθε μορφή δογματισμού, επαναφέροντάς τον ως την κριτική θεωρία της καπιταλιστικής ολότητας.

Η συμβολή του στη θεωρία της λογοτεχνίας, ιδιαίτερα στην ανάλυση του ρεαλισμού και της σχέσης μορφής και ιστορίας, άφησε βαθύ αποτύπωμα στη μαρξιστική αισθητική.

Παράλληλα, η διαδρομή του υπήρξε αντιφατική και συχνά τραγική, αντανακλώντας τις εντάσεις και τα αδιέξοδα του ίδιου του ιστορικού κομμουνιστικού κινήματος στον 20ό αιώνα.

Σήμερα, σε μια εποχή όπου η κοινωνική πραγματικότητα εμφανίζεται περισσότερο από ποτέ ως ένα αδιαπέραστο σύνολο «αντικειμενικών» δυνάμεων και όπου η καπιταλιστική κανονικότητα παρουσιάζεται από την κυριαρχία να είναι η μοναδική δυνατή μορφή ζωής, η λουκατσιανή κριτική της πραγμοποίησης διατηρεί ακέραιη την επικαιρότητά της.

Το έργο του συνεχίζει να υπενθυμίζει ότι αυτό που μοιάζει φυσικό και αιώνιο δεν είναι παρά το ιστορικά παραγόμενο αποτέλεσμα συγκεκριμένων κοινωνικών σχέσεων, γιαυτό άλλωστε μπορεί και να μετασχηματιστεί.

Η επικαιρότητα του Λούκατς φάνηκε, ειρωνικά, ακόμη και δεκαετίες μετά τον θάνατό του.

Το 2016, η εθνικιστική και αυταρχική κυβέρνηση του Viktor Orbán προχώρησε στην απομάκρυνση του αγάλματός του από δημόσιο χώρο της Βουδαπέστης, ενώ την ίδια περίοδο βρέθηκε στο στόχαστρο και το περίφημο Αρχείο Λούκατς, το οποίο στεγαζόταν στο διαμέρισμα όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του.

Η προσπάθεια διάλυσης του αρχείου και η μεταφορά του υλικού του δεν αποτελούσαν απλώς μια γραφειοκρατική αναδιάρθρωση, αλλά εντάσσονταν σε μια ευρύτερη επιχείρηση αναθεώρησης της ιστορικής μνήμης και εκκαθάρισης της κριτικής μαρξιστικής παράδοσης από τον δημόσιο χώρο της σύγχρονης Ουγγαρίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Λούκατς εξακολουθεί να ενοχλεί.

Σε μια εποχή που κυριαρχεί η εθνικιστική παλινδρόμηση, ο αυταρχικός φιλελευθερισμός και η αντικομμουνιστική αναθεώρηση της ιστορίας, η επιμονή του στη διαλεκτική κριτική της κοινωνικής ολότητας και στην ιστορικότητα κάθε μορφής κυριαρχίας παραμένει μια ενοχλητική υπενθύμιση ότι ο υπάρχων κόσμος δεν είναι ούτε φυσικός ούτε αιώνιος.

Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που επιχείρησαν να πετάξουν το αρχείο του στα σκουπίδια της Ιστορίας.

Όχι επειδή ο Λούκατς ανήκει στο παρελθόν, αλλά επειδή οι ιδέες του εξακολουθούν να αποτελούν κίνδυνο για όσους θα ήθελαν να παρουσιάσουν το παρόν ως το τέλος κάθε ιστορικής δυνατότητας.

Στην καμπάνια για να σωθεί το αρχείο του συμμετείχαμε και εμείς ενεργά εκείνη την περίοδο. Στο Shades έχουμε αρκετές φορές συζητήσει κείμενα του.

Και στην νέα ιστοσελίδα έχουμε ξεκινήσει την συλλογή αρκετών από τα κείμενα του που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά.

Μπορείτε να τα βρείτε εδώ: https://shades-aufbau.org/tag/keimena-tou-lukacs/ Εάν έχετε προτάσεις, μεταφράσεις ή κείμενα σχετικά με τον Λούκατς και θέλετε να συμβάλετε στον εμπλουτισμό της σελίδας γράψτε μας στο shades-aufbau@proton.me @followers Ολόκληρο το κείμενο: https://shades-aufbau.org/2026/06/gyorgy-lukacs-4-iouniou/

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους