Original Post

Πλήρες Κείμενο:

Σβέρνιτσα και Νάρτα: Οι βορειότερες εστίες του Ελληνισμού στην Αλβανία! Το Ζβέρνετς είναι μια κοινότητα στην κομητεία Αυλώνα της Αλβανίας.

Μετά την τοπική αυτοδιοίκηση του 2015, έγινε μέρος του δήμου Αυλώνα.

Ο οικισμός βρίσκεται βορειοδυτικά της πόλης.

Το τοπωνύμιο Ζβέρνετ προέρχεται από την σλαβική λέξη zvěr που σημαίνει «άγριο θηρίο». Κατά την κλασική αρχαιότητα, η παράκτια περιοχή του κόλπου της Αυλώνας, όπου βρίσκονται τα σημερινά χωριά Ζβέρνετς και Νάρτη, κατοικούνταν από Ιλλυριούς και αρχαίους Έλληνες αποίκους.

Δεδομένου ότι αυτά τα δύο χωριά σήμερα αποτελούν τους βορειότερους θύλακες της νεοελληνικής γλώσσας, ο ιστορικός Χατζόπουλος (1997) εγείρει το ερώτημα εάν πρόκειται για σύμπτωση ή εάν αντιπροσωπεύουν μεμονωμένα γλωσσικά λείψανα των αρχαίων Βαλαΐτων και Χωρικίων.

Η άποψη ότι οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί του Ζβέρνετ και της Νάρτης αντιπροσωπεύουν μια αδιάλειπτη παρουσία από την αρχαιότητα απορρίπτεται από τον Αλβανό Sh. Demiraj (2010), ο οποίος υποστηρίζει ότι αυτή η υπόθεση στερείται γλωσσικών ή ιστορικών στοιχείων.

Αντίθετα ο Demiraj προτείνει ότι οι πρόγονοί τους ήταν σχετικά καθυστερημένες αφίξεις από τις ελληνόφωνες περιοχές γύρω από την Άρτα.

Αναφέρει ανθρωπονυμικά δεδομένα που διατηρούνται σε δεφτέρια του 16ου αιώνα, συγκεκριμένα εκείνα του 1520 και του 1583, τα οποία καταγράφουν κυρίως νοτιοαλβανικά ορθόδοξα ονόματα στην Νάρτη.

Τα προσωπικά ονόματα δεν έχουν επίσης την ελληνική κατάληξη -s και περιλαμβάνουν σύμφωνα ασυνήθιστα στην νέα Ελληνική, όπως b (π.χ. Μπογκντάν, Τέρμπαρι). Επιπλέον, ορισμένα επώνυμα υποδηλώνουν μετανάστευση από γειτονικά αλβανικά χωριά (όπως το Μπούλκου ή το Παλάσα). Ο Demiraj καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το ζήτημα της χρήσης της ελληνικής γλώσσας στην περιοχή παραμένει ανοιχτό.

Ο ερευνητής Κυριαζής (2012), ωστόσο, υποστηρίζει ότι τα οθωμανικά μητρώα του 16ου αιώνα περιέχουν επίσης στοιχεία που υποστηρίζουν την συνέχεια και την εσωτερική διαφοροποίηση του πληθυσμού.

Σημειώνει επίσης ότι η απουσία του επιθήματος -s δεν υποδηλώνει απαραίτητα έλλειψη ελληνικής παρουσίας, καθώς αυτή η παράλειψη είναι συνηθισμένη στην οθωμανική τεκμηρίωση από αναμφισβήτητα ελληνόφωνες περιοχές. Ο Κυριαζής παρατηρεί επιπλέον ότι, εάν η τοπική ελληνική ομιλία έχει ιστορικό βάθος που φτάνει μέχρι την αρχαιότητα, είναι απαραίτητο να διερευνηθεί πότε και πώς τα βόρεια φωνητικά χαρακτηριστικά εισήλθαν στην διάλεκτο.

Υποστηρίζει ότι αυτές οι εξελίξεις μπορεί να αντανακλούν είτε μεταγενέστερη εγκατάσταση ομιλητών βορειοελληνικών ποικιλιών κατά την πρώιμη οθωμανική περίοδο είτε εσωτερική γλωσσική εξέλιξη.

Ο ιστορικός Alain Ducellier ταύτισε την μεσαιωνική πόλη Σπινάριτσα με το Ζβέρνετ.

Το 1297, η Σπινάριτσα κυβερνιόταν από τον δούκα Καλαμάνο, μέλος της ευγενούς ελληνικής οικογένειας Στρατηγόπουλου.

Το 1301, ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος έγινε κυβερνήτης της περιοχής Σπινάριτσα.

Το 2026, το Ζβέρνετ έγινε το επίκεντρο περιβαλλοντικών διαμαρτυριών και πολιτικής διαμάχης μετά την έγκριση μιας προτεινόμενης ανάπτυξης πολυτελούς θέρετρου που υποστηρίχθηκε από την επενδυτική εταιρεία που ίδρυσε ο Τζάρεντ Κούσνερ.

Περιβαλλοντικές οργανώσεις και τοπικοί ακτιβιστές ισχυρίστηκαν ότι οι κατασκευαστικές δραστηριότητες εντός της κοντινής προστατευόμενης περιοχής Πίσο Πόρο-Νάρτα έχουν καταστρέψει υγροτόπους, αμμόλοφους και δασικές ζώνες, ενώ οι αλβανικές αρχές υποστήριξαν ότι τα έργα συμμορφώνονταν με τις ισχύουσες άδειες και τους περιβαλλοντικούς κανονισμούς.Το Ζβέρνετς, μαζί με την κοντινή Νάρτη, σχηματίζει έναν ελληνόφωνο θύλακα στην περιοχή βόρεια του Αυλώνα.

Στον οικισμό υπάρχουν επίσης άτομα που ομιλούν τα αρμάνικα.

Σύμφωνα με κρατική έκθεση του 2014, ο συνολικός αριθμός των εγγεγραμμένων πολιτών που ανήκουν στην ελληνική μειονότητα στην περιοχή είναι 900.

Η γύρω περιοχή περιλαμβάνει εκτεταμένους αλμυρούς βάλτους.

Η λιμνοθάλασσα Νάρτα, η οποία φιλοξενεί ένα ξεχωριστό οικοσύστημα, βρίσκεται βόρεια του χωριού.

Κοντά στο Ζβέρνετ βρίσκεται το νησάκι Ζβέρνετ, όπου στεγάζεται το βυζαντινό μοναστήρι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Στα ανατολικά του οικισμού υπάρχει ένας φάρος. Η Νάρτα (επίσης Άρτα, ή Παλαιοάρτα,) είναι μια κοινότητα στην κομητεία Αυλώνα.

Με την τοπική αυτοδιοίκηση του 2015, εντάχθηκε στον δήμο Αυλώνα.

Κατοικείται κυρίως από Έλληνες που μιλούν μια μοναδική βόρεια ελληνική διάλεκτο, καθώς και τα αλβανικά.

Δεν υπάρχει πειστική προέλευση για το όνομα του οικισμού. O Δώρος Κυριαζής υποστηρίζει ότι το τοπωνύμιο Νάρτα προέρχεται από τα σλαβικά και σημαίνει «κορυφή», «ακρωτήριο». Συνώνυμα τοπωνύμια βρίσκονται επίσης σε διάφορες τοποθεσίες στον σλαβικό κόσμο.

Σύμφωνα με αυτή την άποψη, από τα σλαβικά θα είχε μεταδοθεί στα ελληνικά το Άρτα και στα αλβανικά το Nartë. Ο Κυριαζής αναφέρει επίσης ότι το πρόθεμα n- πιθανώς προέρχεται από την ελληνική γλώσσα μέσω της εξέλιξης «tin Arta» και χρησιμοποιήθηκε ως δάνειο στην αλβανική γλώσσα.

Εναλλακτικά, ο Σαμπάν Ντεμιράζ υποστηρίζει ότι το όνομα Νάρτα προέρχεται από την αλβανική πρόθεση που σημαίνει «μέσα» ή «προς». Λόγω της μετανάστευσης στην Ελλάδα, ο πληθυσμός του χωριού από το 2023 εκτιμάται ότι δεν υπερβαίνει τους 250 κατοίκους, το ένα δέκατο του πληθυσμού του πριν από τρεις δεκαετίες. Η Νάρτη είναι η βορειότερη περιοχή ελληνικής ομιλίας μεταξύ των ελληνόφωνων περιοχών της Αλβανίας, ενώ στην τοπική διάλεκτο επικρατεί η βόρεια φωνητική.

Λόγω της γεωγραφικής της απομόνωσης, διατηρεί αρχαϊκά χαρακτηριστικά.

Υπό αυτό το πλαίσιο, έχει μερικές γλωσσικές σχέσεις με την ελληνική ομιλία στην Μεγάλη Ελλάδα, τα Ιόνια νησιά, την Ήπειρο, αλλά και με πιο μακρινά ελληνόφωνα κέντρα: την Κύπρο, την Θράκη και την Μικρά Ασία.

Λόγω της απομόνωσης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Αλβανίας (1945-1991), η τοπική ελληνική διάλεκτος δεν επηρεάστηκε από την σύγχρονη κοινή ελληνική.

Παρ' όλα αυτά, μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Αλβανία (1991), η κοινή ελληνική έγινε δημοφιλής, ιδίως στις νεότερες γενιές.

Σύμφωνα με τον Κυριαζή, η αδιάλειπτη παρουσία της τοπικής ελληνικής διαλέκτου μαρτυρείται και από τα δάνεια που παρείχε στις γειτονικές αλβανικές διαλέκτους.

Κατά την κλασική αρχαιότητα, η παράκτια περιοχή του κόλπου της Αυλώνας, όπου βρίσκονται τα σημερινά χωριά Νάρτα και Ζβέρνετς, κατοικήθηκε από αρχαίους Έλληνες.

Ο οικισμός αναφέρεται για πρώτη φορά ως Narda σε ένα ημερολόγιο Οθωμανού περιηγητή του 1520.

Το 1873 ιδρύθηκε στο χωριό ένα ελληνικό σχολείο.

Η ελληνική εκπαίδευση επεκτάθηκε με το άνοιγμα ενός παρθεναγωγείου και ενός νηπιαγωγείου στις αρχές του 1900.

Με την ενσωμάτωση της περιοχής στο αλβανικό κράτος (1912) το ελληνικό σχολείο έκλεισε.

Κατά την διάρκεια της λαϊκής δημοκρατίας της Αλβανίας (1945-1991) απαγορεύτηκε η δημόσια χρήση της ελληνικής γλώσσας, καθώς και οποιαδήποτε αναφορά στην ελληνική καταγωγή των ντόπιων... Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης διοργάνωσε το 2012 στην Κομοτηνή ένα Διεθνές Συνέδριο Ελληνικής Γλωσσολογίας.

Ένας από τους ομιλητές του Συνεδρίου ήταν ο Επίκουρος Καθηγητής Γλωσσολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ο Δώρης Κυριαζής, ο οποίος, σε ανύποπτο χρόνο (2012) είχε αναφερθεί στο γλωσσικό ιδίωμα της Σβέρνιτσας (γνωστής και ως Σβερέτσι) και της γειτονικής Άρτας.

Στην ομιλία του έδωσε ιστορικά στοιχεία , αναφερόμενος στην Άρτα Αυλώνα ο Αραβαντινός (1856) την καταγράφει ως Παλαιά Άρτα και σημειώνει: «Κώμη τοῦ Αὐλῶνος κειμένη ¾ τῆς ὥρας μακρὰν τῆς ἀκτῆς ὃπου ὃρμος τις Πόρτο Νόβον καλούμενος, ἐν ᾧ σώζονται ἐρείπια ἀρχαίας ἀκροπόλεως τῆς πάλαι Ἀρνίσης, ἐξ ἧς καὶ ὠνομάσθη Ἄρτα, ἢ τοῦ Ὀρεστικοῦ Ἄργους, ἐφ’ ᾧ καὶ κατὰ μίμησιν τῆς Ἀμφιλοχικῆς Ἄρτης προσηγορεύθη οὓτως καὶ αὕτη». Επίσης, σύμφωνα με έκθεση του Ελληνικού Προξενείου Αυλώνας προς το Υπουργείο Εξωτερικών, της 9 Μαΐου 1903, «Τό χωρίον Ἄρτα μίαν ὥραν τοῦ Αὐλώνος ἀπέχον, οἰκεῖται ὑπό χιλίων κατοίκων ἁπάντων ἑλληνοφώνων καὶ ὀρθοδόξων.

Ἡ ἀλβανική γλῶσσα ἐν αὐτῷ εἶναι ἄγνωστος.

Ἔχει δύο ἐκκλησίας καὶ σχολεῖον» Βασικές δραστηριότητες των κατοίκων της υπήρξαν η αλιεία, η παραγωγή αλατιού και η γεωργία.

Το χωριό βρίσκεται δίπλα στη λιμνοθάλασσα που φέρει το ίδιο όνομα, ενώ παλαιότερα, σύμφωνα με τα λεγόμενα των ηλικιωμένων, αποτελούσε νησίδα μέσα στη λίμνη, εξασφαλίζοντας καλύτερες συνθήκες άμυνας για τους κατοίκους του.

Το ελληνικό σχολείο έκλεισε μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου αλβανικού κράτους.

Στα χρόνια του κομμουνιστικού καθεστώτος απαγορευόταν η δημόσια χρήση της ελληνικής και η αναφορά στην ελληνικότητα των κατοίκων του χωριού.

Με τον τρόπο αυτό, μέχρι το 1990, οι Αρτινοί μιλούσαν το τοπικό τους ιδίωμα ανεπηρέαστοι από τη γραπτή αλλά και από την προφορική κοινή νεοελληνική.

Το άνοιγμα των συνόρων και οι συχνές επαφές με την Ελλάδα οδήγησαν στη γρήγορη διάδοση της στους νεότερους και στη συρρίκνωση του ιδιώματος. Οι Αρτινοί είναι γνωστοί στην ευρύτερη περιοχή για την φιλομάθεια και την εργατικότητά τους».Οι κάτοικοι της Σβέρνιτσας είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, Έλληνες και Αρβανιτο-Βλάχοι.

Εκτός από Ελληνικά, στην Σβέρνιτσα ομιλείται και η Βλάχικη γλώσσα, από τον 19ο αιώνα. Οι Βλάχοι της Σβέρνιτσας είναι απόγονοι προσφύγων της Μοσχόπολης.

Η επιλογή των posts/links γίνεται με ένα στατιστικό μοντέλο και μπορεί να μην απεικονίζει επακριβώς τη σειρά δημοτικότητάς τους